Φέγενορντ: Τα 7 σήματα, από τον ριγέ κύκλο του R.V.V. των ’10s μέχρι το F που κεντράρισε το 2024
Εφτά σήματα της Φέγενορντ, από το ριγέ R.V.V. των πρώτων δεκαετιών και το ψηλό «RV&AV» του 1924 μέχρι το F του 2024, με τα γράμματα να αλλάζουν από λευκά σε χρυσά και πάλι πίσω, και με όσα οι πηγές δεν λένε.
10 λεπτά ανάγνωση1.941 λέξεις
Ένας κύκλος, δύο μισά και ένα F
Ζήτα από κάποιον να ζωγραφίσει το σήμα της Φέγενορντ και θα σου φτιάξει έναν μαύρο κύκλο, ένα κόκκινο και ένα λευκό μισό και ένα μεγάλο F στη μέση. Μοιάζει αιώνιο. Δεν είναι. Στο αρχείο μας βρήκαμε εφτά σήματα, και τα τρία πρώτα δεν μοιάζουν σχεδόν καθόλου με το σημερινό: ένας ριγέ κύκλος με το «R.V.V.», ένα ψηλό, στενό έμβλημα με μπάλα στη βάση και ένας κύκλος με χρυσό F.
Το πόσα ήταν συνολικά δεν είναι σαφές. Το Voetbalprimeur γράφει ότι το σήμα που ανακοινώθηκε στις 22 Ιουλίου 2024 είναι το ενδέκατο στην ιστορία του συλλόγου. Εμείς δείχνουμε εφτά, όσα έχουν αρχείο και κάποια χρονολόγηση. Για τα άλλα τέσσερα δεν βρήκαμε εικόνα ούτε περιγραφή. Όπου η χρονιά λείπει, γράφουμε «δεκαετία».







Πριν από το F: Wilhelmina, Celeritas και το κόκκινο-λευκό
Η ομάδα δεν γεννήθηκε ως Φέγενορντ. Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι ιδρύθηκε ως Wilhelmina στις 19 Ιουλίου 1908, στην παμπ De Vereeniging του Ρότερνταμ, με κόκκινες φανέλες, μπλε μανίκια και λευκά σορτς. Ως το 1912 άλλαξε επανειλημμένα όνομα και χρώματα: έγινε Hillesluise Football Club το 1909 και μετά R.V.V. Celeritas. Όταν πήρε το 1912 την άνοδο στην εθνική ομοσπονδία, μετονομάστηκε σε SC Feijenoord, από τη συνοικία όπου είχε ιδρυθεί, και υιοθέτησε τη στολή που φοράει ως σήμερα: κόκκινα και λευκά, με μαύρα σορτς και κάλτσες.
Η ολλανδική Wikipedia προσθέτει ότι τότε η φανέλα πήρε τη διαίρεση που χρησιμοποιείται ακόμη: λευκή στην αριστερή πλευρά του παίκτη, κόκκινη στη δεξιά. Την ίδια διαίρεση βλέπεις στον κύκλο του σήματος.
Το πρώτο πρωτάθλημα ήρθε το 1924, 16 χρόνια μετά την ίδρυση.
Δεκαετία του ’10: το ριγέ R.V.V.
Η ολλανδική Wikipedia το λεζαντάρει «Originele logo». Το Commons γράφει ότι το σήμα βρίσκεται στην κορυφή επιστολών της δεκαετίας του 1910 και των αρχών της δεκαετίας του 1920, όταν ο σύλλογος λεγόταν R.V.V. Feijenoord. Δεν δίνουν ακριβέστερη χρονιά, οπότε το λέμε «δεκαετία του ’10».
Είναι ένας λευκός δακτύλιος με μαύρη λεπτή γραμμή. Μέσα του υπάρχει κύκλος με κάθετες κόκκινες και λευκές ρίγες. Στο πάνω τόξο γράφει «R.V.V. Feyenoord» σε εισαγωγικά και στο κάτω «Rotterdam», με μια μικρή μπάλα σε κάθε πλευρά. Δεν υπάρχει F.

Δύο παρατηρήσεις της εικόνας, χωρίς πηγή που να τις εξηγεί: το σήμα γράφει «Feyenoord» με y, ενώ η ομάδα λεγόταν Feijenoord με ij, και δείχνει ρίγες, ενώ η φανέλα είχε διαίρεση στη μέση.
1924: το ψηλό «RV&AV»
Το δεύτερο σήμα είναι από τα πιο παράξενα του αρχείου. Η ολλανδική Wikipedia το λεζαντάρει «jaren ’20» και το Commons το περιγράφει ως σήμα του R.V.&A.V. Feijenoord γύρω στο 1924 και πιθανόν σε όλη τη δεκαετία. Η διανυσματική εκδοχή φτιάχτηκε από παλιά φωτογραφία του σήματος του 1924.
Δεν είναι κύκλος, είναι μια στενή κάθετη σημαία. Στην κορυφή, με κόκκινα γράμματα, η ένδειξη «RV&AV». Από κάτω ένα μεγάλο γεωμετρικό F με κόκκινα και λευκά τετράγωνα και, στη βάση του, μια παλιά δερμάτινη μπάλα με ραφές. Είναι το πρώτο σήμα του αρχείου όπου εμφανίζεται το F.

Το 1924 είναι και η χρονιά του πρώτου πρωταθλήματος, αλλά καμία πηγή δεν συνδέει το σήμα με τον τίτλο.
Δεκαετία του ’30: ο μαύρος δακτύλιος και το F
Το τρίτο σήμα είναι το πρώτο που μοιάζει με το σημερινό. Η ολλανδική Wikipedia το λεζαντάρει «vanaf de jaren ’30». Το Commons γράφει ότι είναι ακριβής διανυσματική απεικόνιση του σήματος από τη δεκαετία του 1930 και μετά, με «λευκό κείμενο και χρυσό F», και ότι στηρίζεται σε ασπρόμαυρο σκαναρισμένο γράμμα του 1938 από βιβλίο του H. A. van Wijnen για το De Kuip.
Εδώ χρειάζεται προσοχή: η πηγή ήταν ασπρόμαυρη, άρα το χρυσό του F είναι ερμηνεία του δημιουργού του αρχείου. Δεν έχουμε έγχρωμη πηγή της εποχής.
Το σχέδιο είναι ένας μαύρος δακτύλιος με «R.V. & A.V.» στο πάνω τόξο και «Feyenoord» στο κάτω, με λευκά κεφαλαία. Στο κέντρο, κύκλος χωρισμένος κάθετα, κόκκινο αριστερά και λευκό δεξιά, με μεγάλο F που πατά και στα δύο μισά.

Αυτή η δομή επιζεί σχεδόν ανέγγιχτη ως το 2024. Αλλάζουν τα γράμματα και το φινίρισμα, η ιδέα μένει.
Ένα σήμα που έλειπε από τη φανέλα
Ανάμεσα στο τρίτο και το τέταρτο σήμα το αρχείο μας δεν έχει εικόνα. Η ολλανδική Wikipedia, όμως, δίνει μια αξιοσημείωτη πληροφορία: το σήμα εμφανίστηκε για πρώτη φορά στη φανέλα αγώνων την πρώτη σεζόν της Eredivisie, το 1956-57, έφυγε από την εμφάνιση από το 1961-62 και επέστρεψε στο αριστερό στήθος μόλις το 1983-84, με χαρακτηριστικά ίδια με το σημερινό.
Δηλαδή η ομάδα που κέρδισε το Ευρωπαϊκό Κύπελλο το 1970 δεν είχε σήμα στη φανέλα. Η αγγλική Wikipedia περιγράφει τον τελικό στο Σαν Σίρο: 1-1 στα 90 λεπτά με γκολ των Τζέμελ και Ισραέλ και νίκη 2-1 με γκολ του Κίντβαλ τρία λεπτά πριν το τέλος της παράτασης απέναντι στη Σέλτικ. Ήταν η πρώτη ολλανδική ομάδα με μεγάλο ευρωπαϊκό τρόπαιο· ακολούθησε το Διηπειρωτικό Κύπελλο επί της Εστουδιάντες.
Το 1974 η ομάδα άλλαξε όνομα από Feijenoord σε Feyenoord, γιατί, γράφει η ίδια πηγή, οι ξένοι οπαδοί δεν ήξεραν πώς να προφέρουν το «ij». Την ίδια χρονιά κέρδισε το Κύπελλο UEFA επί της Τότεναμ. Πότε ακριβώς έγινε η αλλαγή στο όνομα πάνω στο σήμα, από «R.V. & A.V.» σε «Rotterdam», δεν γράφει καμία πηγή.
1997–2008: τα γράμματα γίνονται λευκά
Το τέταρτο σήμα χρονολογείται και στις δύο άκρες: «1997–2008». Το κείμενο της ολλανδικής Wikipedia το επιβεβαιώνει: από τη σεζόν 1997-98 τα χρυσά γράμματα έδωσαν τη θέση τους σε λευκά.
Είναι ένας κύκλος με λευκό εξωτερικό περίγραμμα και μαύρο δακτύλιο. Τα «FEYENOORD» και «ROTTERDAM» είναι λευκά, με δύο μικρές κουκκίδες ανάμεσά τους. Ο εσωτερικός κύκλος είναι κόκκινος αριστερά και λευκός δεξιά, και το λευκό F πατά και στα δύο μισά.

Στην περίοδο αυτή ανήκει και ο τελικός του Κυπέλλου UEFA 2002 με τη Μπορούσια Ντόρτμουντ, που έγινε στο ίδιο της το γήπεδο, το De Kuip, και κατέληξε σε τρόπαιο για τη Φέγενορντ.
2008–09: «1908 – 2008» και «100 JAAR»
Το πέμπτο σήμα είναι ειδικό, της εκατονταετίας. Η ολλανδική Wikipedia το λεζαντάρει «Logo tijdens 100-jarig jubileum, 2008–2009». Η αγγλική γράφει ότι τη σεζόν 2008-09 το παλιό «χρυσό λογότυπο» επέστρεψε ως επίσημο σήμα, και ότι είχε παρουσιαστεί νωρίτερα, στο πρωτοχρονιάτικο μπραντς του 2007.
Παγίδα: η περιγραφή του αρχείου στο Commons γράφει ότι χρησιμοποιήθηκε στην εκατονταετία «το 2018». Το ίδιο το σήμα γράφει «1908 – 2008», και η Wikipedia το βάζει στο 2008-09. Ακολουθούμε το σήμα και θεωρούμε το «2018» λάθος της περιγραφής.
Το σχέδιο είναι το σήμα με τον μαύρο δακτύλιο και το χρυσό F, μέσα σε δύο μαύρες καμπύλες, με την ένδειξη «1908 – 2008» στην κορυφή και «100 JAAR» στη βάση.

2009–2024: χρυσά γράμματα και χρυσή γραμμή
Το έκτο σήμα το λεζαντάρει η ολλανδική Wikipedia «2009–2024». Είναι το σήμα της εκατονταετίας χωρίς τις καμπύλες και τις ενδείξεις: μαύρος δακτύλιος με χρυσά γράμματα «FEYENOORD» και «ROTTERDAM», χρυσό περίγραμμα και χρυσές κουκκίδες, και χρυσό F στο κέντρο του κόκκινου-λευκού κύκλου, με χρυσή γραμμή ανάμεσα στα δύο μισά.

Η ολλανδική Wikipedia γράφει ότι το σήμα του 1983-84 είχε ήδη τα χαρακτηριστικά του σημερινού, με χρυσά γράμματα. Τα χρυσά, λοιπόν, δεν ήταν πρωτοτυπία του 2009. Ήταν επιστροφή σε ό,τι υπήρχε πριν το 1997.
2024: το F που κεντράρισε
Το έβδομο σήμα είναι το σημερινό. Στις 22 Ιουλίου 2024 η Φέγενορντ ανακοίνωσε ανανεωμένο σήμα για τη νέα σεζόν. Το NOS γράφει ότι οι αλλαγές είναι τέσσερις και μικρές. Οι λέξεις «Feyenoord» και «Rotterdam» ευθυγραμμίστηκαν πιο σφιχτά. Το αριστερό μισό έγινε πιο ζωηρό κόκκινο. Το F μπήκε ακριβώς στο κέντρο. Και η χρυσή γραμμή ανάμεσα στο κόκκινο και το λευκό αφαιρέθηκε.

Το Voetbalprimeur γράφει ότι ο σύλλογος βλέπει την αφαίρεση της γραμμής ως νεύμα στην ιστορία του, γιατί τα παλαιότερα σήματα δεν την είχαν. Ταιριάζει με όσα είδαμε στα σήματα της δεκαετίας του ’30 και του 1997, όπου το F πατά και στα δύο μισά χωρίς διαχωριστικό. Ο ίδιος ο σύλλογος παραδέχτηκε ότι οι αλλαγές «δεν είναι ριζικές».
Η υπεύθυνη μάρκετινγκ, Σάνε Χάισμαν, είπε στο NOS: «το σήμα ήταν ήδη δυνατό, τώρα είναι ακόμα πιο δυνατό». Η δουλειά έγινε με το γραφείο Studio Dumbar/DEPT® του Ρότερνταμ, μέσα σε νέα οπτική ταυτότητα με δική της γραμματοσειρά που έχει στοιχεία από το F. Το σήμα εγκρίθηκε από το Stichting Continuïteit, τον φύλακα της κουλτούρας του συλλόγου, και θα φτάσει στη φανέλα από τη σεζόν 2025-26. Αν έχει ήδη φτάσει, δεν το επιβεβαιώσαμε.
Μια τελευταία λεπτομέρεια από την ολλανδική Wikipedia: από τον Αύγουστο του 2025 ο σύλλογος χρησιμοποιεί σε μέρος των social media ένα μονόγραμμα που είναι μόνο το «F» του σήματος. Δεν το μετράμε ως όγδοο σήμα, γιατί δεν έχουμε εικόνα.
Δίπλα δίπλα: τι αλλάζει από σήμα σε σήμα
Στα εφτά σήματα βλέπεις τρεις εποχές. Στην πρώτη, των δεκαετιών ’10 και ’20, το σήμα είναι έμβλημα επιστολόχαρτου: ρίγες, μπάλες και αρχικά ενώσεων. Στη δεύτερη, από τη δεκαετία του ’30 ως το 2008, ο κύκλος και το F έχουν σταθεροποιηθεί και αλλάζει μόνο το φινίρισμα, χρυσά ή λευκά γράμματα. Στην τρίτη, από το 2008 και μετά, ο σύλλογος διαχειρίζεται το σήμα σαν επωνυμία: με επετειακή εκδοχή, νέα οπτική ταυτότητα και έγκριση από οργανισμό που φυλάει την κληρονομιά.
Αλλάζει και η γλώσσα των γραμμάτων: από αρχικά ένωσης («R.V.V.», «RV&AV») σε όνομα και πόλη («Feyenoord», «Rotterdam»).
Τι δεν άλλαξε ποτέ
Το κόκκινο και το λευκό: ακόμη και στο πρώτο σήμα, όπου δεν υπάρχει F, είναι τα μόνα χρώματα. Το Ρότερνταμ: γράφεται πάνω στο έμβλημα σε έξι από τα εφτά σήματα, εκτός από το ψηλό του 1924. Και το F: από το 1924 βρίσκεται στο κέντρο, ως γεωμετρικό σχέδιο σε κάθετη σημαία, ως χρυσό ή λευκό γράμμα ή ως κεντραρισμένο γράμμα μέσα σε κύκλο. Το αρχικό του ονόματος έγινε το σήμα, και σήμερα φτάνει και μόνο του, όπως δείχνει το μονόγραμμα του 2025.
Το σήμα πάνω στη φανέλα
Η Φέγενορντ έχει μια ιδιαιτερότητα: στις μεγάλες δεκαετίες της, από το 1961-62 ως το 1983-84, η φανέλα της δεν είχε σήμα. Στο στήθος υπήρχε η ίδια η φανέλα, κόκκινη και λευκή στη μέση, και αυτή ήταν η υπογραφή της. Ποιο σήμα φορέθηκε σε ποια φανέλα κάθε χρονιάς δεν μπορούμε να το πούμε με φωτογραφίες, και προτιμούμε να μη μαντέψουμε. Για τη φανέλα της σεζόν 1992-93 έχουμε χωριστό άρθρο στο αρχείο μας.
Όλα τα σήματα με μια ματιά
- Δεκαετία του ’10 (και αρχές ’20): κύκλος με κάθετες κόκκινες-λευκές ρίγες, «R.V.V. Feyenoord», Rotterdam, δύο μπάλες
- 1924 (πιθανόν ως το τέλος της δεκαετίας): ψηλό κάθετο έμβλημα «RV&AV», F, μπάλα
- Από τη δεκαετία του ’30: μαύρος δακτύλιος «R.V. & A.V. Feyenoord», κόκκινο-λευκός κύκλος, χρυσό F (το χρυσό είναι ερμηνεία από ασπρόμαυρη πηγή)
- 1997–2008: λευκά γράμματα, κόκκινο-λευκό F
- 2008–09: σήμα εκατονταετίας, «1908 – 2008», «100 JAAR»
- 2009–2024: χρυσά γράμματα, χρυσή γραμμή στη μέση
- Από το 2024: κεντραρισμένο F, ζωηρότερο κόκκινο, χωρίς χρυσή γραμμή
- Χωρίς εικόνα: τα υπόλοιπα (ως τον ενδέκατο αριθμό του Voetbalprimeur) και το μονόγραμμα «F» του 2025
Σχετικές ιστορίες φανελών
Με βίντεο Στίβεν Μπέργκαους: Ο αρχηγός με το Νο10 της Φέγενορντ, 5,5 εκατομμύρια ευρώ το πολύ και μια Κυριακή στην άδεια Κάιπ με το Νο23 του Άγιαξ
Από την εντός έδρας φανέλα της adidas με τα κόκκινα και λευκά μισά και το Droomparken της Φέγενορντ στο 2-0 με την Ουτρέχτη στις 23 Μαΐου 2021, στη λευκή φανέλα με την κόκκινη ζώνη και το Ziggo του Άγιαξ στο Νο23 της Κούπας Γιόχαν Κρόιφ.
Άγιαξ – Φέγενορντ: Ένα 3-3 με δύο γκολ του Χάουτμαν, ο Κρόιφ στη μεσαία γραμμή και το TDK στο στήθος του Άγιαξ μπροστά σε 62.000 θεατές
Την 1η Μαΐου 1983 ο Άγιαξ του Κρόιφ με τη λευκή φανέλα της Le Coq Sportif, την κόκκινη κεντρική ζώνη και το TDK στο στήθος έφερε ισοπαλία 3-3 με τη Φέγενορντ της Puma και του Γκούλιτ στο Ολυμπιακό Στάδιο, σε μία από τις τρεις τελευταίες αγωνιστικές και με το πρωτάθλημα σχεδόν στα χέρια του.
Φέγενορντ 1992-93
Κόκκινο και λευκό σε τέσσερα τεταρτημόρια, με το τρίφυλλο της Adidas στο στήθος και το «Stad Rotterdam Verzekeringen» σε μαύρα κεφαλαία πάνω στο λευκό: η φανέλα της Φέγενορντ του Βίλεμ φαν Χάνεγκεμ, που στις 31 Μαΐου 1993 πήρε στο Γκρόνινγκεν, με 0-5, το 13ο πρωτάθλημά της.
Φέγενορντ 1970: Η κόκκινη-λευκή φανέλα με το κοκοράκι και το γκολ του Κίντβαλ στο 117ο λεπτό στο Σαν Σίρο
Κάθετα μισά κόκκινο και λευκό, λευκό-κόκκινο V στον λαιμό και ένα μικρό κοκοράκι στο στήθος: με αυτή τη φανέλα και μαύρα σορτς η Φέγενορντ του Έρνστ Χάπελ νίκησε 2-1 στην παράταση τη Σέλτικ στο Μιλάνο και έγινε η πρώτη ολλανδική ομάδα που σήκωσε το Κύπελλο Πρωταθλητριών.

