Σέλτικ: Από τον κέλτικο σταυρό σε κόκκινο οβάλ ώς το τετράφυλλο τριφύλλι, 7 σήματα από το 1888 μέχρι σήμερα

Ένας σύλλογος που ιδρύθηκε για να ταΐσει παιδιά

Η Σέλτικ της Γλασκώβης είναι από τους συλλόγους που η φανέλα τους αναγνωρίζεται από μακριά: πράσινες και λευκές οριζόντιες ρίγες, οι περίφημες «hoops». Το σήμα όμως, το έμβλημα στο στήθος, έχει πολύ πιο πολύπλοκη ιστορία από τη φανέλα. Η φανέλα έμεινε σχεδόν ίδια από το 1903. Το σήμα άλλαξε σχήμα, σύμβολο, γράμματα και χρώμα, και για πολλές δεκαετίες δεν υπήρχε καν πάνω στις φανέλες.

Ο σύλλογος, γράφει η αγγλική Wikipedia, συστάθηκε επίσημα σε μια συνάντηση στην αίθουσα της εκκλησίας του Αγίου Μαρίου, στο Κάλτον της Γλασκώβης, στις 6 Νοεμβρίου 1887, από τον Ιρλανδό αδελφό των Μαριστών Γουάλφριντ. Ο σκοπός ήταν φιλανθρωπικός: να συγκεντρωθούν χρήματα για το «Poor Children’s Dinner Table», το συσσίτιο φτωχών παιδιών που είχε ιδρύσει ο ίδιος στο Ανατολικό Άκρο της πόλης. Το όνομα «Celtic», που προφέρεται «Σέλτικ», το πρότεινε ο Γουάλφριντ για να αποτυπώνει τις ιρλανδικές και τις σκωτσέζικες ρίζες του συλλόγου. Ο πρώτος επίσημος αγώνας έγινε στις 28 Μαΐου 1888 απέναντι στη Ρέιντζερς, φιλικός, και η Σέλτικ κέρδισε 5-2. Το πρώτο γκολ το σημείωσε ο Νιλ ΜακΚάλαμ.

1888: ο πράσινος σταυρός στο κόκκινο οβάλ

Η πρώτη φανέλα της Σέλτικ ήταν λευκή με πράσινο γιακά, μαύρο σορτς και σμαραγδί κάλτσες. Πάνω της, σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia, υπήρχε το πρώτο σήμα του συλλόγου: ένας απλός πράσινος κέλτικος σταυρός σε κόκκινο οβάλ φόντο. Η ίδια πηγή, στην ενότητα για τα χρώματα, το συνδέει με το έμβλημα των αδελφών Μαριστών: ένας πράσινος κέλτικος σταυρός μέσα σε κόκκινο κύκλο, στη δεξιά πλευρά της φανέλας. Η ιταλική Wikipedia γράφει ότι στην πρώτη χρονιά ο σταυρός κοσμούσε μια οβάλ ασπίδα, και ότι από τότε η ομάδα έχει έναν μόνο σταθερό τύπο εμβλήματος. Η γαλλική την περιγράφει ως κόκκινο σταυρό· μεταξύ των πηγών, η αγγλική και το αρχείο του Wikimedia Commons (πράσινο σχέδιο, κόκκινο οβάλ) συμφωνούν.

Το σχέδιο που έχουμε στο αρχείο είναι εντυπωσιακό στην απλότητά του. Ένας ψηλός σταυρός με κυκλικούς κόμπους, δεμένος σε κύκλο, πράσινος με σκούρο περίγραμμο, μέσα σε ένα έντονο κόκκινο οβάλ. Είναι η ιρλανδική κληρονομιά της ομάδας ειπωμένη χωρίς λόγια. Το Commons το χρονολογεί ως «πρώτο σήμα του συλλόγου, 1888 έως 1889».

1896: ο κύκλος με τον σταυρό

Το δεύτερο σήμα της σειράς μας είναι ο πιο αινιγματικός κρίκος. Το αρχείο του Commons το περιγράφει μόνο ως «το λογότυπο της Σέλτικ από το 1896–1897». Δεν λέει πού χρησιμοποιήθηκε, και δεν βρήκαμε δεύτερη πηγή που να το συνδέει με φανέλα. Ο λόγος που το βάζουμε εδώ είναι ότι δείχνει πώς ο σύλλογος σκεφτόταν τον εαυτό του πριν υπάρξει επίσημο έμβλημα.

Στην όψη του είναι ένας κυκλικός σφραγιδόμορφος σχεδιασμός. Σε κρεμ φόντο, ένας πράσινος δακτύλιος με τα γράμματα «CELTIC FOOTBALL CLUB» γύρω γύρω, και στο κέντρο ένας κέλτικος σταυρός σε στήλη, με μια σπείρα στη βάση. Ο σταυρός επιβιώνει, αλλά τώρα δεν είναι σε κόκκινο οβάλ· είναι μέσα σε έναν κύκλο που μοιάζει περισσότερο με σφραγίδα εγγράφου παρά με έμβλημα φανέλας. Σημειώνουμε και κάτι που γράφει η γαλλική Wikipedia: τα πρώτα έγγραφα του συλλόγου χρησιμοποιούσαν ως σύμβολο μια κέλτικη άρπα σε μπλε φόντο. Είναι μία μόνο πηγή και δεν έχουμε εικόνα, γι’ αυτό δεν της δίνουμε δική της θέση στη σειρά.

Το τριφύλλι: 1925, με επιστροφές

Στο τρίτο σήμα η εικόνα αλλάζει ριζικά. Ο σταυρός φεύγει και μπαίνει ένα τριφύλλι, ο shamrock, το σύμβολο της Ιρλανδίας. Το Commons το περιγράφει ως «το λογότυπο της Σέλτικ, που χρησιμοποιήθηκε σε τρεις περιόδους: 1925-26, 1931 και, πιο πρόσφατα, από το 1948 ως το 1965». Είναι από τις πιο ασυνήθιστες χρονολογήσεις που θα συναντήσεις: ένα σήμα που βγαίνει, επιστρέφει και ξαναβγαίνει.

Το σχέδιο είναι το πιο λιτό όλων. Ένα πράσινο τριφύλλι με μακρύ, καμπύλο μίσχο, χωρίς κύκλο, χωρίς γράμματα. Η γαλλική Wikipedia γράφει ότι από τη δεκαετία του 1950 η Σέλτικ άρχισε να χρησιμοποιεί το τριφύλλι ως έμβλημα, εμπνευσμένη από μια λέσχη οπαδών, τη Bonnbridge Celtic Supporters’ Club, που επέτρεψε στη διοίκηση να πάρει την ιδέα της. Η χρονολογία αυτή δεν ταιριάζει ακριβώς με του Commons (που ξεκινά το 1925), και είναι μία μόνο πηγή, οπότε την αναφέρουμε ως σημείωση και όχι ως γεγονός.

1928: τριφύλλι με κορδέλα και επωνυμία

Το τέταρτο σήμα έχει την πιο ειλικρινή χρονολογία: το Commons γράφει ότι είναι το λογότυπο της χρονιάς 1928-29 και ότι εμφανιζόταν στην πίσω όψη του εισιτηρίου διαρκείας εκείνης της σεζόν. Δεν ήταν, λοιπόν, σήμα φανέλας. Ήταν το σήμα του συλλόγου ως οργανισμού.

Η εικόνα το δείχνει καθαρά. Ένα οβάλ σε κρεμ και πράσινο, με μια κορδέλα στο πάνω και στο κάτω μέρος, και τη γραφή «The Celtic Football and Athletic Coy. Ltd.» γύρω γύρω. Στο κέντρο, ένα τριφύλλι σε πράσινο με γραμμοσκίαση. Εδώ βλέπουμε για πρώτη φορά την πλήρη εταιρική επωνυμία πάνω στο έμβλημα: «Football and Athletic Company Limited», δηλαδή το νομικό όνομα της εταιρείας που διοικούσε τον σύλλογο.

1977: το σήμα πάνω στη φανέλα

Το 1977 είναι η μεγάλη στροφή. Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι μέχρι τότε ο σύλλογος είχε χρησιμοποιήσει σήμα σε διάφορες μορφές, αλλά μόλις το 1977 η Σέλτικ έβαλε το έμβλημα επάνω στις φανέλες της, σχεδόν ενενήντα χρόνια μετά την ίδρυση. Το περίγραμμα αντιστράφηκε: τα λευκά γράμματα πάνω σε πράσινο φόντο, ώστε να διαβάζονται στη φανέλα.

Το σχέδιο που βλέπουμε στο αρχείο του Commons (1977–1995) είναι αυτό που οι περισσότεροι θυμούνται: ένα κυκλικό σήμα με πράσινο δακτύλιο και τη γραφή «THE CELTIC FOOTBALL & ATHLETIC COY. LTD.», ένα τετράφυλλο τριφύλλι στη μέση, και στο κάτω μέρος το έτος «1888» ανάμεσα σε δύο μικρά στολίδια. Ο σταυρός δεν υπάρχει πια. Ο τετράφυλλος μίσχος, με γραμμοσκίαση στα φύλλα, είναι πλέον το κεντρικό σύμβολο.

Εδώ υπάρχει μια ασυμφωνία μεταξύ των πηγών που οφείλουμε να πούμε. Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι το κείμενο στις φανέλες του 1977 συντομεύθηκε σε «The Celtic Football Club». Η γαλλική Wikipedia γράφει ότι το 1977 το σήμα είχε ακόμη το «Coy. Ltd.» και ότι η αλλαγή της γραφής έγινε από τη σεζόν 1994-95, μετά την εξαγορά του συλλόγου από την ομάδα του Φέργκους Μακάν. Το αρχείο του Commons (με τη γραφή «& Athletic Coy. Ltd.») και η ημερομηνία «1977–1995» στον τίτλο του συμφωνούν με τη γαλλική εκδοχή, και ακολουθούμε αυτήν.

1988: ο σταυρός επιστρέφει για εκατό χρόνια

Το 1988 η Σέλτικ έκλεινε έναν αιώνα. Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι για τη χρονιά της εκατονταετίας φορέθηκε ένα επετειακό σήμα με τον κέλτικο σταυρό, αυτόν που υπήρχε στις πρώτες φανέλες. Το σήμα του 1977 ξαναμπήκε τη σεζόν 1989–90. Η γαλλική Wikipedia γράφει ότι το επετειακό σήμα χρησιμοποιήθηκε το 1988–89· η γερμανική συμφωνεί με την αγγλική. Δεν επιχειρούμε να ξεκαθαρίσουμε τις σεζόν: είναι ένα σήμα της εκατονταετίας και είναι σίγουρο ότι το 1989–90 είχε ήδη τελειώσει.

Στο αρχείο της αγγλικής Wikipedia το σήμα δείχνει τον σταυρό σε στήλη στη μέση, με τα έτη «1888» στα αριστερά και «1988» στα δεξιά, μέσα σε έναν κύκλο που γράφει «THE CELTIC FOOTBALL CLUB» στο πάνω μέρος. Στο κάτω μέρος, δύο στολίδια και ένα μικρό τριφύλλι. Είναι ουσιαστικά μια συγχώνευση: ο σταυρός της αρχής, το τριφύλλι του 1977, και η σύνδεση των δύο χρονολογιών.

Το σημερινό σήμα

Το έβδομο σήμα της σειράς είναι αυτό που φοράει σήμερα η ομάδα. Ένα πράσινο τετράφυλλο τριφύλλι με λευκές νευρώσεις, μέσα σε λευκό δακτύλιο, περικυκλωμένο από ένα έντονο πράσινο δαχτυλίδι με μαύρο εξωτερικό περίγραμμο. Πάνω γράφει με λευκά κεφαλαία «THE CELTIC FOOTBALL CLUB», και κάτω «1888» με τα δύο στολίδια. Η επωνυμία «Athletic Coy. Ltd.» δεν υπάρχει πια.

Πότε ακριβώς εμφανίστηκε, δεν μπορούμε να το βεβαιώσουμε. Η γαλλική Wikipedia λέει ότι από τη σεζόν 1994–95 η γραφή του σήματος έγινε «The Celtic Football Club», και το σήμα του 1977 έχει ημερομηνία λήξης το 1995 στο Commons. Από αυτά βγάζουμε ως εκτίμηση ότι το σημερινό σήμα ανάγεται στα μέσα της δεκαετίας του 1990, και γι’ αυτό η σεζόν του άρθρου είναι 1994–95. Είναι εκτίμηση, όχι επιβεβαιωμένο γεγονός.

Αφού το βασικό σήμα παγιώθηκε, ο σύλλογος το έχει αλλάξει προσωρινά για μεγάλες ευκαιρίες. Σύμφωνα με την αγγλική και τη γερμανική Wikipedia: το 2007–08 υπήρξε ειδικό σήμα για τα 40 χρόνια από το Κύπελλο Πρωταθλητριών του 1967, και το αστέρι που συμβολίζει εκείνη τη νίκη έμεινε και όταν το συνηθισμένο σήμα επέστρεψε. Το 2012, για τα 125 χρόνια, εμφανίστηκε ένα σήμα με κέλτικο κόμπο γύρω από το παραδοσιακό έμβλημα, και η τρίτη φανέλα εκείνης της σεζόν βασίστηκε στην πρώτη του 1888. Τη σεζόν 2017–18 φορέθηκε επετειακό σήμα, αφιερωμένο στα Λιοντάρια της Λισαβόνας, με μια γραμμή σε κάθε πλευρά της φανέλας να παραπέμπει στα χερούλια του κυπέλλου. Η επόμενη χρονιά, γράφει η πηγή, έφερε πάλι το κανονικό σήμα, αλλά η εκτός έδρας φανέλα είχε ξανά έναν κέλτικο σταυρό ως φόρο τιμής στην κληρονομιά του συλλόγου. Δεν έχουμε εικόνες από αυτά τα ειδικά σήματα, γι’ αυτό δεν μπαίνουν στη σειρά των εφτά.

Δίπλα δίπλα: τι αλλάζει από σήμα σε σήμα

Αν βάλεις τα εφτά σήματα στη σειρά, βλέπεις τρεις φάσεις. Στην πρώτη (1888, 1896) κυριαρχεί ο κέλτικος σταυρός, το σύμβολο της εκκλησίας και της ιρλανδικής κληρονομιάς. Στη δεύτερη (1925, 1928) ο σταυρός δίνει τη θέση του στο τριφύλλι, ένα πιο λαϊκό, πιο «ιρλανδικό» και λιγότερο θρησκευτικό σύμβολο. Στην τρίτη (1977 και μετά) το τριφύλλι γίνεται τετράφυλλο και το σήμα γίνεται πραγματικός κύκλος, με δακτύλιο, γράμματα και χρονολογία.

Τι δεν άλλαξε ποτέ

Το πράσινο και το λευκό. Από το 1889 και μετά, οι κάθετες και κατόπιν οι οριζόντιες ρίγες έκαναν αυτά τα δύο χρώματα την ταυτότητα του συλλόγου, και το σήμα τα ακολούθησε. Το πρώτο σήμα ήταν ήδη πράσινο, και τα επόμενα έξι είναι όλα πράσινα σε κάποια απόχρωση.

Το σήμα πάνω στη φανέλα

Η φανέλα της Σέλτικ είναι από εκείνες που άλλαξαν ελάχιστα. Οι ρίγες ήρθαν το 1903 και έμειναν. Γύρω τους άλλαξαν τα πάντα: ο αριθμός, που έμεινε στο σορτς ως το 1994, ο κατασκευαστής, που από την Umbro πέρασε το 2005 στη Nike, το 2015 στη New Balance (συμβόλαιο αξίας 30 εκατ. λιρών) και το 2020 στην Adidas, και το σήμα.

Για φανέλες της ομάδας, δες στο Jersey Stories τη [φανέλα της Σέλτικ του 1967](https://jerseystories.gr/stories/seltik-1967-oi-prasines-kai-levkes-riges-ton-leonton-tis-lisavonas-pou-erixan-to-katenatsio-tis-inter/) των Λιονταριών της Λισαβόνας, οι ρίγες φοριούνται χωρίς κανένα σήμα στο στήθος, αφού το έμβλημα θα έμπαινε στη φανέλα μόλις δέκα χρόνια αργότερα. Στη [Σέλτικ 1987-88](https://jerseystories.gr/stories/seltik-1987-88/) βρίσκεσαι ακριβώς στη χρονιά πριν από το επετειακό σήμα των εκατό χρόνων: μια φανέλα της εποχής του πρώτου εμβλήματος της σύγχρονης Σέλτικ, του 1977.

Όλα τα σήματα

• 1888–89: πράσινος κέλτικος σταυρός σε κόκκινο οβάλ, το πρώτο σήμα της πρώτης φανέλας
• 1896–97: κυκλικό σήμα «Celtic Football Club» με σταυρό σε στήλη (χρήση στη φανέλα δεν επιβεβαιώνεται)
• 1925–26, 1931, 1948–65: μονό τριφύλλι, χωρίς κύκλο και γράμματα
• 1928–29: τριφύλλι σε οβάλ με κορδέλες και την επωνυμία «The Celtic Football and Athletic Coy. Ltd.», από το εισιτήριο διαρκείας
• 1977–95: κυκλικό σήμα με τετράφυλλο, επωνυμία και «1888», το πρώτο στις φανέλες
• 1988: επετειακό, με τον σταυρό και τα έτη «1888» και «1988»
• Σήμερα: τετράφυλλο, «The Celtic Football Club» και «1888», με μαύρο περίγραμμο (η ακριβής χρονιά δεν επιβεβαιώνεται)