Σέλτικ 1967: Οι πράσινες και λευκές ρίγες των Λεόντων της Λισαβόνας που έριξαν το κατενάτσιο της Ίντερ

Οι έντεκα από τη Γλασκώβη

Στις 25 Μαΐου 1967, ένα βράδυ Πέμπτης στη Λισαβόνα, το Κύπελλο Πρωταθλητριών άλλαξε για πρώτη φορά κατεύθυνση. Μέχρι τότε είχε πάει μόνο σε ομάδες της Νότιας Ευρώπης, στην Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ιταλία. Εκείνη τη μέρα το σήκωσε ο Μπίλι ΜακΝιλ, αρχηγός μιας Σέλτικ με παίκτες που, σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia, είχαν γεννηθεί όλοι σε ακτίνα τριάντα μιλίων από τη Γλασκώβη.

Η φανέλα τους δεν είχε τίποτα το σύνθετο: πράσινες και λευκές ρίγες, στρογγυλός λαιμός, κοντά μανίκια, χωρίς χορηγό. Οι ρίγες υπήρχαν από το 1903, όταν η Σέλτικ φόρεσε για πρώτη φορά το σχέδιο στις 15 Αυγούστου, σε αγώνα με την Πάρτικ Θίσλ, και δεν άλλαξαν ποτέ ουσιαστικά. Απέναντί της είχε την Ίντερ του Ελένιο Ερρέρα, νικήτρια του 1964 και του 1965, με τις μαύρες και μπλε ρίγες και τα μαύρα σορτς.

Δύο ομάδες, δύο δρόμοι

Η Ίντερ έφτασε στον τελικό ως πρωταθλήτρια Ιταλίας του 1965-66, με δέκατο τίτλο. Στον πρώτο γύρο πέταξε έξω την Τορπέντο Μόσχας με 1-0 και 0-0, με αυτογκόλ του Βορόνιν στο πρώτο ματς. Στη συνέχεια πέρασε τη Βάσας της Ουγγαρίας, με 2-1 στο Μιλάνο (Σόλντο, Κόρσο) και δύο γκολ του Ματσόλα στη ρεβάνς. Στα προημιτελικά νίκησε τη Ρεάλ Μαδρίτης, κάτοχο του τίτλου, 1-0 στο Μιλάνο με γκολ του Καπελίνι και 2-0 στη Μαδρίτη, με άλλο ένα του Καπελίνι και αυτογκόλ του Θόκο. Στα ημιτελικά η ΤΣΣΚΑ Σόφιας την ανάγκασε σε τρίτο παιχνίδι: 1-1 και 1-1, και μετά 1-0 στη Μπολόνια με γκολ του Καπελίνι.

Η Σέλτικ ήρθε από το πρωτάθλημα της Σκωτίας του 1965-66, το 21ο της, με δύο βαθμούς διαφορά από τη Ρέιντζερς. Έπαιξε πρώτα με τη Ζυρίχη (2-0 και 3-0), και μετά με τη Νάντ: 3-1 στη Γαλλία και 3-1 στη Γλασκώβη. Στα προημιτελικά η Βόιβοντινα του Νόβι Σαντ τη νίκησε 1-0 στην πρώτη αναμέτρηση, η μοναδική ήττα της Σέλτικ στη διοργάνωση. Στη ρεβάνς ο Τσάλμερς ισοφάρισε το σύνολο και, στο 90ό λεπτό, ο ΜακΝιλ έβαλε το γκολ της πρόκρισης, γλιτώνοντας ένα τρίτο ματς στο Ρότερνταμ. Στα ημιτελικά η Ντούκλα Πράγας έχασε 3-1 στη Γλασκώβη και έφερε 0-0 στην Πράγα.

Η Σέλτικ έφτασε στον τελικό χωρίς τον Τζο ΜακΜπράιντ: ο φορ της ομάδας είχε σοβαρό τραυματισμό στο γόνατο και ο τελευταίος του αγώνας της σεζόν ήταν στις 24 Δεκεμβρίου. Στην Ίντερ έλειπε ο Λουίς Σουάρες, ο Ισπανός που είχε κερδίσει τη Χρυσή Μπάλα, με τραύμα στον μηνίσκο, και ο Ζαΐρ. Τη θέση του Σουάρες πήρε ο Μάουρο Μπιτσίκλι, με ελάχιστες εμφανίσεις στη σεζόν.

Η φανέλα

Η φανέλα της Σέλτικ είχε μια ιδιαιτερότητα που σήμερα φαίνεται παράξενη: οι αριθμοί δεν ήταν στην πλάτη. Ο πρόεδρος Ρόμπερτ Κέλι δεν ήθελε να χαλάσει το σχέδιο των ρίγων. Από το 1960 οι αριθμοί στα πουκάμισα ήταν υποχρεωτικοί στη Σκωτία, και η Σέλτικ τους έβαλε στα σορτς, μια παράδοση που κράτησε μέχρι το 1994, με εξαίρεση τους ευρωπαϊκούς αγώνες από το 1975 και μετά. Στις φωτογραφίες από τον διηπειρωτικό αγώνα με τη Ράσινγκ τον Νοέμβριο του 1967, με τις ίδιες φανέλες της σεζόν, οι αριθμοί 7 και 8 φαίνονται καθαρά στα λευκά σορτς και η φανέλα έχει ρίγες από πάνω μέχρι κάτω χωρίς κανένα άλλο στοιχείο.

Ο κατασκευαστής ήταν η Umbro, που έντυνε τη Σέλτικ από τη δεκαετία του 1930. Η φανέλα που φόρεσε ο Τζίμι Τζόνστον στον τελικό, και δόθηκε μετά το τέλος στον φωτογράφο της Ίντερ, πουλήθηκε σε δημοπρασία το 2020. Η περιγραφή της από τον οίκο Sportingold, όπως τη μετέδωσε το PA, έλεγε ότι ήταν κοντομάνικη, με μπλε ετικέτα Umbro στον λαιμό, και ότι αυτός ο τύπος φανέλας φορέθηκε μόνο δύο φορές στην ιστορία της ομάδας: στον τελικό και δύο εβδομάδες αργότερα στο φιλικό για τον Ντι Στέφανο στη Μαδρίτη.

Δεν υπήρχε χορηγός. Το πρώτο λογότυπο εταιρείας πάνω στις ρίγες ήρθε το 1984 με την CR Smith, και τότε οι οπαδοί το είδαν ως προσβολή.

Ρίγες και λαιμός από κοντά

Οι φωτογραφίες των διηπειρωτικών αγώνων με τη Ράσινγκ, τον Νοέμβριο του 1967, είναι ό,τι πιο κοντινό έχουμε στην αυθεντική φανέλα: ίδια σεζόν, ίδιο σχέδιο, αλλά όχι ο τελικός της Λισαβόνας. Σε αυτές οι ρίγες φαίνονται στενότερες από της αναπαραγωγής, ο λαιμός είναι στρογγυλός και κολλητός και τα μανίκια κοντά.

Αριθμοί στα σορτς

Εδώ φαίνεται το χαρακτηριστικό που ξεχώριζε τη Σέλτικ από τις περισσότερες ομάδες της εποχής. Δύο παίκτες με τα νούμερα 7 και 8, με σκούρους αριθμούς στο δεξί σκέλος των σορτς, και η φανέλα ανέπαφη από πάνω. Σε μια δεύτερη φωτογραφία, στην περιοχή του τέρματος, φαίνονται το 2 και το 5 πάνω στα λευκά σορτς.

Το σήμα

Στις φωτογραφίες που βρήκαμε από εκείνη τη χρονιά το στήθος της φανέλας φαίνεται καθαρό, χωρίς σήμα. Δεν μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα αν το πρωτότυπο είχε κεντημένο σήμα που χάνεται στη φωτογραφία. Το σημερινό σήμα με το τριφύλλι είναι μεταγενέστερο, και για τα σαράντα χρόνια από τον τελικό, τη σεζόν 2007-08, η Σέλτικ φόρεσε ειδικό σήμα με αστέρι για την κατάκτηση του 1967, σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia.

Στην Ίντερ, αντίθετα, το σήμα φαίνεται καθαρά: στις φωτογραφίες της σεζόν 1966-67 υπάρχει το εθνόσημο των τριών χρωμάτων (scudetto) στο στήθος, και στη φωτογραφία του Φακέτι ένα χρυσό αστέρι πάνω του, για τα δέκα πρωταθλήματα.

Η φανέλα της Ίντερ

Η Ίντερ ήρθε στη Λισαβόνα με την κανονική της φανέλα, μαύρες και μπλε κάθετες ρίγες, μαύρα σορτς και μαύρες κάλτσες, σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia και με μαρτυρία στο Celtic Wiki για την εικόνα των Ιταλών στον διάδρομο: «μπλε και μαύρες ρίγες, μαύρα σορτς, μαύρες κάλτσες». Οι ρίγες της Ίντερ ήταν κάθετες και της Σέλτικ οριζόντιες.

Το βράδυ της Λισαβόνας

Ο τελικός έγινε στο Εστάδιο Ναθιονάλ, στην κοιλάδα του Ζαμόρ κοντά στη Λισαβόνα, μπροστά σε 45.000 θεατές, και η αγγλική Wikipedia γράφει ότι ξεκίνησε στις 17:30 ώρα Πορτογαλίας. Τον διαιτητή τον έδωσε η Δυτική Γερμανία: ο Κουρτ Τσένσερ. Η Σέλτικ είχε ήδη κερδίσει το πρωτάθλημα, το Κύπελλο και το Λιγκ Καπ της Σκωτίας και το Κύπελλο της Γλασκώβης. Η Ίντερ είχε χάσει λίγες μέρες πριν και το πρωτάθλημα και το Κύπελλο Ιταλίας.

Οι ενδεκάδες: Σέλτικ με Σίμπσον, Κρεγκ, ΜακΝιλ (αρχηγός), Κλαρκ, Τζέμελ, Μάρντοχ, Όλντ, Τζόνστον, Τσάλμερς, Γουάλας και Λένοξ, με αναπληρωματικό τον Φάλον. Ίντερ με Σάρτι, Πίκι (αρχηγός), Μπουρνίχ, Γκουαρνέρι, Φακέτι, Μπεντίν, Ματσόλα, Μπιτσίκλι, Ντομεγκίνι, Καπελίνι και Κόρσο.

Λεπτό 7. Η Ίντερ έχει την πρώτη φάση, με κεφαλιά του Ματσόλα στα γόνατα του Σίμπσον, και λίγο μετά ο Κρεγκ φάουλ στον Καπελίνι μέσα στην περιοχή. Ο Ματσόλα εκτελεί το πέναλτι και βάζει μπροστά την Ίντερ. Η de Wikipedia και το Celtic Wiki καταγράφουν το γκολ στο 6ο λεπτό, η en Wikipedia στο 7ο, και στο κείμενο κρατάμε το 7ο. Ο Κρεγκ έλεγε μέχρι το τέλος ότι δεν υπήρξε φάουλ.

Πρώτο ημίχρονο. Η Ίντερ τραβιέται πίσω, εννιά παίκτες πίσω από τη μπάλα, και η Σέλτικ επιτίθεται χωρίς να βρίσκει δρόμο. Ο Όλντ βρίσκει το δοκάρι, σέντρα του Τζόνστον καταλήγει στα χέρια του Σάρτι, ο Τζέμελ δοκιμάζει φάουλ και λόμπα και βρίσκει επίσης το δοκάρι, και ο Σάρτι σώζει ξανά και ξανά.

Λεπτό 63. Ο Κρεγκ δίνει από τα δεξιά στον Τζέμελ και ο αριστερός μπακ της Σέλτικ σουτάρει δυνατά από μακριά για το 1-1.

Λεπτό 84. Σουτ του Μάρντοχ αλλάζει πορεία πάνω στον Τσάλμερς και περνά τον Σάρτι. Ο Τσάλμερς και οι συμπαίκτες του έλεγαν ότι η κίνηση είχε δουλευτεί πολλές φορές στην προπόνηση. Αυτό ήταν το 2-1.

Η Σέλτικ είχε, σύμφωνα με το Celtic Wiki, 42 τελικές προσπάθειες απέναντι σε πέντε της Ίντερ και δέκα κόρνερ απέναντι σε κανένα. Ο Ερρέρα είπε μετά ότι δεν είχαν παράπονο: η Σέλτικ άξιζε τη νίκη και το παιχνίδι ήταν νίκη του αθλήματος. Ο Μπιλ Σάνκλι είπε στον Στάιν, σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia, «είσαι πια αθάνατος».

Ο κόσμος και το Κύπελλο

Μετά τη λήξη οι οπαδοί της Σέλτικ μπήκαν στον αγωνιστικό χώρο και η απονομή δεν έγινε στο γήπεδο. Ο ΜακΝιλ οδηγήθηκε με φρουρά γύρω από τις κερκίδες για να παραλάβει το τρόπαιο από μια εξέδρα, και ορισμένοι παίκτες έχασαν τις φανέλες τους, που τις πήραν φίλαθλοι. Σύμφωνα με το Celtic Wiki, πάνω από είκοσι πτήσεις τσάρτερ είχαν φύγει από τη Γλασκώβη από νωρίς το πρωί. Δύο μέρες πριν ο Στάιν είχε πει ότι η Σέλτικ θα επιτεθεί όπως δεν είχε επιτεθεί ποτέ, και η νίκη θεωρήθηκε νίκη της επίθεσης απέναντι στο κατενάτσιο.

Η Σέλτικ κέρδισε και τις πέντε διοργανώσεις όπου συμμετείχε, πρωτάθλημα, Κύπελλο, Λιγκ Καπ, Κύπελλο Γλασκώβης και Κύπελλο Πρωταθλητριών. Η ομάδα έμεινε στην ιστορία ως «Λιοντάρια της Λισαβόνας» (Lisbon Lions), ο Στάιν τιμήθηκε με τον τίτλο του διοικητή του Τάγματος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, και το 2000 μια εξέδρα του Σέλτικ Παρκ πήρε το όνομα των Lisbon Lions.

Για την Ίντερ, το τέλος μιας εποχής

Η ήττα θεωρείται η αρχή του τέλους της «Μεγάλης Ίντερ». Η ομάδα είχε χάσει και το πρωτάθλημα και το Κύπελλο μέσα σε λίγες μέρες, και δεν ξαναβρήκε το ρυθμό της. Τη σεζόν που ακολούθησε έμεινε χωρίς τίτλο και ο Ερρέρα έφυγε.

Η φανέλα σε αριθμούς

• Κατασκευαστής: Umbro (προμηθευτής της Σέλτικ από τη δεκαετία του 1930).
• Χορηγός: κανένας. Ο πρώτος χορηγός ήρθε το 1984.
• Σχέδιο: πράσινες και λευκές ρίγες, σε χρήση από τις 15 Αυγούστου 1903.
• Μανίκια: κοντά. Μπλε ετικέτα Umbro στον λαιμό, σύμφωνα με τη φανέλα του Τζόνστον.
• Αριθμοί: στα σορτς, όχι στην πλάτη. Η παράδοση κράτησε μέχρι το 1994.
• Σορτς και κάλτσες: λευκά.
• Ο τύπος αυτός φορέθηκε μόνο άλλη μία φορά, δύο εβδομάδες αργότερα στο φιλικό για τον Ντι Στέφανο στη Μαδρίτη.
• Αντίπαλος: Ίντερ με μαύρες και μπλε ρίγες, μαύρα σορτς, μαύρες κάλτσες.
• Σκορ: 2-1, με γκολ των Τζέμελ (63′) και Τσάλμερς (84′) μετά το πέναλτι του Ματσόλα (7′).