Μίλαν 1969: Οι φαρδιές κόκκινες-μαύρες ρίγες με το τρίχρωμο σκουντέτο και το χατ-τρικ του Πράτι στη Μαδρίτη

Μια βραδιά Τετάρτης στη Μαδρίτη

Στις 28 Μαΐου 1969 το Κύπελλο Πρωταθλητριών γύρισε στο Μιλάνο. Στο Σαντιάγο Μπερναμπέου της Μαδρίτης, η Μίλαν του Νερέο Ρόκο νίκησε 4-1 τον Άγιαξ του Ρίνους Μίχελς και του νεαρού Γιόχαν Κρόιφ και κατέκτησε το δεύτερο Κύπελλό της μετά το 1963 και τον τελικό του Γουέμπλεϊ.

Ήταν ο πρώτος τελικός στην ιστορία του Άγιαξ, η πρώτη ολλανδική ομάδα που έφτασε ως εκεί. Μια βραδιά που έμεινε κυρίως για τον Πιερίνο Πράτι: ο επιθετικός της Μίλαν σκόραρε τρεις φορές και παραμένει μέχρι σήμερα ο τελευταίος παίκτης που έβαλε χατ-τρικ σε τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών ή του Champions League.

Και κάτι ακόμη ξεχώριζε στο γήπεδο: οι φανέλες. Η Μίλαν φόρεσε τις φαρδιές κόκκινες-μαύρες ρίγες της, με λευκά σορτς και μαύρες κάλτσες. Ο Άγιαξ ήρθε στα λευκά.

The Shirt: οι ρίγες των ροσονέρι

Η φανέλα της Μίλαν του 1968-69 είναι η απόλυτη εκδοχή της ριγέ φανέλας των «ροσονέρι»: κάθετες κόκκινες και μαύρες ρίγες, φαρδιές και ίσου πλάτους, από τους ώμους ως τον ποδόγυρο. Δεν έχει χορηγό, δεν έχει διαφήμιση, ούτε το όνομα του παίκτη στην πλάτη.

Την περιγράφουμε από φωτογραφίες εποχής. Δεν βρήκαμε φωτογραφία προϊόντος ούτε φωτογραφία από μουσείο της αυθεντικής φανέλας του τελικού, και το γράφουμε καθαρά. Η φωτογραφία που βλέπετε εδώ, με τον Ριβέρα και τον Πράτι, είναι δημόσιου κτήματος στο Wikimedia Commons και χαρακτηρίζεται από τη σεζόν 1968-69. Δείχνει δύο παραλλαγές της ίδιας φανέλας: τη μακρυμάνικη του Ριβέρα και την κοντομάνικη του Πράτι.

Ο κατασκευαστής δεν επιβεβαιώθηκε από αξιόπιστη πηγή, και γι’ αυτό δεν τον γράφουμε.

Ο γιακάς και το άνοιγμα σε V

Ο λαιμός της φανέλας δεν είναι στρογγυλός, όπως στις περισσότερες φανέλες του τέλους της δεκαετίας. Είναι ένας μικρός γιακάς πόλο από μαύρο ύφασμα, που διπλώνει προς τα έξω, και κάτω από αυτόν ανοίγει ένα βαθύ V, χωρίς κουμπιά και χωρίς κορδόνι.

Το μαύρο του γιακά ταιριάζει με τις μαύρες ρίγες, και στις φωτογραφίες του Ριβέρα και του Πράτι φαίνεται μια ραφή στο κάτω μέρος του V, εκεί όπου ο γιακάς συναντά το κυρίως ύφασμα. Η φανέλα φοριέται με το V ανοιχτό και τον γιακά ανασηκωμένο.

Το σήμα: το σκουντέτο στο στήθος

Στο αριστερό στήθος δεν υπάρχει το γνωστό έμβλημα της Μίλαν με τον σταυρό του Αγίου Γεωργίου και την ένδειξη «1899». Υπάρχει ένα μικρό ασπιδάκι με τρία κάθετα χρώματα, πράσινο, λευκό και κόκκινο, με κίτρινη-χρυσή κεντημένη γραμμή γύρω γύρω: το «σκουντέτο», το σήμα του πρωταθλητή Ιταλίας.

Η Μίλαν είχε κατακτήσει το πρωτάθλημα της Serie A το 1967-68, και την επόμενη σεζόν έφερε το σήμα στο στήθος. Το ίδιο φαίνεται σε όλες τις φωτογραφίες της σεζόν που βρήκαμε: ο Αντικιλέτι, ο Λοντέτι, ο Ριβέρα, ο Πράτι, όλοι φορούν το τρίχρωμο ασπιδάκι ως μοναδικό σήμα στην ίδια θέση.

Το έμβλημα του συλλόγου με το «ACM» και το «1899» δεν διακρίνεται στις φανέλες των παραπάνω φωτογραφιών.

Τα μανίκια και η πλάτη

Στις φωτογραφίες υπάρχουν δύο εκδοχές μανικιών: μακριά, με τις ρίγες να συνεχίζονται ως τον καρπό, και κοντά, που φτάνουν λίγο πάνω από τον αγκώνα. Ο Πράτι ποζάρει με κοντά μανίκια, γυρισμένα στο τέλος. Ο Ριβέρα φοράει μακριά.

Στη φωτογραφία του ίδιου του τελικού, από την πλάτη φαίνεται ο παίκτης με το 6: ο αριθμός είναι ανοιχτόχρωμος, ίσως λευκός ή κρεμ, αλλά σε ασπρόμαυρη φωτογραφία δεν μπορούμε να πούμε το ακριβές χρώμα. Σύμφωνα με τη σύνθεση, το 6 στον τελικό το φορούσε ο Τζοβάνι Τραπατόνι. Το όνομα δεν υπήρχε στην πλάτη. Τα ριγέ μανίκια φαίνονται συνεχόμενα με το κυρίως ύφασμα, και οι ρίγες δεν διακόπτονται στον ώμο.

Το αφιέρωμα της Puma, 50 χρόνια μετά

Η Μίλαν γύρισε σε αυτό το σχέδιο το 2019-20, όταν γιόρτασε τα 120 χρόνια της. Η Puma παρουσίασε τότε μια φανέλα εντός έδρας εμπνευσμένη από το 1969, με στενές κάθετες ρίγες. Δεν πρόκειται για αναπαραγωγή: ο γιακάς είναι στρογγυλός και μαύρος, όχι V, οι ρίγες είναι στενότερες, υπάρχει το Fly Emirates στο στήθος και το λογότυπο της Puma.

Τη βάζουμε εδώ ως σύγκριση, γιατί είναι μια πραγματική φωτογραφία φανέλας του καταστήματος Classic Football Shirts και δείχνει πώς ο σχεδιαστής μετέφερε το σχέδιο πενήντα χρόνια μετά. Η φανέλα του τελικού δεν είχε κανέναν από αυτούς τους χορηγούς.

Ο Άγιαξ: λευκά και ένας πρωτάρης στην κορυφή

Ο Άγιαξ φόρεσε τα λευκά του. Στο διάγραμμα της Wikipedia έχουν κόκκινη ζώνη στο στήθος, και στις φωτογραφίες του τελικού οι φανέλες φαίνονται ανοιχτόχρωμες, με λευκά σορτς και λευκές κάλτσες.

Η ομάδα του Μίχελς είχε φτάσει στον τελικό με αποκλεισμό του Νίρνμπεργκ (5-1 συνολικά), της Φενέρμπαχτσε (4-0) και της Μπενφίκα, που χρειάστηκε μπαράζ: 4-4 στα δύο παιχνίδια, με τον Άγιαξ να κερδίζει 3-0 μετά από παράταση στις 5 Μαρτίου 1969. Στα ημιτελικά ξεπέρασε τη Σπάρτακ Τρνάβα με 3-2 συνολικά, παρότι έχασε 0-2 στη ρεβάνς.

Η πορεία της Μίλαν

Η Μίλαν ξεκίνησε με τη Μάλμε: ήττα 2-1 στη Σουηδία στις 18 Σεπτεμβρίου 1968 και νίκη 4-1 στο Μιλάνο στις 2 Οκτωβρίου (5-3 συνολικά). Στον δεύτερο γύρο δεν έπαιξε: μια σειρά ομάδων της Ανατολικής Ευρώπης αποσύρθηκε και η Μίλαν πέρασε με «μπάι».

Στα προημιτελικά αντιμετώπισε τη Σέλτικ, με 0-0 στο Σαν Σίρο και 1-0 στη Γλασκώβη. Στα ημιτελικά βγήκε 2-1 συνολικά από τη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ του Τζορτζ Μπεστ, τον κάτοχο του Κυπέλλου, με 2-0 στο Μιλάνο και ήττα 0-1 στο Ολντ Τράφορντ στις 15 Μαΐου.

Πέντε από τους παίκτες της, οι Αντικιλέτι, Λοντέτι, Πράτι, Ριβέρα και Ροζάτο, είχαν γίνει πρωταθλητές Ευρώπης με την Ιταλία το καλοκαίρι του 1968, με τη νίκη στο Euro που διοργάνωσε η χώρα τους. Ο Ρόκο είχε αναλάβει τη Μίλαν το 1961 και είχε επιστρέψει το 1967, και είχε χτίσει γύρω από τον Ριβέρα μια ομάδα με σκληρή άμυνα.

Ο Πράτι και ο Ριβέρα

Ο Πιερίνο Πράτι ήρθε στη Μίλαν από τη Σαλερνιτάνα. Έκανε ντεμπούτο στη Serie A στις 18 Σεπτεμβρίου 1966 με νίκη 2-1 επί της Βενέτσια, και η σεζόν 1967-68 ήταν η χρονιά του: 15 γκολ και πρώτος σκόρερ του πρωταθλήματος, με τη Μίλαν πρωταθλήτρια. Το καλοκαίρι του 1968 έβαλε γκολ και με την Ιταλία, στα προημιτελικά του Euro με τη Βουλγαρία, και κατέκτησε το τουρνουά με την εθνική ομάδα. Στη Μίλαν έπαιζε συχνά αριστερά, εκμεταλλευόμενος την ταχύτητα και το δυνατό του σουτ.

Ο Τζάνι Ριβέρα, ο «Χρυσός Αγόρι» του ιταλικού ποδοσφαίρου, ήταν ο αρχηγός και ο εγκέφαλος: ένας επιθετικός μέσος με όραμα και τεχνική, που έπαιξε σχεδόν όλη την καριέρα του στο Μιλάνο. Μαζί με τον Πράτι σχημάτισαν ένα από τα πιο αποτελεσματικά ζευγάρια της εποχής, και στη Μαδρίτη δύο από τα τρία γκολ του Πράτι προήλθαν από δικές του πάσες.

Μια χρονιά με σκιά της Πράγας

Η διοργάνωση του 1968-69 ξεκίνησε μέσα στο κλίμα της σοβιετικής εισβολής στην Τσεχοσλοβακία. Μια σειρά ομάδων της Ανατολικής Ευρώπης αποσύρθηκε από τους δύο πρώτους γύρους, όταν η UEFA έβαλε να αναμετρηθούν μεταξύ τους, και η Μίλαν, η Μπενφίκα και ο Ερυθρός Αστέρας πέρασαν απευθείας στην επόμενη φάση. Πρώτος σκόρερ της διοργάνωσης ήταν ο Ντένις Λο της Γιουνάιτεντ με εννέα γκολ.

Ο αγώνας λεπτό προς λεπτό

1ο λεπτό. Ο Πράτι βρίσκει το δοκάρι, από τα πρώτα σουτ του βράδυ.

7ο λεπτό: 1-0. Ο Πράτι ανοίγει το σκορ. Η en Wikipedia και το RSSSF δίνουν το 7ο λεπτό, ενώ η de και η it το 8ο· κρατάμε το 7ο.

40ό λεπτό: 2-0. Ο Ριβέρα δίνει ασίστ και ο Πράτι σκοράρει για δεύτερη φορά, λίγο πριν το ημίχρονο. Μερικές πηγές το δίνουν 39ο.

Ημίχρονο. Ο Άγιαξ αλλάζει δύο παίκτες: μπαίνουν οι Μίλερ και Νουνίνγκα στη θέση των Σούρμπιερ και Γκροτ.

60ό λεπτό: 2-1. Πέναλτι για τον Άγιαξ, και ο αρχηγός Βελιμπόρ Βάσοβιτς ανοίγει το σκορ της ομάδας του.

67ο λεπτό: 3-1. Ο Σορμάνι, με αριστερό από το όριο της περιοχής, νικά τον Μπαλς.

75ο λεπτό: 4-1. Ο Ριβέρα μπαίνει στην περιοχή, ξεφεύγει από τον Μπαλς και βγάζει τη μπάλα στον Πράτι, που σκοράρει για τρίτη φορά.

Το τελικό 4-1 ήταν και ήττα για τον Κρόιφ, που είχε σκοράρει έξι φορές στη διοργάνωση, όσο και ο Πράτι.

Αναπαραγωγή βίντεο

Άνοιγμα στο YouTube ↗

Οι ενδεκάδες

Μίλαν (προπονητής Νερέο Ρόκο): 1 Φάμπιο Κουντιτσίνι, 2 Άντζελο Αντικιλέτι, 3 Καρλ-Χάιντς Σνελίνγκερ, 4 Ρομπέρτο Ροζάτο, 5 Σαούλ Μαλατράσι, 6 Τζοβάνι Τραπατόνι, 7 Κουρτ Χάμριν, 8 Τζοβάνι Λοντέτι, 9 Άντζελο Σορμάνι, 10 Τζάνι Ριβέρα (αρχηγός), 11 Πιερίνο Πράτι.

Άγιαξ (προπονητής Ρίνους Μίχελς): 1 Χερτ Μπαλς, 2 Βιμ Σούρμπιερ (46΄ Μπένι Μίλερ), 3 Μπάρι Χούλσοφ, 4 Βελιμπόρ Βάσοβιτς (αρχηγός), 5 Τέο φαν Ντουιβενμπόντε, 6 Χένκ Γκροτ (46΄ Κλας Νουνίνγκα), 7 Τον Προνκ, 8 Σιάακ Σβαρτ, 9 Ίνγκε Ντάνιελσον, 10 Γιόχαν Κρόιφ, 11 Πιετ Κάιζερ.

Για τον αρχηγό του Άγιαξ οι πηγές διαφωνούν: η en Wikipedia και το RSSSF γράφουν τον Βάσοβιτς, η de Wikipedia τον Μπαλς. Κρατάμε τον Βάσοβιτς, που βρίσκεται σε δύο από αυτές.

Τα στοιχεία του τελικού

• Ημερομηνία: Τετάρτη 28 Μαΐου 1969
• Γήπεδο: Σαντιάγο Μπερναμπέου, Μαδρίτη
• Θεατές: 31.782 (ο κατάλογος του RSSSF γράφει 60.000)
• Διαιτητής: Χοσέ Μαρία Ορτίθ ντε Μεντίμπιλ (Ισπανία)
• Σκορ: Μίλαν 4-1 Άγιαξ (ημίχρονο 2-0)
• Γκολ Μίλαν: Πράτι 7΄, 40΄, 75΄, Σορμάνι 67΄
• Γκολ Άγιαξ: Βάσοβιτς 60΄ (πέναλτι)

Τι ακολούθησε

Ως κυπελλούχος Ευρώπης η Μίλαν αντιμετώπισε στο Διηπειρωτικό Κύπελλο την Εστουδιάντες της Αργεντινής. Κέρδισε 3-0 στο Μιλάνο στις 8 Οκτωβρίου και έχασε 2-1 στο Μπουένος Άιρες στις 22 Οκτωβρίου, σε έναν από τους πιο βίαιους αγώνες της ιστορίας του θεσμού· στο σύνολο κατέκτησε το Κύπελλο. Στο τέλος της χρονιάς ο αρχηγός Τζάνι Ριβέρα πήρε τη Χρυσή Μπάλα του 1969.

Ο Άγιαξ έχασε τον τελικό, αλλά δεν τελείωσε εκεί. Δύο χρόνια αργότερα, στις 2 Ιουνίου 1971, νίκησε 2-0 τον Παναθηναϊκό στο Γουέμπλεϊ και πήρε το πρώτο του Κύπελλο.

Η φανέλα σε αριθμούς

• Ομάδα: Μίλαν, κυπελλούχος Ευρώπης 1969
• Σεζόν: 1968-69
• Εμφάνιση: εντός έδρας, φαρδιές κάθετες κόκκινες και μαύρες ρίγες
• Σορτς και κάλτσες: λευκά σορτς, μαύρες κάλτσες
• Γιακάς: μαύρος, διπλωμένος γιακάς πόλο με άνοιγμα σε V
• Σήμα: το τρίχρωμο σκουντέτο στο αριστερό στήθος, από τον τίτλο του 1967-68
• Χορηγός: κανένας
• Κατασκευαστής: δεν επιβεβαιώθηκε
• Αριθμοί: στην πλάτη, χωρίς όνομα
• Μανίκια: μακριά ή κοντά, με συνεχόμενες ρίγες
• Σκορ τελικού: 4-1 κατά του Άγιαξ