Παναθηναϊκός: Τα 8 σήματα από το 1910 μέχρι σήμερα

Ένα φύλλο που έμεινε

Υπάρχουν σήματα που γεννιούνται σε γραφεία σχεδιασμού και σήματα που γεννιούνται από μια απλή ιδέα. Το τριφύλλι του Παναθηναϊκού ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Μπήκε στο σήμα του συλλόγου το 1918, δέκα χρόνια μετά την ίδρυσή του, και από τότε δεν έφυγε ποτέ. Γύρω του άλλαξαν σχεδόν όλα: το όνομα της ομάδας, το σχήμα του σήματος, τα χρώματα, τα γράμματα. Το τριφύλλι έμεινε στη μέση.

Αν βάλεις τα οκτώ σήματα του Παναθηναϊκού το ένα δίπλα στο άλλο, βλέπεις έναν σύλλογο που ψάχνει τη μορφή του. Μια σφραγίδα με έναν ποδοσφαιριστή. Έναν κύκλο με γράμματα. Μια ασπίδα. Μια ασπίδα με ρίγες. Και πάλι έναν κύκλο. Σε όλη αυτή τη διαδρομή, το πράσινο και το λευκό και το φύλλο με τα τρία φύλλα είναι οι σταθερές.

1908: Πριν από το τριφύλλι

Ο σύλλογος ιδρύθηκε το 1908 στην Αθήνα. Τα πρώτα του χρόνια άλλαξε όνομα περισσότερες από μία φορές, και μαζί με το όνομα άλλαξε και το σήμα. Τα πρώτα χρώματα της ομάδας ήταν το κόκκινο και το λευκό. Πολύ γρήγορα όμως καθιερώθηκαν το πράσινο και το λευκό, τα χρώματα που ακολουθούν από τότε όλα τα τμήματα του συλλόγου.

Γύρω στο 1910 η ομάδα πήρε το όνομα Πανελλήνιος Ποδοσφαιρικός Όμιλος. Σε αυτό το όνομα ανήκει το πρώτο σήμα της σειράς.

1910–1918: Η σφραγίδα του Πανελλήνιου Ποδοσφαιρικού Ομίλου

Το πρώτο σήμα δεν είναι καν ένα σήμα με τη σημερινή έννοια. Μοιάζει με σφραγίδα, από αυτές που έμπαιναν σε επίσημα έγγραφα. Ένας κύκλος, γύρω γύρω το όνομα «Πανελλήνιος Ποδοσφαιρικός Όμιλος» με κεφαλαία γράμματα, και στη μέση ένας ποδοσφαιριστής της εποχής, όρθιος, με τη μπάλα στα πόδια.

Είναι ένα σήμα που λέει ακριβώς τι κάνει ο σύλλογος: ποδόσφαιρο. Δεν έχει σύμβολο, δεν έχει αλληγορία. Έχει έναν παίκτη και ένα όνομα. Το πράσινο μελάνι πάνω στο λευκό είναι η μόνη σύνδεση με αυτό που θα ακολουθούσε.

1918: Έρχεται το τριφύλλι

Το 1918 ο σύλλογος υιοθέτησε το τριφύλλι ως έμβλημα. Το τριφύλλι, το φυτό με τα τρία φύλλα, συμβόλιζε την ενότητα, την αρμονία, τη φύση και την καλοτυχία. Την ίδια περίοδο το όνομα έγινε Πανελλήνιος Ποδοσφαιρικός Αγωνιστικός Όμιλος.

Το νέο σήμα κράτησε τη μορφή της σφραγίδας: έναν κύκλο με το όνομα γραμμένο γύρω γύρω. Στη θέση του ποδοσφαιριστή όμως μπήκε ένα μεγάλο, γεμάτο πράσινο τριφύλλι. Από αυτή τη στιγμή η ταυτότητα του συλλόγου δεν θα ήταν πια ο παίκτης αλλά το σύμβολο.

1922–1930: Τα τρία γράμματα

Το 1922 ο σύλλογος απέκτησε το δικό του γήπεδο, τη Λεωφόρο Αλεξάνδρας. Την ίδια εποχή αποφασίστηκε και η τελευταία αλλαγή ονόματος, σε Παναθηναϊκός Αθλητικός Όμιλος, που έγινε επίσημη στις 15 Μαρτίου 1924. Από ποδοσφαιρικός σύλλογος, ο Παναθηναϊκός γινόταν σύλλογος πολλών αθλημάτων.

Το σήμα της περιόδου είναι το πρώτο που μοιάζει με αυτό που αναγνωρίζει κανείς σήμερα. Ένας λευκός κύκλος με πράσινο περίγραμμα. Στη μέση το τριφύλλι. Ανάμεσα στα φύλλα του, τα τρία γράμματα Π, Α και Ο. Και από κάτω, για πρώτη φορά, η χρονιά της ίδρυσης: 1908. Η χρονιά αυτή θα υπάρχει σε κάθε σήμα από εδώ και πέρα.

1930–1960: Ο πράσινος δακτύλιος

Το σήμα που συνόδευσε τον Παναθηναϊκό για τριάντα χρόνια έχει μια διαφορά που ξεχωρίζει αμέσως: το τριφύλλι δεν είναι πια πράσινο. Είναι χρυσό, σε απόχρωση της άμμου, πάνω σε λευκό φόντο. Γύρω του ένας φαρδύς πράσινος δακτύλιος, με τα γράμματα ΠΑΟ στο πάνω μέρος και το 1908 στο κάτω, γραμμένα σε κύκλο, όπως στα παλιά νομίσματα.

Είναι η πιο «επίσημη» εκδοχή του σήματος, σχεδόν σαν σφραγίδα σε μετάλλιο. Και είναι το σήμα της εποχής που ο Παναθηναϊκός κατέκτησε τα πρώτα του πρωταθλήματα της Ελλάδας.

Δεκαετία του 1960: Η πρώτη ασπίδα

Τη δεκαετία του 1960 ο κύκλος έδωσε τη θέση του σε μια ασπίδα. Είναι η πιο τολμηρή αλλαγή σε όλη την ιστορία του σήματος. Η ασπίδα χωρίζεται διαγώνια: πάνω αριστερά πράσινο, κάτω δεξιά λευκό. Στη μέση το τριφύλλι, χρυσό, όπως στο προηγούμενο σήμα. Πάνω, τα γράμματα ΠΑΟ σε λευκό, και κάτω η χρονιά 1908.

Η ασπίδα είναι το πιο κλασικό σχήμα για ποδοσφαιρικό σήμα. Ο Παναθηναϊκός τη δοκίμασε για περίπου είκοσι χρόνια, σε δύο εκδοχές, πριν επιστρέψει στον κύκλο.

Δεκαετία του 1970: Η ασπίδα με τις ρίγες

Το σήμα της δεκαετίας του 1970 κράτησε την ασπίδα αλλά άλλαξε το εσωτερικό της. Στη θέση της διαγώνιας διαίρεσης μπήκαν κάθετες πράσινες και λευκές ρίγες, σαν τη φανέλα που φορούσε η ομάδα ως δεύτερη ή και πρώτη επιλογή εκείνα τα χρόνια. Στο πάνω μέρος μια πράσινη ζώνη με τα γράμματα ΠΑΟ. Και στη μέση ένα τριφύλλι που δεν είναι πια γεμάτο: είναι λευκό, μόνο με το πράσινο περίγραμμά του.

Είναι η δεκαετία του Γουέμπλεϊ. Τον Ιούνιο του 1971 ο Παναθηναϊκός έπαιξε τον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών στο Λονδίνο απέναντι στον Άγιαξ, τη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή του στιγμή.

1980–1995: Πίσω στον κύκλο

Το 1980 ο Παναθηναϊκός επέστρεψε στον κύκλο και στο γεμάτο πράσινο τριφύλλι. Το σήμα θυμίζει πολύ εκείνο του 1922: λευκός κύκλος, πράσινο περίγραμμα, το τριφύλλι στη μέση, τα γράμματα του συλλόγου γύρω του και το 1908 στο κάτω μέρος. Οι γραμμές όμως είναι πιο καθαρές και τα γράμματα πιο μοντέρνα.

Είναι το σήμα που φορέθηκε στα χρόνια των ευρωπαϊκών βραδιών της δεκαετίας του 1980 και των αρχών της δεκαετίας του 1990, ανάμεσά τους και ο ημιτελικός του Κυπέλλου Πρωταθλητριών το 1985.

1995: Το όνομα ολόκληρο

Το σημερινό σήμα χρησιμοποιείται από το 1995. Για πρώτη φορά το όνομα του συλλόγου γράφεται ολόκληρο: «ΠΑΝΑΘΗΝΑΪΚΟΣ» με λευκά κεφαλαία πάνω σε έναν πράσινο δακτύλιο. Στο κάτω μέρος του δακτυλίου, το 1908. Στα πλάγια, δύο μικρά αστέρια χωρίζουν το όνομα από τη χρονιά. Στο κέντρο, μέσα σε λευκό κύκλο, το πράσινο τριφύλλι.

Είναι ένα σήμα που θυμίζει τη μορφή του 1930, με τον φαρδύ δακτύλιο και τα γράμματα σε κύκλο, αλλά με τα χρώματα του 1922: πράσινο τριφύλλι σε λευκό. Σαν να συνδυάζει τις δύο πιο μακρόβιες εκδοχές της ιστορίας του.

Τι σημαίνει το τριφύλλι

Όταν ο σύλλογος διάλεξε το τριφύλλι το 1918, του έδωσε συγκεκριμένο νόημα. Ήταν σύμβολο αρμονίας και ενότητας, της φύσης και της γονιμότητας, και φυσικά της καλοτυχίας. Τα τρία φύλλα που ξεκινούν από το ίδιο σημείο μοιάζουν με μια ομάδα: ξεχωριστά κομμάτια που κρατιούνται από τον ίδιο μίσχο.

Το σύμβολο ταίριαζε και με τα χρώματα. Το πράσινο είχε ήδη καθιερωθεί ως χρώμα της υγείας, της νεότητας και της φύσης, και το λευκό ως χρώμα της ηθικής. Ένα πράσινο φύλλο πάνω σε λευκό φόντο ήταν ο πιο απλός τρόπος να μπουν και τα δύο σε ένα σήμα.

Ένα σήμα για όλα τα αθλήματα

Από το 1924, με το όνομα Παναθηναϊκός Αθλητικός Όμιλος, ο σύλλογος έγινε σύλλογος πολλών αθλημάτων. Το τριφύλλι πέρασε έτσι από το ποδόσφαιρο σε όλα τα τμήματα: στο μπάσκετ, στον βόλεϊ, στο πόλο, στον στίβο. Τα πράσινα και λευκά χρώματα και το τριφύλλι ακολουθούν από τότε κάθε ομάδα με το όνομα Παναθηναϊκός. Γι’ αυτό το σήμα του ποδοσφαίρου είναι, στην ουσία, το σήμα ενός ολόκληρου συλλόγου.

Δίπλα δίπλα: τι αλλάζει από σήμα σε σήμα

Από το 1910 στο 1918 αλλάζει το κέντρο: ο ποδοσφαιριστής φεύγει, έρχεται το τριφύλλι. Το σχήμα, ένας κύκλος με το όνομα γύρω γύρω, μένει ίδιο.

Από το 1918 στο 1922 φεύγει το μακρύ όνομα από τον κύκλο. Στη θέση του μπαίνουν τρία γράμματα και μια χρονιά. Το σήμα γίνεται πιο απλό και πιο εύκολο να το αναγνωρίσεις από μακριά.

Από το 1922 στο 1930 το τριφύλλι αλλάζει χρώμα, από πράσινο σε χρυσό, και ο κύκλος γίνεται φαρδύς δακτύλιος.

Από το 1930 στη δεκαετία του 1960 αλλάζει το ίδιο το σχήμα: ο κύκλος γίνεται ασπίδα. Τη δεκαετία του 1970 η ασπίδα αποκτά ρίγες και το τριφύλλι αδειάζει.

Το 1980 όλα επιστρέφουν: κύκλος, γεμάτο πράσινο τριφύλλι, λευκό φόντο. Και το 1995 προστίθεται το πλήρες όνομα.

Τι δεν άλλαξε ποτέ

Από το 1918, κάθε σήμα του Παναθηναϊκού έχει στο κέντρο του ένα τριφύλλι. Από το 1922, κάθε σήμα έχει τη χρονιά 1908. Και από την αρχή, το πράσινο και το λευκό. Ακόμη και όταν το τριφύλλι έγινε χρυσό ή λευκό, το πράσινο ήταν εκεί, στον δακτύλιο, στην ασπίδα ή στο περίγραμμα.

Η χρονιά που δεν λείπει ποτέ

Το 1908 μπήκε στο σήμα το 1922 και δεν έφυγε από τότε από καμία εκδοχή, ούτε από τις ασπίδες ούτε από τους κύκλους. Για έναν σύλλογο που άλλαξε τρία ονόματα στα πρώτα του δεκαπέντε χρόνια, η χρονιά της ίδρυσης ήταν ο τρόπος να δείξει ότι, όποιο κι αν ήταν το όνομα, η ομάδα ήταν η ίδια από την αρχή.

Το σήμα πάνω στη φανέλα

Για μια ομάδα με πράσινη φανέλα, το σήμα είναι από τα λίγα σημεία όπου εμφανίζεται έντονα το λευκό. Στις φανέλες της δεκαετίας του 1930 ως του 1950, το χρυσό τριφύλλι του δακτυλίου ξεχώριζε πάνω στο πράσινο. Στις ασπίδες των δεκαετιών του 1960 και του 1970, το σήμα ήταν ένα μικρό κομμάτι από ρίγες και χρώμα στο στήθος. Και από το 1995, ο πράσινος δακτύλιος με το λευκό όνομα πάνω στην πράσινη φανέλα δείχνει σχεδόν σαν να είναι κομμάτι του υφάσματος.

Τα 8 σήματα σε μία γραμμή

• 1910–1918: σφραγίδα με ποδοσφαιριστή, Πανελλήνιος Ποδοσφαιρικός Όμιλος
• 1918–1922: μπαίνει το τριφύλλι, Πανελλήνιος Ποδοσφαιρικός Αγωνιστικός Όμιλος
• 1922–1930: ΠΑΟ και 1908 γύρω από πράσινο τριφύλλι
• 1930–1960: πράσινος δακτύλιος, χρυσό τριφύλλι
• Δεκαετία 1960: ασπίδα με διαγώνιο πράσινο και λευκό
• Δεκαετία 1970: ασπίδα με κάθετες ρίγες, λευκό τριφύλλι
• 1980–1995: επιστροφή στον λευκό κύκλο
• 1995–σήμερα: πράσινος δακτύλιος με το όνομα ολόκληρο