Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ: Τα 5 σήματα από το τρένο του 1878 μέχρι τον διάβολο με το δικράνι

Ο διάβολος που ήρθε αργά

Όποιος σκέφτεται τη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ βλέπει έναν κόκκινο διάβολο με δικράνι, μέσα σε μια κίτρινη ασπίδα, με ένα πλοίο από πάνω και δύο μπάλες στα πλάγια. Είναι ένα από τα πιο γνωστά σήματα του κόσμου. Δεν ήταν όμως πάντα έτσι, και δεν ξεκίνησε καν από την Μάντσεστερ.

Ο σύλλογος ιδρύθηκε το 1878 με το όνομα Newton Heath LYR και μετονομάστηκε σε Manchester United το 1902. Ανάμεσα στο πρώτο σήμα και στο σημερινό υπάρχουν ένα τρένο, ένα οικόσημο πόλης, ένα πλοίο και δύο τριαντάφυλλα.

Εδώ είναι τα πέντε σήματα που βρήκαμε σε αξιόπιστη εικόνα. Όπου οι πηγές διαφωνούν, το γράφουμε.

1878–1902: Το τρένο της Νιούτον Χιθ

Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι η Γιουνάιτεντ ιδρύθηκε το 1878 ως Newton Heath LYR, και το «LYR» είναι τα αρχικά της σιδηροδρομικής εταιρείας Lancashire and Yorkshire Railway. Το manunited.uk προσθέτει ότι ο σύλλογος ξεκίνησε από εργάτες του σιδηροδρόμου, και ότι ένα τρένο εμφανίζεται στην πρώιμη εικονογραφία του.

Το πρώτο σήμα της σειράς: μια ασπίδα που στενεύει προς τα κάτω, πράσινη στο πάνω μέρος με τη λέξη «NEWTON HEATH L&YR F.C.» και το «ESTABLISHED 1878», και κίτρινη στο μεγάλο κεντρικό πεδίο, όπου ξεχωρίζει μια ατμομηχανή με τον καπνό της. Τα χρώματα συμφωνούν με την αγγλική Wikipedia, που καταγράφει πράσινες και χρυσές φανέλες στα έτη 1894–96, πριν η ομάδα γυρίσει στο λευκό το 1896.

Εδώ χρειάζεται προσοχή, και την οφείλουμε στον αναγνώστη. Η εικόνα που δείχνουμε είναι αυτή που βρίσκεται στο Wikimedia Commons ως «λογότυπο της Newton Heath FC», με άγνωστο δημιουργό και ως πηγή μια ιστοσελίδα λογοτύπων. Έχει την όψη σύγχρονου γραφικού και όχι σήματος του 19ου αιώνα. Το manunited.uk το λέει καθαρά: τα πρώτα σχέδια είναι κακώς τεκμηριωμένα. Γι’ αυτό το βάζουμε εδώ ως αναπαράσταση. Ότι υπήρχε τρένο, και ότι υπήρχαν κίτρινο και πράσινο, το λένε οι πηγές. Ότι η ασπίδα έμοιαζε ακριβώς έτσι το 1878, δεν το βρήκαμε πουθενά.

1902: Το οικόσημο της πόλης

Το 1902 το Newton Heath έγινε Manchester United. Από τότε, σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia, η ομάδα φορά κόκκινη φανέλα, λευκό σορτς και μαύρες κάλτσες.

Το σήμα ακολούθησε τον δρόμο της πόλης. Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι το σήμα της Γιουνάιτεντ προέρχεται από το οικόσημο του Δημοτικού Συμβουλίου του Μάντσεστερ, και ότι απ’ αυτό δεν μένει σήμερα παρά το πλοίο με τα ανοιχτά πανιά. Το 90min και το football.co.uk περιγράφουν το 1902 ως τη στιγμή που μια τροποποιημένη εκδοχή του οικόσημου της πόλης έγινε το επίσημο λογότυπο του συλλόγου για τις επόμενες δεκαετίες. Το manunited.uk προσθέτει κάτι σημαντικό: για μεγάλο μέρος εκείνης της περιόδου η ομάδα δεν είχε μόνιμο σήμα στις φανέλες, και χρησιμοποιούσε εκδοχές του οικόσημου σε ειδικές περιπτώσεις, ειδικά σε τελικούς κυπέλλου.

Το Heraldry Society, στη μελέτη του David Llewelyn Phillips για το ποδόσφαιρο και την εραλδική, το λέει με τα δικά του λόγια: η Γιουνάιτεντ χρησιμοποιούσε «διάφορα εμβλήματα ή σήματα που ενσωμάτωναν τα οικόσημα της πόλης του Μάντσεστερ». Και προσθέτει ότι, ακόμη και σήμερα, στα σακάκια που φορούν οι παίκτες της πρώτης ομάδας πριν και μετά τους μεγάλους αγώνες, χρησιμοποιείται το αμετάβλητο οικόσημο της πόλης.

Η εικόνα του Commons δείχνει το οικόσημο: κόκκινη ασπίδα με διαγώνιες κίτρινες ζώνες και πλοίο, από κάθε πλευρά ένας μονόκερως και ένα λιοντάρι, κράνος με φύλλωμα και, κάτω, η κορδέλα «Concilio et Labore». Δεν είναι το σήμα που φορούσε η ομάδα, είναι η πηγή του.

Δεκαετία του 1960: Το πλοίο και τα τριαντάφυλλα

Το πρώτο σήμα που μοιάζει με σήμα συλλόγου είναι της δεκαετίας του ’60. Η αγγλική Wikipedia το δείχνει ως το σήμα «του 1960 ως το 1973», και το περιγράφει καλά: στο κέντρο μια ασπίδα με πλοίο με ανοιχτά πανιά πάνω από κόκκινο πεδίο με τρεις διαγώνιες μαύρες γραμμές. Δεξιά και αριστερά της ασπίδας υπάρχουν δύο στυλιζαρισμένα τριαντάφυλλα, και ανάμεσά τους δύο κορδέλες: μια κόκκινη στο πάνω μέρος με το «Manchester United» με μαύρα γράμματα, και μια λευκή από κάτω με το «Football Club».

Το αρχείο το δείχνει σε επίσημο πρόγραμμα αγώνα του 1968. Το manunited.uk δίνει τη χρονιά που το όνομα «Manchester United» εμφανίστηκε για πρώτη φορά πάνω στο σήμα: το 1967–68. Το ίδιο site προσθέτει ότι το σήμα εκείνο δεν φοριόταν στις φανέλες των παικτών.

Το manunited.uk γράφει ότι τα τριαντάφυλλα είναι του Λάνκασαϊρ. Το πλοίο και οι ρίγες είναι από το οικόσημο: το σήμα της δεκαετίας του ’60 είναι το οικόσημο της πόλης σε μορφή που χωράει σε ένα πρόγραμμα.

Ο διάβολος: μια υπόθεση χρονιών

Εδώ φτάνουμε στο πιο δύσκολο σημείο της ιστορίας, γιατί εδώ οι πηγές δεν συμφωνούν.

Η αγγλική Wikipedia, με πηγή το βιβλίο των Barnes και συνεργατών του 2001, γράφει ότι ο διάβολος, που προέρχεται από το παρατσούκλι «Κόκκινοι Διάβολοι» και, κατά τη Wikipedia, εμπνεύστηκε από τον ραγκμπίστικο σύλλογο Salford, είχε μπει σε προγράμματα και κασκόλ τη δεκαετία του ’60 και ενσωματώθηκε στο σήμα το 1970. Στη φανέλα, πάντα κατά την ίδια πηγή, το σήμα δεν μπήκε πριν από το 1971.

Το manunited.uk τοποθετεί την αλλαγή λίγο νωρίτερα: το 1969–70, όταν τα τριαντάφυλλα αντικαταστάθηκαν από δύο μπάλες και ο διάβολος εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο σήμα. Το ίδιο site το συνδέει εν μέρει με την ανάγκη προστασίας του σήματος από παράνομα προϊόντα. Η νέα εκδοχή φοριέται τακτικά στις φανέλες για πρώτη φορά το 1972–73.

Το 90min και το football.co.uk χωρίζουν την αλλαγή σε δύο: το 1970 το σήμα γίνεται πιο φωτεινό, κόκκινο και κίτρινο, αντί για κόκκινο, λευκό και μαύρο, και οι δύο μπάλες παίρνουν τη θέση των λουλουδιών. Ο διάβολος μπαίνει στο κέντρο της ασπίδας το 1973. Το αρχείο της τουρκικής Wikipedia που δείχνουμε εδώ ονομάζεται «1973–1998».

Δεν θα διαλέξουμε εμείς. Όλες οι πηγές λένε ότι η αλλαγή έγινε στις αρχές της δεκαετίας του ’70, με ένα εύρος που πηγαίνει από το 1969–70 ως το 1973. Γι’ αυτό η ετικέτα μας γράφει «’70s–1998» και όχι μια ακριβή χρονιά.

Το αξιόπιστα τεκμηριωμένο είναι το επόμενο βήμα, και έρχεται από το Heraldry Society. Στις 27 Οκτωβρίου 1975, δηλαδή σαν σήμερα πριν από 51 χρόνια, το Κολέγιο Οπλοσημάτων του Λονδίνου παραχώρησε στην English Football League ένα σήμα για χρήση της Γιουνάιτεντ: «διάβολος που κρατά με τα δύο χέρια ένα κόκκινο δικράνι». Το επιβεβαιώνει και η αγγλική Wikipedia. Η μελέτη του Phillips (σ. 42–43) γράφει ότι ο κόκκινος διάβολος είναι «μια απλή απεικόνιση του παρατσουκλιού της ομάδας», ένα σύμβολο που ο σύλλογος χρησιμοποιούσε εδώ και πολλά χρόνια.

’70s–1998: Κίτρινη ασπίδα, δύο μπάλες

Το σήμα που βλέπετε εδώ είναι αυτό που οι περισσότεροι θυμούνται από τις φανέλες του ’80 και του ’90. Η ασπίδα είναι πια κίτρινη και όχι λευκή και κόκκινη. Πάνω της έχει το πλοίο, με μαύρο περίγραμμα και μαύρα πανιά, και κάτω από αυτό, στο κέντρο, μια κόκκινη φιγούρα διαβόλου με δικράνι. Γύρω από την ασπίδα υπάρχει ένα κόκκινο και κίτρινο πλαίσιο, με δύο κορδέλες: στην κορυφή το «MANCHESTER UNITED» και κάτω το «FOOTBALL CLUB». Στα πλάγια, στη θέση των δύο τριαντάφυλλων, υπάρχουν δύο μπάλες.

Το σήμα αυτό έμεινε, με μικρές αλλαγές κάθε χρόνο, για περίπου 25 χρόνια, σύμφωνα με το 90min και το football.co.uk.

Μια ξεχωριστή περίπτωση ήταν το 1978. Τα ίδια δύο sites γράφουν ότι εκείνη τη χρονιά, για τα 100 χρόνια του συλλόγου, κυκλοφόρησε μια επετειακή εκδοχή του σήματος, με τη λέξη «centenary» στην κάτω κορδέλα και μαύρη την ασπίδα. Δεν βρήκαμε ελεύθερη εικόνα της, και γι’ αυτό την αναφέρουμε χωρίς εικόνα.

Κάτι ακόμη για τη μορφή της ασπίδας. Η μελέτη του Heraldry Society γράφει ότι σήμερα η Γιουνάιτεντ χρησιμοποιεί ένα οικόσημο χωρίς επίσημη εραλδική παραχώρηση, που στηρίζεται στο οικόσημο της πόλης: οι ρίγες, που αποτελούν το κύριο στοιχείο στο πεδίο, έχουν αντικατασταθεί από τον διάβολο. Δηλαδή το οικόσημο της πόλης δεν χάθηκε. Ο διάβολος κάθεται εκεί που κάποτε ήταν οι κόκκινες και χρυσές ρίγες του Μάντσεστερ.

1998–σήμερα: Χωρίς «Football Club»

Το τελευταίο σήμα της σειράς μας είναι και το πιο καθαρό. Τα τρία sites που το καταγράφουν συμφωνούν: το 1998, πριν από τη χρονιά του τρεμπλ, το σήμα ανανεώθηκε, με πιο έντονο κόκκινο και κίτρινο, και η κάτω κορδέλα έχασε τα λόγια «Football Club». Το manunited.uk την ονομάζει τελευταία αλλαγή μέχρι σήμερα.

Βάλε τα δύο σήματα δίπλα δίπλα. Η πάνω κορδέλα με το «MANCHESTER» μεγαλώνει και τα γράμματα γίνονται πιο έντονα. Στη θέση του «FOOTBALL CLUB» γράφει τώρα «UNITED», ώστε το όνομα να διαβάζεται σε δύο μέρη. Ο διάβολος και το πλοίο μένουν στις θέσεις τους, και οι δύο μπάλες στα πλάγια.

Η εικόνα που δείχνουμε είναι το σημερινό σήμα, όπως το έχει η αγγλική Wikipedia, με πηγή τον ίδιο τον σύλλογο. Δεν βρήκαμε επιβεβαιωμένη αλλαγή το 2016: καμία πηγή δεν τη γράφει.

Το 90min γράφει ότι το 2006–07 και το 2019–20 μπήκε ένα πλαίσιο πίσω από το σήμα στο στήθος, και το manunited.uk ότι σε τρίτη φανέλα του 2023–24 εμφανίστηκε ο διάβολος μόνος του, με το πλήρες σήμα να παραμένει το επίσημο.

Δίπλα δίπλα: τι αλλάζει από σήμα σε σήμα

Αν βάλεις τα πέντε σήματα στη σειρά, βλέπεις τρεις εποχές.

Η πρώτη είναι η εποχή του σιδηροδρόμου και της πόλης: ένα τρένο και ένα οικόσημο. Η δεύτερη είναι η εποχή του πλοίου: δύο σήματα με την ίδια ασπίδα, ένα κόκκινο-λευκό με τριαντάφυλλα και ένα κίτρινο με μπάλες. Η τρίτη είναι η σημερινή, από το 1998.

Αλλάζουν τα χρώματα: πράσινο και κίτρινο, μετά κόκκινο, λευκό και μαύρο, και από τη δεκαετία του ’70 κόκκινο και κίτρινο. Αλλάζουν τα σύμβολα στα πλάγια: τριαντάφυλλα, μετά μπάλες. Αλλάζουν τα λόγια: «Newton Heath L&YR F.C.», μετά «Manchester United» και «Football Club», και από το 1998 «Manchester» και «United».

Το πιο αξιοσημείωτο είναι ο ρόλος του διαβόλου. Στην αρχή ήταν ένα παρατσούκλι σε κασκόλ και προγράμματα. Το 1975 έγινε παραχωρημένο σήμα. Σήμερα κρατά τη θέση των ρίγων του οικόσημου.

Τι δεν άλλαξε ποτέ

Το πλοίο. Από το οικόσημο του Μάντσεστερ ως το σημερινό σήμα, το πλοίο με τα ανοιχτά πανιά είναι το μόνο στοιχείο που ταξίδεψε σε όλη τη διαδρομή. Στο σημερινό σήμα είναι πιο μικρό και πιο αφηρημένο, αλλά είναι ακόμη εκεί, πάνω από τον διάβολο.

Και κάτι ακόμη: το 1998, όταν έφυγε το «Football Club», το όνομα της πόλης πήρε περισσότερο χώρο και όχι λιγότερο.

Το σήμα πάνω στη φανέλα

Οι πηγές μας δίνουν ένα ασυνήθιστο στοιχείο: για πολλές δεκαετίες το σήμα δεν ήταν στη φανέλα. Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι ο διάβολος μπήκε στο σήμα το 1970 και το σήμα στο στήθος το 1971, ενώ το manunited.uk το τοποθετεί στο 1972–73. Στα πρώτα εβδομήντα χρόνια του συλλόγου το σήμα ζούσε σε προγράμματα, σε έγγραφα και σε ειδικές περιπτώσεις, ειδικά στους τελικούς κυπέλλου.

Όποιος θέλει να δει το σήμα πάνω στη φανέλα έχει ένα καλό παράδειγμα στο Jersey Stories: [Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ 1998-99](https://jerseystories.gr/stories/mantsester-giounaitent-1998-99/), η σεζόν του τρεμπλ. Σύμφωνα με το football.co.uk, η αλλαγή του σήματος έγινε πριν από εκείνη τη χρονιά, και γι’ αυτό αξίζει να κοιτάξεις το στήθος της με προσοχή.

Όλα τα σήματα

• 1878–1902: κιτρινοπράσινη ασπίδα με ατμομηχανή και «Newton Heath L&YR F.C.» (σε αναπαράσταση)
• 1902 και μετά: το οικόσημο του Μάντσεστερ, με πλοίο, ρίγες, μονόκερο και λιοντάρι (πηγή του σήματος)
• Δεκαετία ’60: ασπίδα με πλοίο και τρεις ρίγες, δύο τριαντάφυλλα, κορδέλες «Manchester United» και «Football Club»
• Δεκαετία ’70–1998: κίτρινη ασπίδα με πλοίο και διάβολο, δύο μπάλες (οι χρονιές διαφέρουν ανάμεσα στις πηγές: 1969–70, 1970 ή 1973)
• 1998–σήμερα: το σημερινό σήμα, χωρίς το «Football Club», με «Manchester» πάνω και «United» κάτω
• Χωρίς εικόνα: η επετειακή εκδοχή του 1978 για τα 100 χρόνια, με «centenary» και μαύρη ασπίδα