Λίβερπουλ 1993-94
Η Λίβερπουλ του 1993-94 τερμάτισε όγδοη, άλλαξε προπονητή τον Ιανουάριο και αποχαιρέτησε την όρθια Kop. Στα ταξίδια της φορούσε μια από τις πιο αναγνωρίσιμες φανέλες της δεκαετίας: λευκή, με πράσινα μανίκια και τις μαύρες λωρίδες της adidas Equipment. Με αυτήν ο 21χρονος Στιβ Μακμάναμαν έβαλε τα δύο γκολ του στο 5-0 στο Σουίντον.
13 λεπτά ανάγνωση2.407 λέξεις
Η φανέλα που δεν μοιάζει με καμία άλλη
Λευκό σώμα. Πράσινα μανίκια. Τρεις μαύρες λωρίδες που ανεβαίνουν λοξά από κάθε πλευρά, σαν βέλη προς το στήθος.
Η εκτός έδρας φανέλα της Λίβερπουλ για τη σεζόν 1993-94 δεν θυμίζει τίποτα από όσα είχε φορέσει ο σύλλογος ως τότε. Δεν έχει το κόκκινο, δεν έχει τη σεμνότητα των παλιών εκτός έδρας. Έχει όμως κάτι που λίγες φανέλες της δεκαετίας του ’90 έχουν: την αναγνωρίζεις από την άλλη άκρη του γηπέδου, ακόμα και σε ένα θολό καρέ βίντεο.



Είναι η φανέλα που φορούσε η Λίβερπουλ στα ταξίδια της τη χρονιά που ο Γκρέιαμ Σούνες έφυγε από τον πάγκο και ήρθε ο Ρόι Έβανς, τη χρονιά που ο 18χρονος Ρόμπι Φάουλερ μπήκε στην ομάδα και που η Kop έζησε την τελευταία της μέρα ως όρθια κερκίδα. Και είναι η φανέλα με την οποία ένας 21χρονος εξτρέμ από το Μπουτλ, ο Στιβ Μακμάναμαν, με το Νο17 στην πλάτη, έβαλε δύο γκολ στο Σουίντον.
Τη φανέλα αυτή την έχουμε και στη συλλογή του Jersey Stories: είναι αυτή που κρέμεται στην τρίτη φωτογραφία, και αυτή που θα δείτε στο επεισόδιο.
The Shirt: λευκό, πράσινο και μαύρο
Η φανέλα φτιάχτηκε από την adidas, που έντυνε τη Λίβερπουλ από το 1985 ως το 1996, και ανήκει στη σειρά Equipment, τη «σοβαρή», αθλητική γραμμή που η γερμανική εταιρεία είχε λανσάρει στις αρχές της δεκαετίας με τους Πίτερ Μουρ και Ρομπ Στράσερ. Χρησιμοποιήθηκε ως εκτός έδρας για δύο σεζόν, 1993-94 και 1994-95, όπως την αναφέρουν το Classic Football Shirts και η ίδια η Λίβερπουλ στην ιστορία των πράσινων φανελών της: το πράσινο, που την προηγούμενη χρονιά ήταν το κύριο χρώμα της εκτός έδρας, έγινε πλέον «τελείωμα» σε μια λευκή και μαύρη φανέλα.
Το σώμα είναι λευκό, με ένα πολύ λεπτό ζακάρ μοτίβο από κάθετες γραμμές που φαίνεται μόνο όταν το φως πέφτει πλάγια. Τα μανίκια είναι ραγκλάν, δηλαδή ξεκινούν από τον γιακά και όχι από τον ώμο, σε ένα έντονο πράσινο που τραβάει προς το σμαραγδί. Πάνω τους περνούν φαρδιές τονικές λωρίδες, πράσινο πάνω σε πράσινο, που δίνουν βάθος στο ύφασμα.



Ο γιακάς είναι μαύρος, γυριστός, σε σχήμα V, με λευκή και πράσινη ρίγα στην άκρη του. Από πίσω ανεβαίνει ψηλά στον σβέρκο, σαν πόλο, και η μαύρη λωρίδα του συνεχίζει γύρω από όλο τον λαιμό. Τα μανίκια κλείνουν με μανσέτα σε τρία χρώματα: μαύρο στην άκρη, μετά λευκό και πράσινο, σαν μια μικρή επανάληψη του γιακά.
Οι τρεις λωρίδες της Equipment
Το στοιχείο που κάνει τη φανέλα ξεχωριστή είναι οι μαύρες λωρίδες. Σε κάθε πλευρά του σώματος υπάρχουν τρεις φαρδιές μαύρες μπάρες, κομμένες λοξά, που ξεκινούν από τη μασχάλη και κατεβαίνουν προς τα πλάγια της μέσης. Οι δύο ομάδες λωρίδων «κοιτάζουν» η μία την άλλη και σχηματίζουν ένα μεγάλο V γύρω από τον χορηγό.
Είναι η πιο καθαρή αναφορά στο ίδιο το λογότυπο της Equipment, που αποτελείται επίσης από τρεις λοξές μπάρες. Ό,τι στις άλλες φανέλες της adidas ήταν τρεις λεπτές ρίγες στα μανίκια, εδώ έγινε κομμάτι του σχεδίου, τεράστιο και μαύρο, πάνω στο λευκό.



Στο κέντρο του στήθους, ακριβώς κάτω από τον γιακά, βρίσκεται το λογότυπο της adidas Equipment σε μαύρο: οι τρεις μπάρες, η λέξη adidas και από κάτω, με μικρά κεφαλαία, η λέξη EQUIPMENT. Το λογότυπο είναι κεντραρισμένο, όχι στο πλάι του στήθους όπως συνήθως, και αυτό δίνει στη φανέλα μια συμμετρία που ταιριάζει με τις λωρίδες.

Το σήμα: πύλες, φλόγες και το «Est. 1892»
Κάτω από το λογότυπο της adidas, στο κέντρο, είναι το σήμα του συλλόγου, όπως το είχε σχεδιάσει η Λίβερπουλ για τα 100 χρόνια της, το 1992. Στην κορυφή, οι πύλες Σάνκλι με το «You’ll Never Walk Alone» στο τόξο τους, σε πράσινο και μαύρο. Από κάτω η ασπίδα με το Liver bird και τις λέξεις LIVERPOOL FOOTBALL CLUB. Στα δύο πλάγια, δύο μικρές πράσινες φλόγες, που προστέθηκαν το 1993 σε μνήμη των θυμάτων του Χίλσμπορο, όπως οι φλόγες του μνημείου έξω από το Άνφιλντ. Στη βάση, η κορδέλα με το EST. 1892.
Στην εκτός έδρας εκδοχή το σήμα είναι σε ήπια χρώματα: γκρι, μαύρο και πράσινο, χωρίς το κόκκινο της εντός έδρας. Έτσι δένει με τα χρώματα της φανέλας και δεν σπάει την παλέτα.


Carlsberg σε πράσινο
Ο χορηγός είναι η Carlsberg, με το συμβόλαιο που υπογράφηκε το 1992 και κράτησε ως το 2010, το μακροβιότερο του αγγλικού πρωταθλήματος. Στην εντός έδρας κόκκινη φανέλα το λογότυπο ήταν λευκό. Εδώ είναι πράσινο, στο ίδιο χρώμα με τα μανίκια: τα καλλιγραφικά γράμματα της μπύρας, η μακριά ουρά που ξεκινά από το «C» και περνά κάτω από όλη τη λέξη, και το μικρό φύλλο λυκίσκου πάνω από το «g».
Είναι τοποθετημένο ανάμεσα στις δύο ομάδες μαύρων λωρίδων, ακριβώς στο κέντρο του V, και γι’ αυτό το μάτι πάει κατευθείαν εκεί.

Η πλάτη, το Νο17 και τα πρώτα ονόματα
Η σεζόν 1993-94 ήταν η πρώτη στην οποία το Premier League καθιέρωσε σταθερά νούμερα για όλη τη χρονιά και ονόματα πάνω από τους αριθμούς. Μέχρι τότε, όποιος έπαιζε δεξί μπακ φορούσε το 2 και όποιος ξεκινούσε στον πάγκο το 12 ή το 14. Από τον Αύγουστο του 1993 κάθε παίκτης είχε τον δικό του αριθμό.
Η πλάτη της φανέλας είναι λευκή, με πράσινα μανίκια και τον μαύρο γιακά ψηλά στον σβέρκο. Οι περισσότερες φανέλες που κυκλοφορούν σήμερα στις αγγελίες είναι εκδόσεις οπαδών χωρίς τύπωμα. Στη δική μας φωτογραφία όμως η πλάτη έχει το όνομα και το νούμερο του Μακμάναμαν.

Το όνομα είναι γραμμένο σε μια καμπύλη πάνω από τους ώμους, με λευκά κεφαλαία γράμματα με μαύρο περίγραμμα, σαν τα γράμματα των αμερικανικών φανελών κολεγίου. Το «c» του Mc είναι μικρό και ανεβασμένο ψηλά, ανάμεσα στα δύο M, όπως γράφεται παραδοσιακά το σκωτσέζικο και ιρλανδικό πρόθεμα. Από κάτω, το 17 είναι τεράστιο, σε μαύρο χρώμα με ένα λεπτό λευκό εσωτερικό περίγραμμα και μαύρο εξωτερικό, ώστε να «βγαίνει» και πάνω στο λευκό και πάνω στο πράσινο. Τα ψηφία είναι τετράγωνα, χωρίς καμπύλες, και πιάνουν σχεδόν όλο το πλάτος ανάμεσα στα δύο μανίκια.



Υπάρχει και μια δεύτερη εκδοχή του ίδιου τυπώματος, πάνω στη μακρυμάνικη φανέλα. Εδώ το McMANAMAN είναι σε ευθεία γραμμή, με μαύρα γράμματα, και το 17 είναι μαύρο με λευκό περίγραμμα και ένα μικρό λογότυπο της adidas μέσα στη βάση κάθε ψηφίου. Στα δύο μανίκια, ψηλά, είναι ραμμένα τα σήματα του Premier League με το λιοντάρι πάνω στην μπάλα, το στοιχείο που ξεχωρίζει μια φανέλα της λίγκας από μια απλή φανέλα οπαδού.

Από κοντά φαίνεται και το ύφασμα της πλάτης: οι κάθετες γυαλιστερές ρίγες του ζακάρ, που στο μπροστινό μέρος σχεδόν δεν τις βλέπεις, εδώ γυαλίζουν κάτω από το φλας. Στα μανίκια το πράσινο έχει την ίδια γυαλάδα, και η μανσέτα κλείνει με λευκή, πράσινη και μαύρη ρίγα. Δεν ισχυριζόμαστε ότι κάποιο από τα δύο τυπώματα είναι ακριβώς αυτό που φορέθηκε στο γήπεδο το 1993.
Στη Λίβερπουλ του 1993-94 το Νο1 ήταν του Μπρους Γκρόμπελαρ, το Νο7 του Νάιτζελ Κλαφ, το Νο9 του Ίαν Ρας, το Νο10 του Τζον Μπαρνς, το Νο23 του Ρόμπι Φάουλερ και το Νο17 του Στιβ Μακμάναμαν. Ο Μακμάναμαν είχε φορέσει το 7 στο δεύτερο μισό της προηγούμενης σεζόν, αλλά με τα νέα σταθερά νούμερα του δόθηκε το 17.
Ο Μακμάναμαν με το Νο17
Ο Στιβ Μακμάναμαν γεννήθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 1972 στο Μπουτλ και μεγάλωσε στις ακαδημίες της Λίβερπουλ. Το 1992 ήταν ο καλύτερος παίκτης του τελικού του FA Cup, στο 2-0 επί της Σάντερλαντ. Τον Αύγουστο του 1993 ήταν 21 ετών και ένας από τους λίγους νέους παίκτες μιας ομάδας που άλλαζε.

Στη φωτογραφία φαίνεται κάτι που δεν δείχνουν οι αγγελίες: η φανέλα υπήρχε και σε μακρυμάνικη εκδοχή, για τα κρύα βράδια του χειμώνα. Τα πράσινα μανίκια φτάνουν ως τον καρπό και κλείνουν με λευκή ρίγα, ενώ στο πάνω μέρος του μανικιού διακρίνεται το σήμα που ράβεται εκεί. Το σορτσάκι είναι μαύρο, με ένα φαρδύ λευκό πάνελ στο πλάι, το λογότυπο της adidas κάτω δεξιά και το σήμα του συλλόγου στο αριστερό πόδι.
Η σεζόν δεν ήταν η καλύτερή του. Έκανε 34 συμμετοχές σε όλες τις διοργανώσεις, 30 από αυτές στο πρωτάθλημα, και έβαλε μόνο 2 γκολ. Τον Σεπτέμβριο, στο ντέρμπι στο Γκούντισον Παρκ, μια κακή του απομάκρυνση έφερε γκολ της Έβερτον και ο Γκρόμπελαρ τον αποπήρε, με τους δύο να έρχονται στα χέρια μέσα στο γήπεδο. Μετά από εκείνο το ματς έχασε για λίγο τη θέση του στην αρχική ενδεκάδα.
Όταν ήρθε ο Έβανς, ο Μακμάναμαν πήρε ελεύθερο ρόλο. «Μπορούσα κυριολεκτικά να παίζω όπου ένιωθα ότι θα βρω χώρο», είπε αργότερα στο lfchistory.net. Από εκεί και πέρα έγινε ο παίκτης που οι οπαδοί θυμούνται: ο «Μάκα» με τις ατελείωτες ντρίμπλες, που το 1995 έβαλε και τα δύο γκολ στον τελικό του Λιγκ Καπ με τη Μπόλτον.

Key Matches: 5-0 στο Σουίντον
Η Κυριακή 22 Αυγούστου 1993 είναι το ματς που δένει τη φανέλα με τον Μακμάναμαν. Η Λίβερπουλ ταξίδεψε στο Κάουντι Γκράουντ, την έδρα της νεοφώτιστης Σουίντον, η οποία φορούσε κόκκινα. Έτσι η Λίβερπουλ βγήκε με τη λευκή φανέλα με τα πράσινα μανίκια, όπως φαίνεται καθαρά στα στιγμιότυπα του αγώνα.
Ήταν η τρίτη αγωνιστική και η Λίβερπουλ είχε κερδίσει τα δύο πρώτα ματς, 2-0 τη Σέφιλντ Γουένσντεϊ στο Άνφιλντ και 3-1 την Κουίνς Παρκ Ρέιντζερς εκτός έδρας. Στο Σουίντον πήρε τη μεγαλύτερη νίκη της χρονιάς στο πρωτάθλημα: 5-0.
Ο Μακμάναμαν σκόραρε στο 36΄ και στο 61΄. Τα άλλα γκολ τα έβαλαν ο Νιλ Ράντοκ, ο Ρόνι Γουίλαν και ο Μάικ Μαρς. Ήταν τα μόνα δύο γκολ του Μακμάναμαν σε όλη τη σεζόν, και τα έβαλε με αυτή τη φανέλα.
Το βίντεο στην αρχή του άρθρου δείχνει τα δύο γκολ του Μακμάναμαν. Το παραπάνω είναι τα εκτεταμένα στιγμιότυπα του ματς, όπου η φανέλα φαίνεται από την είσοδο των ομάδων ως τους πανηγυρισμούς.
The Season: από τον Σούνες στον Έβανς
Η Λίβερπουλ ξεκίνησε καλά τη σεζόν, με τον Νάιτζελ Κλαφ, που είχε έρθει το καλοκαίρι από τη Νότιγχαμ Φόρεστ, και τον Νιλ Ράντοκ, από την Τότεναμ. Τον Σεπτέμβριο όμως ήρθαν οι ήττες, ανάμεσά τους το 0-2 στο Γκούντισον Παρκ.
Το φθινόπωρο έφερε τον Ρόμπι Φάουλερ. Στις 22 Σεπτεμβρίου 1993 έκανε ντεμπούτο στο Κρέιβεν Κότατζ και σκόραρε στο 3-1 επί της Φούλαμ για το Λιγκ Καπ. Στον επαναληπτικό, στις 5 Οκτωβρίου στο Άνφιλντ, έβαλε και τα πέντε γκολ στο 5-0. Τελείωσε τη χρονιά με 18 γκολ σε όλες τις διοργανώσεις, 12 στο πρωτάθλημα.
Τον Ιανουάριο του 1994 όλα κρίθηκαν στο FA Cup. Η Λίβερπουλ έφερε 1-1 στο Μπρίστολ με την Μπρίστολ Σίτι στις 19 Ιανουαρίου, και στον επαναληπτικό στο Άνφιλντ, στις 25 Ιανουαρίου, ηττήθηκε 0-1. Στα τέλη Ιανουαρίου ο Σούνες παραιτήθηκε. Τη θέση του πήρε ο Ρόι Έβανς, ως τότε βοηθός προπονητή και άνθρωπος του Άνφιλντ για χρόνια.
Η ομάδα του Έβανς δεν άλλαξε τη βαθμολογία από τη μια μέρα στην άλλη. Η Λίβερπουλ τερμάτισε όγδοη, με 60 βαθμούς, και στις 30 Απριλίου 1994 έπαιξε το τελευταίο ματς μπροστά στην όρθια Kop, που κατεδαφίστηκε στο τέλος της σεζόν για να γίνει κερκίδα με καθίσματα. Έχασε 0-1 από τη Νόριτς.

Season Stats: τα νούμερα της χρονιάς
- Τελική θέση: 8η στο Premier League
- Βαθμοί: 60 σε 42 ματς
- Απολογισμός: 17 νίκες, 9 ισοπαλίες, 16 ήττες
- Γκολ: 59 υπέρ, 55 κατά
- Πρωταθλήτρια: Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ, 92 βαθμοί
- Πρώτος σκόρερ: Ίαν Ρας, 14 γκολ στο πρωτάθλημα, 19 σε όλες τις διοργανώσεις
- Ρόμπι Φάουλερ: 18 γκολ σε όλες τις διοργανώσεις, στην πρώτη του σεζόν
- FA Cup: 3ος γύρος, αποκλεισμός από την Μπρίστολ Σίτι
- Λιγκ Καπ: 4ος γύρος, αποκλεισμός από τη Γουίμπλεντον στα πέναλτι
- Προπονητές: Γκρέιαμ Σούνες ως τα τέλη Ιανουαρίου, Ρόι Έβανς από εκεί και πέρα
- Στιβ Μακμάναμαν: Νο17, 34 συμμετοχές, 2 γκολ (και τα δύο στο Σουίντον)
Η φανέλα σε αριθμούς
- Κατασκευαστής: adidas, σειρά Equipment
- Χορηγός: Carlsberg, σε πράσινο (συμβόλαιο από το 1992)
- Χρώματα: λευκό σώμα, πράσινα μανίκια, μαύρος γιακάς και λωρίδες
- Σεζόν που φορέθηκε: 2, 1993-94 και 1994-95
- Μαύρες λωρίδες: 6, τρεις σε κάθε πλευρά
- Γιακάς: γυριστός σε V, μαύρος με λευκή και πράσινη άκρη
- Σήμα: του 1992 με τις πύλες Σάνκλι, με τις 2 φλόγες του 1993
- Μανίκια: κοντά και μακριά, και τα δύο πράσινα
- Σορτσάκι: μαύρο adidas, με λευκό πλαϊνό πάνελ και το σήμα του συλλόγου
- Νούμερο του Μακμάναμαν: 17, μαύρο με λευκό εσωτερικό περίγραμμα
- Σήματα Premier League: 2, ένα σε κάθε μανίκι (στη μακρυμάνικη εκδοχή της φωτογραφίας)
- Όνομα στην πλάτη: McMANAMAN, λευκά γράμματα με μαύρο περίγραμμα, σε καμπύλη
- Γκολ του Μακμάναμαν με αυτή τη φανέλα στο Σουίντον: 2, στο 36΄ και στο 61΄


The Shirt Archive: μια φανέλα για συλλέκτες
Τριάντα χρόνια μετά, η λευκή-πράσινη της Λίβερπουλ είναι από τις πιο αναζητημένες φανέλες της δεκαετίας. Στο Classic Football Shirts κυκλοφορούν δεκάδες αγγελίες της, σχεδόν όλες χωρίς τύπωμα στην πλάτη, και κάποιες με το σορτσάκι. Στις διαφορετικές αγγελίες φαίνεται και πόσο αντέχει το ύφασμα: το λευκό κρατά, ενώ οι πράσινες και μαύρες επιφάνειες δείχνουν πρώτες τα σημάδια του χρόνου.
Η adidas έβγαλε και επανέκδοση στη δεκαετία του 2020, κάτι που δείχνει ότι το σχέδιο δεν έμεινε μόνο στη μνήμη των οπαδών της εποχής.
Το τέλος μιας εποχής
Η σεζόν 1993-94 δεν έφερε τρόπαιο στη Λίβερπουλ. Έφερε όμως όσα έκαναν τη δεκαετία που ακολούθησε: τον Έβανς στον πάγκο, τον Φάουλερ στην επίθεση και τον Μακμάναμαν ελεύθερο να τρέχει.
Και έφερε αυτή τη φανέλα. Λευκή, πράσινη και μαύρη, με τρεις λωρίδες σε κάθε πλευρά και το Νο17 στην πλάτη, όπως τη φόρεσε ένας 21χρονος από το Μπουτλ σε ένα απόγευμα του Αυγούστου στο Σουίντον.
Σχετικές ιστορίες φανελών
Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ – Λίβερπουλ: Δύο γκολ του Ράσφορντ μέσα σε δέκα λεπτά, ένα αυτογκόλ του Μπαγί και η λευκή φανέλα των 125 χρόνων της Λίβερπουλ
Το Σάββατο 10 Μαρτίου 2018 η κόκκινη φανέλα της adidas με το Chevrolet νίκησε 2-1 τη λευκή εκτός έδρας φανέλα της New Balance με το Standard Chartered στο Ολντ Τράφορντ, με δύο γκολ του Μάρκους Ράσφορντ στο 14′ και στο 24′ και ένα αυτογκόλ του Ερίκ Μπαγί.
Με βίντεο Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ – Λίβερπουλ: Η γκρι φανέλα της adidas στο Ολντ Τράφορντ, το κόκκινο του Βίντιτς και ένα 1-4 με φάουλ του Αουρέλιο και λόμπα του Ντοσένα
Το μεσημέρι του Σαββάτου 14 Μαρτίου 2009, η Λίβερπουλ με τη γκρι εκτός έδρας φανέλα της adidas, τα κόκκινα ρεβέρ και το Carlsberg στο στήθος γύρισε το 1-0 του Ρονάλντο σε 1-4 απέναντι στην κόκκινη Γιουνάιτεντ της Nike με το AIG, με γκολ των Τόρες, Τζέραρντ, Αουρέλιο και Ντοσένα στο Ολντ Τράφορντ.
Ράχιμ Στέρλινγκ: Μια συνέντευξη στο BBC, ένα 1-3 με την Κρίσταλ Πάλας και 49 εκατομμύρια για το Νο7 της Σίτι
Η κόκκινη εντός έδρας Warrior της Λίβερπουλ 2014-15 με το Standard Chartered και το Νο31 στην πλάτη, στο 1-3 με την Κρίσταλ Πάλας στο Άνφιλντ, και η γαλάζια Nike της Μάντσεστερ Σίτι με το Etihad Airways και το Νο7, με την οποία ο 20χρονος εξτρέμ ξεκίνησε στο Χόθορνς το καλοκαίρι του 2015.
Φερνάντο Τόρες: Ένα αυτογκόλ στο Άνφιλντ, ένα αίτημα μεταγραφής και πενήντα εκατομμύρια για το Νο9 που φόρεσε το μπλε του Στάμφορντ Μπριτζ
Η κόκκινη εντός έδρας adidas της Λίβερπουλ με το Standard Chartered, που φόρεσε στο Άνφιλντ στις 26 Ιανουαρίου 2011, και η μπλε adidas της Τσέλσι με το Samsung και τον κόκκινο γιακά, στο ντεμπούτο του απέναντι στην πρώην ομάδα του, με το ίδιο Νο9 στην πλάτη.



