Άρσεναλ: Τα 6 σήματα από τα τρία κανόνια του 1888 μέχρι το κανόνι που κοιτάζει ανατολικά

Ένα κανόνι που άλλαξε πολλές φορές κατεύθυνση

Όποιος σκέφτεται την Άρσεναλ βλέπει ένα κανόνι. Κόκκινη ασπίδα, μια ρόδα με ακτίνες, ένας σωλήνας που κοιτάζει προς τα δεξιά και πάνω του η λέξη «Arsenal». Είναι ένα από τα πιο καθαρά σήματα του αγγλικού ποδοσφαίρου. Δεν ήταν όμως πάντα έτσι, και σε ορισμένες περιόδους το κανόνι δεν υπήρχε καν.

Ο σύλλογος ιδρύθηκε το 1886 στο Γούλουιτς, στο νοτιοανατολικό Λονδίνο, από εργάτες του εργοστασίου όπλων της περιοχής, με το όνομα Dial Square, και λίγο αργότερα έγινε Royal Arsenal. Το όνομα μιλά για όπλα, και το σήμα το ακολούθησε. Παρακάτω είναι έξι σήματα, από το πρώτο του 1888 ως το σημερινό του 2002, και μια ειλικρινής παρατήρηση: για αρκετά από αυτά οι πηγές διαφωνούν στις χρονιές. Όπου διαφωνούν, το γράφουμε.

1888: Τρία κανόνια πάνω σε ασπίδα

Το πρώτο σήμα παρουσιάστηκε το 1888, δύο χρόνια μετά την ίδρυση. Έδειχνε τρία κανόνια, τοποθετημένα δίπλα δίπλα, και ήταν παρόμοιο με το οικόσημο του δήμου του Woolwich, της περιοχής όπου έπαιζε τότε ο σύλλογος. Η en Wikipedia γράφει ότι τα κανόνια φαίνονται από ψηλά και δείχνουν προς τον βορρά, και ότι κάποιοι τα μπερδεύουν με καμινάδες. Δεν είναι καμινάδες: κάθε σωλήνας έχει σκαλισμένο κεφάλι λιονταριού και το αντίστοιχο «κουμπί» στο πίσω μέρος.

Η εικόνα που έχουμε είναι ασπρόμαυρη, σαν εκτύπωση εποχής: τρεις σωλήνες μέσα σε ασπίδα, με φύλλα δάφνης δεξιά και αριστερά και κορδέλες με γράμματα στο κάτω μέρος. Τα γράμματα δεν διαβάζονται καθαρά στην ανάλυση που υπάρχει, οπότε δεν θα τα μεταφράσουμε. Να σημειωθεί ότι ορισμένες πηγές τοποθετούν το πρώτο σήμα το 1905 και όχι το 1888. Η en Wikipedia και το whatsbehindthebadge συμφωνούν στο 1888, και αυτή τη χρονιά ακολουθούμε.

Το σήμα αυτό εγκαταλείφθηκε μετά τη μετακίνηση στο Χάιμπερι το 1913.

1922 και 1925: Ένα κανόνι, δύο κατευθύνσεις

Το κανόνι ξαναγύρισε το 1922. Αυτή τη φορά ήταν ένα μόνο, με φορά προς τα ανατολικά, και δίπλα του το παρατσούκλι του συλλόγου, «The Gunners». Κράτησε μόλις τρεις σεζόν. Από το 1925 το κανόνι αναποδογύρισε: έδειχνε πλέον δυτικά και η κάννη του έγινε πιο λεπτή. Το whatsbehindthebadge προσθέτει ότι το νέο κανόνι θύμιζε το σήμα της ασφάλειας του εργοστασίου.

Για αυτά τα δύο σήματα δεν έχουμε εικόνες ελεύθερες για χρήση, γι’ αυτό μένουν χωρίς εικόνα εδώ. Μας ενδιαφέρουν όμως, γιατί το σημερινό σήμα επιστρέφει ακριβώς στην κατεύθυνση του 1922.

Δεκαετία του 1930: Το A, το C και η μπάλα

Ο Χέρμπερτ Τσάπμαν, ο προπονητής που άλλαξε το πρόσωπο του συλλόγου, ανανέωσε και την εικόνα του. Μέχρι τη δεκαετία του ’60, σύμφωνα με την en Wikipedia, η φανέλα δεν είχε σήμα, εκτός από μεγάλα παιχνίδια όπως οι τελικοί Κυπέλλου, όπου φορούσαν ένα μονόγραμμα με τα αρχικά του συλλόγου, κόκκινα σε λευκό φόντο.

Δύο τέτοια σχέδια έχουν σωθεί. Το πρώτο είναι η λευκή ασπίδα με τα γράμματα «A.F.C.» και τη χρονιά «1930», που φτιάχτηκε ειδικά για τον τελικό του Κυπέλλου του 1930. Το δεύτερο είναι το μονόγραμμα Art Deco: ένα εξάγωνο που περικλείει ένα A και ένα C, και ανάμεσά τους μια μπάλα αντί για το F. Θεωρείται ένα από τα πρώτα παραδείγματα εταιρικού λογότυπου στο αγγλικό ποδόσφαιρο. Δεν ήταν μόνο για τις φανέλες: το βρίσκεις πάνω από την κεντρική είσοδο του Χάιμπερι και ενσωματωμένο στα δάπεδα του γηπέδου.

1949: Η ασπίδα με το ρητό

Το 1949 ο σύλλογος παρουσίασε ένα σύγχρονο για την εποχή σήμα. Στην κορυφή το όνομα «Arsenal» με γοτθικά γράμματα, από κάτω το κανόνι, και πιο κάτω το οικόσημο του δήμου του Ίσλινγκτον, της περιοχής του Χάιμπερι. Στο τέλος μια κορδέλα με το νέο λατινικό ρητό του συλλόγου: Victoria Concordia Crescit, «η νίκη μεγαλώνει από την ομόνοια». Το ρητό το επινόησε ο εκδότης του προγράμματος των αγώνων, Χάρι Χόμερ.

Για πρώτη φορά το σήμα ήταν έγχρωμο. Τα χρώματα άλλαξαν λίγο με τα χρόνια και στο τέλος σταθεροποιήθηκαν σε κόκκινο, χρυσό και πράσινο. Το σήμα κράτησε περίπου μισό αιώνα, ως το 2002, με πολλές μικρές παραλλαγές. Ακριβώς αυτές οι παραλλαγές ήταν το πρόβλημα, όπως θα δούμε παρακάτω.

Δεκαετία του ’90: Η μαύρη εκδοχή «The Gunners»

Στη δεκαετία του ’90 το σήμα πήρε νέα μορφή, με μαύρο φόντο στην ασπίδα, χρυσό περίγραμμα και από πάνω τη φράση «The Gunners». Το αρχείο του Commons το χρονολογεί 1996–2001. Αυτή η χρονολόγηση βγαίνει από το όνομα του αρχείου και δεν την επιβεβαιώσαμε σε δεύτερη πηγή, γι’ αυτό το πιο ασφαλές είναι να το πούμε «σήμα της δεκαετίας του ’90». Η en Wikipedia σημειώνει επίσης ότι το σήμα του 1949 είχε παραλλαγές στη δεκαετία του ’90 και στις αρχές της δεκαετίας του 2000.

Στις φανέλες, η εικόνα είχε ήδη αλλάξει νωρίτερα. Από το 1967 η φανέλα φορούσε συχνά ένα λευκό κανόνι, και στη δεκαετία του ’90 αυτό αντικαταστάθηκε από το σήμα του συλλόγου, κάποτε με το παρατσούκλι «The Gunners» από κάτω.

2002: Ένα σήμα που μπορεί να προστατευτεί

Γιατί άλλαξε το σήμα μετά από πενήντα τρία χρόνια; Η απάντηση είναι νομική. Επειδή το σήμα είχε αλλάξει πολλές φορές, η Άρσεναλ δεν μπορούσε να το κατοχυρώσει ως πνευματική ιδιοκτησία. Το είχε μεν καταχωρίσει ως εμπορικό σήμα, και είχε δώσει (και κερδίσει) μακρά δικαστική μάχη με έναν μικροπωλητή της γειτονιάς που πουλούσε «ανεπίσημα» προϊόντα. Ήθελε όμως ισχυρότερη προστασία. Το whatsbehindthebadge συνδέει την αλλαγή με εκείνη την υπόθεση, και το ίδιο κάνει με άλλα λόγια η en Wikipedia.

Έτσι, το 2002 παρουσιάστηκε νέο σήμα με πιο καμπύλες γραμμές και πιο απλό ύφος, που μπορούσε να προστατευτεί νομικά. Το κανόνι ξαναγύρισε στα ανατολικά, όπως το 1922. Το όνομα του συλλόγου γράφτηκε με σανς σεριφ γράμματα, πάνω από το κανόνι. Το πράσινο αντικαταστάθηκε από σκούρο μπλε. Το ρητό και το οικόσημο του Ίσλινγκτον δεν υπάρχουν πια.

Η αντίδραση δεν ήταν ενθουσιώδης. Ο ανεξάρτητος σύλλογος οπαδών, η Arsenal Independent Supporters’ Association, είπε ότι ο σύλλογος αγνόησε μεγάλο μέρος της ιστορίας και της παράδοσής του με ένα τόσο ριζικά σύγχρονο σχέδιο και ότι οι οπαδοί δεν είχαν ενημερωθεί σωστά.

Δίπλα δίπλα: τι αλλάζει από σήμα σε σήμα

Αν τα βάλεις στη σειρά, το πρώτο που αλλάζει είναι ο αριθμός των κανονιών: τρία το 1888, ένα από το 1922 και μετά. Αλλάζει και ο προσανατολισμός: βορράς το 1888, ανατολή το 1922, δύση από το 1925, και ξανά ανατολή το 2002. Το κανόνι του 2002 κοιτάζει δηλαδή προς την ίδια πλευρά με εκείνο του 1922, ύστερα από ογδόντα χρόνια.

Αλλάζει και το πώς μιλάει το σήμα. Το 1888 είναι ασπρόμαυρη εικόνα με δάφνες. Το 1930 είναι ένα απλό σχέδιο για έναν τελικό. Το Art Deco είναι σχεδόν γεωμετρική τέχνη. Το 1949 είναι ένα γεμάτο οικόσημο, με λατινικό ρητό, τοπικό οικόσημο και γοτθικά γράμματα. Το 2002 κρατά μόνο το βασικό: το κανόνι και το όνομα.

Τι δεν άλλαξε ποτέ

Το κανόνι. Ακόμη και τα χρόνια που ο σύλλογος φορούσε μονόγραμμα, το κανόνι υπήρχε στο σήμα του συλλόγου ή στην εικόνα του γηπέδου. Και το ίδιο το όνομα: Άρσεναλ, δηλαδή οπλοστάσιο, από το εργοστάσιο όπου ξεκίνησαν όλα.

Μένει σταθερό και το κόκκινο. Το χρώμα της φανέλας, σύμφωνα με την en Wikipedia, προέρχεται από μια δωρεά της Νότιγχαμ Φόρεστ λίγο μετά την ίδρυση: δύο από τα ιδρυτικά μέλη, ο Φρεντ Μπίρντσλεϊ και ο Μόρις Μπέιτς, είχαν παίξει στη Φόρεστ.

Αξίζει να το προσέξει κανείς όταν κοιτάζει παλιές φωτογραφίες: η ίδια ομάδα, με το ίδιο κόκκινο και τα λευκά μανίκια, μπορεί να φοράει τρία εντελώς διαφορετικά σήματα μέσα σε έναν αιώνα, και παρ’ όλα αυτά να αναγνωρίζεται αμέσως. Το σήμα της Άρσεναλ άλλαζε συνεχώς, αλλά ποτέ δεν σταμάτησε να μιλά για ένα κανόνι και ένα εργοστάσιο.

Το σήμα πάνω στη φανέλα

Η φανέλα είχε για δεκαετίες καθαρή μπλούζα. Σήμα φορούσε μόνο σε τελικούς. Από το 1967 εμφανίστηκε ένα λευκό κανόνι, και στη δεκαετία του ’90 η φανέλα πήρε το σήμα του συλλόγου. Το 2002, με το νέο σήμα, η εικόνα έγινε αυτή που ξέρουμε σήμερα.

Δύο στιγμές αξίζουν ιδιαίτερη μνεία. Στη σεζόν 2011-12 η Άρσεναλ γιόρτασε τα 125 χρόνια της και φόρεσε μια ειδική εκδοχή του σήματος: ολόλευκο, με 15 φύλλα βελανιδιάς δεξιά και 15 φύλλα δάφνης αριστερά. Οι βελανιδιές συμβολίζουν τα 15 ιδρυτικά μέλη που συναντήθηκαν στο Royal Oak, και οι δάφνες τα σχέδια των εξάπενων νομισμάτων που πλήρωσαν για να ιδρύσουν τον σύλλογο. Έγραφε «1886» και «2011» και στο κάτω μέρος τη λέξη «Forward». Στο άρθρο μας για την «Άρσεναλ 2011-12» θα βρεις τη φανέλα αυτής της χρονιάς.

Η δεύτερη στιγμή είναι πιο πρόσφατη. Από τη σεζόν 2021-22 η Adidas ξαναέβαλε το σήμα με το κανόνι μόνο στην εκτός έδρας φανέλα. Το 2023-24 μπήκε και στην τρίτη, και το 2024-25 σε όλες τις φανέλες, με αποτέλεσμα να είναι η πρώτη χρονιά από το 2002 που το πλήρες σήμα δεν φάνηκε σε καμία φανέλα της ομάδας.

Όλα τα σήματα

• 1888: τρία κανόνια σε ασπίδα, με βάση το οικόσημο του Woolwich (άλλες πηγές το χρονολογούν το 1905)
• 1922 και 1925: ένα κανόνι με φορά ανατολικά, και από το 1925 δυτικά (χωρίς εικόνα)
• 1930: λευκή ασπίδα «A.F.C. 1930» για τον τελικό Κυπέλλου
• Δεκαετία ’30: μονόγραμμα Art Deco με A, C και μπάλα, στο Χάιμπερι
• 1949–2002: ασπίδα με «Arsenal», κανόνι, οικόσημο Ίσλινγκτον και Victoria Concordia Crescit
• Δεκαετία ’90: η μαύρη εκδοχή «The Gunners» (η χρονολόγηση 1996–2001 προέρχεται από το αρχείο του Commons)
• 2002–σήμερα: το σημερινό σήμα, με το κανόνι ξανά ανατολικά και μπλε στη θέση του πράσινου
• 2011-12: επετειακό ολόλευκο σήμα για τα 125 χρόνια, με φύλλα βελανιδιάς και δάφνης (χωρίς εικόνα)