Άγιαξ 1973: Η σκούρα κόκκινη φανέλα με τον κόκορα, η κεφαλιά του Ρεπ στο Βελιγράδι και το Κύπελλο που έμεινε για πάντα στο Άμστερνταμ

Βελιγράδι, 30 Μαΐου 1973

Η Άγιαξ ήρθε στο Βελιγράδι για να κάνει κάτι που είχε καταφέρει στο παρελθόν μόνο η Ρεάλ Μαδρίτης: να κερδίσει το Κύπελλο Πρωταθλητριών τρεις φορές στη σειρά. Στις 30 Μαΐου 1973, στο στάδιο του Ερυθρού Αστέρα, το «Μαρακανά» της γιουγκοσλαβικής πρωτεύουσας, μπροστά σε 89.484 θεατές (το RSSSF γράφει 89.000), η ομάδα του Στέφαν Κόβατς νίκησε 1-0 τη Γιουβέντους με γκολ του Τζόνι Ρεπ στο πρώτο πεντάλεπτο. Ο διαιτητής ήταν ο Γιουγκοσλάβος Μιλιβόγε Γκουγκούλοβιτς.

Η Άγιαξ είχε κερδίσει τον Παναθηναϊκό το 1971 και την Ίντερ το 1972, και τώρα έβλεπε απέναντί της μια Γιουβέντους που δεν είχε παίξει ποτέ σε τελικό του θεσμού. Το Κύπελλο που κατέκτησε αυτή τη φορά δεν επέστρεψε στην UEFA: σύμφωνα με τον κανονισμό της εποχής, όποια ομάδα κέρδιζε τρεις φορές στη σειρά κρατούσε το τρόπαιο για πάντα, και το τρόπαιο έμεινε στο Άμστερνταμ.

Για το jerseystories.gr, όμως, ο τελικός αυτός έχει και μια ξεχωριστή φανέλα. Οι δύο ομάδες δεν έπαιξαν με τα γνωστά τους εντός έδρας χρώματα: η Γιουβέντους ήταν η ασπρόμαυρη ριγέ, αλλά η Άγιαξ φόρεσε μια μονόχρωμη σκούρα φανέλα, χωρίς τη λευκή και κόκκινη ζώνη του 1971 και του 1972.

The Shirt: μονόχρωμη, κοντομάνικη, με κόκορα και έμβλημα

Οι φωτογραφίες του πρακτορείου Anefo από το Βελιγράδι, που τράβηξε ο Ρομπ Μίρεμετ και φυλάσσονται στο Εθνικό Αρχείο της Ολλανδίας, είναι όλες ασπρόμαυρες. Αυτό σημαίνει ότι το ακριβές χρώμα πρέπει να το διαβάσουμε με προσοχή: η φανέλα της Άγιαξ φαίνεται σκούρα, ομοιόμορφη, χωρίς ρίγες και ζώνες, και σύμφωνα με τα αρχεία φανελών ήταν η κόκκινη εμφάνιση εκτός έδρας της εποχής. Το κόκκινο, λοιπόν, είναι η εκδοχή που δίνουν οι βάσεις δεδομένων, όχι κάτι που φαίνεται στις φωτογραφίες.

Το σχέδιο, αντίθετα, φαίνεται πολύ καθαρά. Η φανέλα είναι κοντομάνικη, με στρογγυλό λαιμό που αγκαλιάζει τον αυχένα, χωρίς γιακά και χωρίς ανοιχτό ρεβέρ. Τα μανίκια είναι απλά, χωρίς ρίγες ή μανσέτες, και τα σορτς και οι κάλτσες ακολουθούν το ίδιο σκούρο χρώμα, έτσι ώστε η εμφάνιση να δείχνει σαν μία ενιαία επιφάνεια.

Στο στήθος, κάτω από τον λαιμό, κάθε παίκτης της Άγιαξ έχει δύο μικρά σήματα, το ένα πάνω από το άλλο: στην κορυφή ο κόκορας του κατασκευαστή Le Coq Sportif και ακριβώς από κάτω το μικρό έμβλημα του συλλόγου. Στις φωτογραφίες από την είσοδο στο γήπεδο και από το γύρο του τροπαίου τα δύο σήματα διακρίνονται ξεκάθαρα, στο ίδιο σημείο σε όλους τους παίκτες. Δεν υπάρχει χορηγός.

Η αγγλική Wikipedia δίνει τον Le Coq Sportif ως προμηθευτή της Άγιαξ από τη σεζόν 1973-74, αλλά ο κόκορας φαίνεται καθαρά στις φωτογραφίες του τελικού, οπότε το σήμα ήταν ήδη εκεί τον Μάιο του 1973. Γράφουμε το όνομα του κατασκευαστή ως παρατήρηση από τις φωτογραφίες και όχι ως επιβεβαιωμένο στοιχείο προϊόντος.

Στην πλάτη, τα νούμερα είναι μεγάλα και λευκά, γραμμένα απευθείας πάνω στο σκούρο ύφασμα, χωρίς όνομα. Ο Κρόιφ φορούσε το 14, όπως ήταν και στις ενδεκάδες, και το 14 διαβάζεται καθαρά σε φωτογραφία των πανηγυρισμών, με τον Άρι Χάαν και το 15 δίπλα του.

Οι φωτογραφίες από το γκολ δείχνουν επίσης τους παίκτες της Άγιαξ με σκούρα σορτς και σκούρες κάλτσες: καμία λευκή λεπτομέρεια, καμία ρίγα.

Η φανέλα της Γιουβέντους

Η Γιουβέντους εμφανίστηκε με την ασπρόμαυρη ριγέ φανέλα που ξέρει όλος ο κόσμος: φαρδιές κάθετες ρίγες, άσπρες και μαύρες, από τον ώμο ως το τελείωμα. Η φανέλα είναι κοντομάνικη, με λευκό γιακά, που ανοίγει σε V στο στήθος, και με λευκές μανσέτες στα μανίκια. Οι ρίγες συνεχίζονται κανονικά πάνω στα μανίκια.

Στο στήθος, ακριβώς στο ύψος της καρδιάς, υπάρχει το έμβλημα του συλλόγου: μια ασπίδα με αστέρι από πάνω. Τα σορτς είναι λευκά, γυαλιστερά, και οι κάλτσες λευκές με μαύρο πάνω μέρος. Στην πλάτη, ο αριθμός μπαίνει πάνω σε λευκό πλαίσιο μέσα στις ρίγες, όπως φαίνεται στο 3 του παίκτη που βρίσκεται στο βάθος της φωτογραφίας με τους πανηγυρισμούς. Ο τερματοφύλακας Ντίνο Τζοφ φορούσε σκούρα φανέλα με το έμβλημα του συλλόγου.

Η αντίθεση ήταν καθαρή: κάθετες ρίγες απέναντι σε μια ομοιόμορφη, σκούρα επιφάνεια.

Το σήμα: ο κόκορας και το έμβλημα

Στη φανέλα της Άγιαξ το έμβλημα του συλλόγου εμφανίζεται μικρό, στο κέντρο του στήθους, και ο κόκορας του κατασκευαστή είναι ακόμη πιο μικρός. Το εξώφυλλο του άρθρου χρησιμοποιεί τα σημερινά λογότυπα των δύο συλλόγων και όχι τα σήματα που φορούσαν οι παίκτες το 1973.

Η Γιουβέντους έπαιξε με το έμβλημα της ασπίδας και του αστεριού στο στήθος. Στις φωτογραφίες του τελικού δεν φαίνεται χορηγός σε καμία από τις δύο φανέλες.

Η πορεία της Άγιαξ: ένας προημιτελικός και ένα 1-0 στη Μαδρίτη

Ως κάτοχος του τροπαίου, η Άγιαξ μπήκε κατευθείαν στον δεύτερο γύρο, χωρίς αγώνα στον πρώτο. Εκεί νίκησε τη ΤΣΣΚΑ Σόφιας 3-1 εκτός και 3-0 στο Άμστερνταμ (6-1 συνολικά). Στα προημιτελικά βρήκε τη Μπάγερν Μονάχου: 4-0 στο Άμστερνταμ και 1-2 στη ρεβάνς, για 5-2 συνολικά.

Στα ημιτελικά η Άγιαξ έπαιξε με τη Ρεάλ Μαδρίτης. Κέρδισε 2-1 στο Άμστερνταμ, με γκολ των Χούλσχοφ και Κρολ, και 1-0 στη Μαδρίτη, και προκρίθηκε με 3-1 συνολικά.

Η πορεία της Γιουβέντους: ισοπαλία στη Βουδαπέστη και πρόκριση με γκολ εκτός

Η Γιουβέντους του Τσέστμιρ Βίτσπαλεκ, πρωταθλήτρια Ιταλίας, είχε πιο ταραχώδη διαδρομή. Στον πρώτο γύρο έχασε 1-0 από τη Μαρσέιγ στη Λυών και την κέρδισε 3-0 στο Τορίνο (3-1 συνολικά). Στον δεύτερο έβγαλε τη Μαγκντεμπούργκ της Ανατολικής Γερμανίας με 1-0 και στα δύο παιχνίδια.

Στα προημιτελικά η Γιουβέντους έφερε 0-0 στο Τορίνο με την Ουϊπέστ Ντόζσα και 2-2 στη Βουδαπέστη, και προκρίθηκε με το γκολ εκτός έδρας. Στα ημιτελικά νίκησε τη Ντέρμπι Κάουντι 3-1 στο Τορίνο και έφερε 0-0 στην Αγγλία, όπου οι γηπεδούχοι έχασαν πέναλτι, σύμφωνα με την ιταλική Wikipedia.

Πριν από εκείνο το ζευγάρι, σύμφωνα με το Forza Italian Football, είχαν υπάρξει υποψίες για τον διαιτητή του πρώτου αγώνα, τον Φρανσίσκο Λόμπο, και έναν μεσάζοντα, τον Ντέζο Σόλτι: η UEFA απέκλεισε τον Σόλτι αλλά δεν επέβαλε κυρώσεις στη Γιουβέντους. Το αναφέρουμε ως ισχυρισμό αυτής της πηγής, όχι ως επιβεβαιωμένο γεγονός.

Οι ενδεκάδες

Άγιαξ (προπονητής: Στέφαν Κόβατς): Στούι, Σούρμπιερ, Χούλσχοφ, Μπλάνκενμπουργκ, Κρολ, Νέσκενς, Χάαν, Γκέρι Μίρεν, Ρεπ, Κρόιφ (αρχηγός), Κάιζερ. Στον πάγκο: Βέβερ, Κλέτον, Άρνολντ Μίρεν, Σβαρτ, Μούλντερ.

Γιουβέντους (προπονητής: Τσέστμιρ Βίτσπαλεκ): Τζοφ, Μαρκέτι, Λονγκομπούκο, Φουρίνο, Μορίνι, Σαλβαντόρε (αρχηγός), Αλταφίνι, Κάουζιο, Αναστάζι, Καπέλο, Μπετέγκα. Αλλαγές: Χάλερ για τον Μπετέγκα στο 49΄ και Κουκουρέντου για τον Κάουζιο στο 57΄ (RSSSF).

Στη σύνθεση της Άγιαξ δεν υπήρχαν αλλαγές. Ο Βίτσπαλεκ είχε επιλέξει τρεις επιθετικούς, τον Μπετέγκα, τον Αναστάζι και τον Αλταφίνι, ο οποίος είχε γεννηθεί στη Βραζιλία και είχε παίξει για τη Βραζιλία στο Μουντιάλ του 1958 πριν αλλάξει εθνική το 1961.

Ο αγώνας, λεπτό προς λεπτό

Το 5ο λεπτό. Η Γιουβέντους, που στην προτελική μέρα θεωρούνταν ήδη ο αουτσάιντερ, βρέθηκε πίσω στο σκορ πολύ νωρίς. Ο Χορστ Μπλάνκενμπουργκ προχώρησε με την μπάλα πάνω από τη σέντρα και τη σέρβιρε στο πίσω δοκάρι. Εκεί ο Τζόνι Ρεπ υπερίσχυσε του αντιπάλου του και με κεφαλιά έστειλε την μπάλα σε μια παράξενη καμπύλη πάνω από τον Ντίνο Τζοφ. Η ιταλική Wikipedia γράφει ότι ο Ρεπ ξεπέρασε τον Λονγκομπούκο, ενώ το Forza Italian Football τον Μαρκέτι: οι πηγές διαφωνούν και στο λεπτό, το 4΄ ή το 5΄.

Η αντίδραση της Γιουβέντους. Η ιταλική ομάδα προσπάθησε να απαντήσει με αντεπιθέσεις και δημιούργησε, σύμφωνα με την ιταλική Wikipedia, τρεις καθαρές ευκαιρίες για την ισοφάριση. Ο Κρόιφ είχε βρει το δοκάρι ένα λεπτό πριν από το γκολ, όπως γράφει το Forza Italian Football.

Πριν το ημίχρονο. Στο τέλος του πρώτου ημιχρόνου, ο Γκέρι Μίρεν έφτασε κοντά στο 2-0, με πάσα του Κρόιφ. Το ημίχρονο έληξε 1-0.

49ο και 57ο λεπτό. Στο δεύτερο ημίχρονο ο Βίτσπαλεκ έκανε δύο αλλαγές: μπήκε ο Χάλερ στη θέση του Μπετέγκα στο 49΄ και ο Κουκουρέντου στη θέση του Κάουζιο στο 57΄. Το παιχνίδι έγινε πιο σκληρό, με φάουλ και από τις δύο πλευρές, και η Άγιαξ, για να αντιμετωπίσει τις επιθέσεις της Γιουβέντους, χρησιμοποίησε συστηματικά την παγίδα οφσάιντ, σύμφωνα με την ιταλική Wikipedia.

Οι τελευταίες ευκαιρίες. Ο Μπάρι Χούλσχοφ βρήκε το οριζόντιο δοκάρι από σέντρα του Κάιζερ προς το τέλος, σύμφωνα με το Forza Italian Football. Ένα λεπτό πριν από το σφύριγμα, ένα λάθος του τερματοφύλακα Στούι έδωσε στον Αναστάζι μια καθαρή ευκαιρία και ο Μπλάνκενμπουργκ έσωσε την κατάσταση σε τελευταία στιγμή (it Wikipedia).

Το τέλος. Το 1-0 έμεινε ως το σφύριγμα. Το παιχνίδι δεν θεωρείται από τους πιο εντυπωσιακούς των τριών τελικών της Άγιαξ: το These Football Times το χαρακτηρίζει το πιο ήσυχο από τους τρεις, με την Άγιαξ να κρατά την μπάλα ως το τέλος και τη Γιουβέντους να παίζει αμυντικά.

Η γιορτή και η ανταλλαγή φανελών

Μετά το σφύριγμα, οι παίκτες της Άγιαξ κράτησαν το κύπελλο ψηλά. Ο προπονητής Κόβατς σηκώθηκε στους ώμους των παικτών του, με ένα αθλητικό ζακέτα Adidas, ενώ το κύπελλο δεν έφυγε από τα χέρια του.

Η πιο γνωστή εικόνα της βραδιάς, όμως, είναι ο Κρόιφ με τη φανέλα της Γιουβέντους. Ο αρχηγός της Άγιαξ είχε ανταλλάξει φανέλα με παίκτη της ιταλικής ομάδας και έσηκωσε το τρόπαιο ντυμένος στα ασπρόμαυρα, και γι’ αυτό σε πολλές φωτογραφίες της γιορτής βλέπουμε παίκτες της Άγιαξ με ριγέ φανέλες.

Η παράδοση του κυπέλλου έγινε επί τόπου, και η φωτογραφία με τον Κρόιφ να το παραλαμβάνει στη βραδιά του Βελιγραδίου είναι από τις πιο γνωστές.

Τα στοιχεία του αγώνα

• Διοργάνωση: Κύπελλο Πρωταθλητριών 1972-73, τελικός.
• Ημερομηνία: 30 Μαΐου 1973, 20:30.
• Γήπεδο: Στάδιο Ερυθρού Αστέρα (Μαρακανά), Βελιγράδι.
• Θεατές: 89.484 (το RSSSF δίνει 89.000).
• Διαιτητής: Μιλιβόγε Γκουγκούλοβιτς (Γιουγκοσλαβία).
• Γκολ: Ρεπ 5΄ (4΄ στο RSSSF).
• Προπονητές: Στέφαν Κόβατς (Άγιαξ), Τσέστμιρ Βίτσπαλεκ (Γιουβέντους).
• Ημίχρονο: 1-0.
• Αλλαγές: Γιουβέντους: Χάλερ για Μπετέγκα (49΄), Κουκουρέντου για Κάουζιο (57΄). Άγιαξ: καμία.

Μετά τον τελικό

Για την Άγιαξ ήταν το τρίτο συνεχόμενο Κύπελλο Πρωταθλητριών, το τέταρτο στη σειρά από ολλανδική ομάδα, και η πρώτη φορά από τη Ρεάλ των δεκαετιών του ’50 και του ’60 που κάποια ομάδα κυριαρχούσε σε τρεις διαδοχικές διοργανώσεις, όπως σημειώνει η ιταλική Wikipedia. Έτσι κράτησε το τρόπαιο για πάντα.

Για την Άγιαξ ήταν και το τέλος μιας εποχής. Ο Κρόιφ έφυγε το ίδιο καλοκαίρι για τη Μπαρτσελόνα και τον Ρίνους Μίχελς, και η Άγιαξ δεν ξανακέρδισε το Κύπελλο Πρωταθλητριών για 22 χρόνια, ως το 1995, σύμφωνα με τα These Football Times. Ο ίδιος ο Κρόιφ είχε πει ότι η ομάδα πήγαινε «από το κακό στο χειρότερο» υπό τον Κόβατς.

Η Γιουβέντους πήρε το αντίποινό της 23 χρόνια μετά, στον τελικό του 1996 στη Ρώμη: 1-1 στην παράταση και 4-2 στα πέναλτι, κατά την αγγλική Wikipedia.

Η φανέλα σε αριθμούς

• Χρώμα Άγιαξ: σκούρο, ομοιόμορφο, σύμφωνα με τα αρχεία φανελών κόκκινο (οι φωτογραφίες είναι ασπρόμαυρες).
• Μανίκια: κοντά, απλά, χωρίς ρίγες ή μανσέτες.
• Λαιμός: στρογγυλός, χωρίς γιακά.
• Σήματα στο στήθος: κόκορας του Le Coq Sportif και, ακριβώς από κάτω, το έμβλημα του συλλόγου.
• Χορηγός: δεν φαίνεται.
• Πλάτη: μεγάλα λευκά νούμερα, χωρίς όνομα (ο 14 του Κρόιφ, ο 15 του Χάαν).
• Σορτς και κάλτσες: σκούρα, στο χρώμα της φανέλας.
• Φανέλα Γιουβέντους: μαύρες και λευκές κάθετες ρίγες, λευκός γιακάς σε V, λευκές μανσέτες, έμβλημα με ασπίδα και αστέρι, λευκά σορτς.
• Τελικό σκορ: 1-0, με γκολ στο 5΄.
• Θεατές: 89.484.