Ντόρτμουντ: Τα 6 σήματα από το κίτρινο «BVB 09» του 1945 μέχρι τα δύο αστέρια, με ένα λιοντάρι που έμεινε μόνο δύο χρόνια

Ένα σήμα που αντέχει

Οι περισσότεροι σύλλογοι αλλάζουν σήμα όταν αλλάζει η εποχή τους. Η Ντόρτμουντ το άφησε σχεδόν ίδιο. Ένας κίτρινος κύκλος, μαύρο περίγραμμα, τρία γράμματα στη μέση και από κάτω ένα 09. Το «BVB» σημαίνει Ballspielverein Borussia, το «09» είναι η χρονιά ίδρυσης, και το γερμανικό παρατσούκλι της ομάδας, «Die Schwarzgelben», δηλαδή «οι Μαυροκίτρινοι», βγαίνει κατευθείαν από τα χρώματα του σήματος.

Ο σύλλογος γεννήθηκε στις 19 Δεκεμβρίου 1909 από νεαρούς που έφυγαν από μια ομάδα της ενορίας, σε ένα πίσω δωμάτιο της ταβέρνας «Zum Wildschütz». Το όνομα Borussia, σύμφωνα με μια ανεκδοτολογική εκδοχή που αναφέρει η γερμανική Wikipedia, ήρθε από μια διαφήμιση της ζυθοποιίας Borussia που κρεμόταν στον τοίχο. Το σήμα που ξέρουμε σήμερα ήρθε πολύ αργότερα.

Η διαδρομή βασίζεται στα γκάλερι σημάτων της αγγλικής και της γερμανικής Wikipedia, στο Wikimedia Commons και σε δύο γερμανικά δημοσιεύματα. Μια επιφύλαξη: για τα χρόνια πριν το 1945 οι πηγές διαφωνούν και δεν βρήκαμε εικόνα, οπότε θα τα δεις γραμμένα χωρίς σήμα.

Πριν το 1945: τι δεν ξέρουμε

Η γερμανική Wikipedia γράφει ότι το σήμα του συλλόγου σχεδιάστηκε και χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1920. Το Nur Fussball και το αρχείο του Commons για το σήμα 1945–1964 λένε κάτι άλλο: ότι το πρώτο «πραγματικό» σήμα της Ντόρτμουντ σχεδιάστηκε το 1945.

Δεν βρήκαμε δεύτερη πηγή που να λύνει τη διαφορά. Ό,τι κι αν ισχύει, δεν υπάρχει ελεύθερη εικόνα, και γι’ αυτό η σειρά μας αρχίζει από το 1945.

1945–1964: Το «BVB 09» και η λέξη DORTMUND

Το πρώτο σήμα της σειράς είναι ένας κίτρινος κύκλος με λεπτό μαύρο περίγραμμα. Στη μέση τα τρία γράμματα, μεγάλα και μαύρα, με το «V» στη μέση να χαμηλώνει και να κόβεται σαν μύτη βέλους ανάμεσα στα δύο «B». Κάτω από τα γράμματα το «09», και ακόμα πιο κάτω, ακολουθώντας την καμπύλη του κύκλου, η λέξη «DORTMUND» με λεπτά γράμματα.

Το Nur Fussball κάνει ακριβώς αυτή τη διάκριση: από το 1945 το σήμα έχει πάντα τα γράμματα BVB και το 09, τα ίδια χρώματα και κύκλο με μαύρο περίγραμμα, και η αρχική εκδοχή είχε επιπλέον τη λέξη Dortmund. Το αρχείο του Commons (δημόσιο κτήμα, με πηγή το dfs-wappen.de) το χρονολογεί ως το 1964.

Στα χρόνια αυτά ο σύλλογος έζησε τα πρώτα μεγάλα του πρωταθλήματα. Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι ανάμεσα στο 1946 και το 1963 η Ντόρτμουντ έπαιξε στην Oberliga West, μια πρώτη κατηγορία που κυριάρχησε στο γερμανικό ποδόσφαιρο στα τέλη της δεκαετίας του ’50, και ότι κέρδισε το τελευταίο εθνικό πρωτάθλημα πριν από την Bundesliga. Το κίτρινο σήμα με το DORTMUND ήταν το σήμα αυτής της εποχής.

1964–1974: Ο μαύρος δακτύλιος

Το δεύτερο σήμα φαίνεται σαν να ανήκει σε άλλον σύλλογο. Ο κίτρινος κύκλος έχει μικρύνει και βρίσκεται μέσα σε έναν χοντρό μαύρο δακτύλιο. Πάνω στον δακτύλιο, με κίτρινα γράμματα, γράφεται «BORUSSIA» στο πάνω μέρος και «DORTMUND» στο κάτω. Στο κέντρο, το «BVB» και από κάτω το «09», πιο μικρά από πριν.

Είναι το μόνο σήμα της σειράς που φέρνει στο φως ολόκληρο το όνομα του συλλόγου. Η αγγλική Wikipedia και το Commons το χρονολογούν στο 1964–1974· η γερμανική Wikipedia, για το αντίστοιχο αρχείο, μιλά για τη δεκαετία του ’70. Εδώ ακολουθούμε τη χρονολόγηση των δύο γκάλερι, που συμφωνούν, και κρατάμε την επιφύλαξη.

Αν η χρονολόγηση ισχύει, αυτό είναι το σήμα με το οποίο η Ντόρτμουντ κέρδισε το Κύπελλο Γερμανίας του 1965 και, το 1966, το Κύπελλο Κυπελλούχων με 2-1 επί της Λίβερπουλ στην παράταση, με γκολ των Ζίγκφριντ Χελντ και Ράινχαρντ Λιμπούντα. Ήταν η πρώτη γερμανική ομάδα που κατέκτησε ευρωπαϊκό τρόπαιο. Το 1972 η ομάδα υποβιβάστηκε από την Bundesliga.

1974–1976 και 1978–1993: Το σήμα που γύρισε

Το 1974 άνοιξε το Westfalenstadion, χτισμένο για το Μουντιάλ του 1974. Στα ίδια χρόνια, σύμφωνα με τα γκάλερι των Wikipedia, ο μαύρος δακτύλιος του 1964 αντικαταστάθηκε από ένα νέο σήμα: ο κίτρινος κύκλος μεγάλωσε και το όνομα του συλλόγου βγήκε από το σήμα. Έμειναν μόνο το «BVB» και το «09», με κίτρινο φόντο λίγο λιγότερο φωτεινό από τον τόνο που ξέρουμε σήμερα και ένα επιπλέον μαύρο δαχτυλίδι κοντά στο περίγραμμα, όπως το περιγράφει το Absolut Fussball.

Αυτό το σήμα έχει μια ασυνήθιστη ιστορία, γιατί εμφανίζεται σε δύο χρονικά διαστήματα με ένα κενό στη μέση: 1974–1976 και 1978–1993. Στο κενό βρίσκεται το λιοντάρι. Η αγγλική και η γερμανική Wikipedia το δίνουν με αυτή ακριβώς τη μορφή, και το Absolut Fussball μιλά για το ίδιο σήμα των ετών 1974–1976 και 1978–1993.

Η πρώτη φορά που η Ντόρτμουντ έβαλε διαφήμιση στη φανέλα, σύμφωνα με τη γερμανική Wikipedia, ήταν η σεζόν 1974-75. Ήταν ευχαριστία προς την πόλη, που είχε χρηματοδοτήσει κατά κύριο λόγο το νέο γήπεδο: στην πλάτη το όνομα «Dortmund», στο στήθος ένα στρογγυλό έμβλημα με λουλούδια, μια μπάλα και τον πύργο Florianturm. Η λέξη «Dortmund» στην πλάτη υπάρχει ακόμη σε κάθε φανέλα του συλλόγου.

1976–1978: Το λιοντάρι

Το 1976 η Ντόρτμουντ επέστρεψε στην Bundesliga, μετά από δύο χρόνια στη δεύτερη κατηγορία. Μετά τον υποβιβασμό και μια δύσκολη επιστροφή, το Absolut Fussball γράφει ότι ο σύλλογος είχε ανάγκη από χρήματα και δέχτηκε μια πρόταση: η Samson, ολλανδική καπνοβιομηχανία (η γερμανική Wikipedia την αναφέρει ως μάρκα της εταιρείας Theodorus Niemeijer), έγινε ο πρώτος χορηγός φανέλας της ομάδας. Ο συμβολισμός της ήταν ένα κεφάλι λιονταριού, και ήθελε να μπει στο σήμα.

Έτσι, για δύο σεζόν, τα γράμματα BVB εξαφανίστηκαν. Στη θέση τους ήρθε ένα μεγάλο κεφάλι λιονταριού, με χαίτη και μουστάκια, σε κίτρινο χρώμα πάνω σε σκούρο φόντο. Γύρω του, κυκλικά, γράφει «BV BORUSSIA 09 e.V.» στο πάνω μέρος και «DORTMUND» στο κάτω. Η γερμανική Wikipedia το περιγράφει ως κυκλικό σήμα με λιοντάρι στη μέση και το όνομα «Borussia Dortmund» γύρω του.

Το Absolut Fussball γράφει ότι πριν από το πρώτο εντός έδρας ματς μετά την άνοδο, εναντίον της Σάαρμπρίκεν, οι άνθρωποι της Samson χάρισαν στον προπονητή Οτο Ρεχάγκελ ένα ζωντανό λιονταράκι. Οι ειδικοί του μάρκετινγκ χαρακτήρισαν αργότερα την αλλαγή «Todsünde», θανάσιμη αμαρτία.

Το λιοντάρι έφυγε το 1978, όταν έληξε το συμβόλαιο. Η σεζόν 1977-78, γράφει η γερμανική Wikipedia, τελείωσε με την 11η θέση και με ένα 0-12 από τη Γκλάντμπαχ στην τελευταία αγωνιστική. Το Absolut Fussball γράφει ότι η εποχή του λιονταριού έκλεισε με αυτή την ήττα και ότι ο Ρεχάγκελ, που τον είχαν βαφτίσει «Otto Torhagel» (παιχνίδι με τη γερμανική λέξη για το γκολ, «Tor»), έφυγε λίγους μήνες μετά.

Το κυκλικό αυτό σήμα με το λιοντάρι είναι το μοναδικό της σειράς που δεν έχει τα γράμματα «BVB». Στη σελίδα του αρχείου στην αγγλική Wikipedia, ιδιοκτήτες του σήματος αναφέρονται η Borussia Dortmund και η Samson, γιατί το λιοντάρι ήταν εμπορικό σήμα του χορηγού.

1993–2012: Φωτεινό κίτρινο, λεπτό περίγραμμα

Τα χρόνια του λιονταριού πέρασαν. Από το 1978 το σήμα γύρισε στο «BVB 09» του 1974, και έμεινε εκεί ως το 1993. Εκείνη τη χρονιά ήρθε η τελευταία μεγάλη αλλαγή. Στα αρχεία φαίνεται καθαρά: ο χοντρός μαύρος δακτύλιος έφυγε, το κίτρινο έγινε φωτεινότερο, το μαύρο περίγραμμα λεπτό και τα γράμματα μεγάλωσαν, ώστε να γεμίζουν τον κύκλο.

Δεν βρήκαμε επίσημη ανακοίνωση για τη χρονιά, οπότε το 1993 βασίζεται στα γκάλερι της αγγλικής και της γερμανικής Wikipedia και στο όνομα του αρχείου στο Commons («Od 1993», δηλαδή «από το 1993»). Είναι το σήμα με το οποίο η Ντόρτμουντ έπαιξε τον τελικό του Κυπέλλου UEFA το 1993, που έχασε, και κατέκτησε το Champions League του 1997. Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι στον τελικό του Μονάχου, στις 28 Μαΐου 1997, νίκησε 3-1 τη Γιουβέντους, με δύο γκολ του Καρλ-Χάιντς Ρίντλε και ένα του Λαρς Ρίκεν.

Στο άρθρο μας για τη [Ντόρτμουντ 1996-97](https://jerseystories.gr/stories/ntortmount-1996-97/) το σήμα φαίνεται πάνω στη φανέλα: ένας κίτρινος κύκλος με μαύρο περίγραμμα, ραμμένος στο αριστερό στήθος, χωρίς αστέρια από πάνω.

Από το 2012: Τα δύο αστέρια

Η τελευταία εκδοχή είναι πάλι ο ίδιος κύκλος, με ένα νέο στοιχείο: δύο κίτρινα αστέρια με μαύρο περίγραμμα πάνω από το σήμα. Στο Commons το αρχείο περιγράφεται ως «το σήμα της Ντόρτμουντ με δύο αστέρια, 1919, σύγχρονη εκδοχή 2012».

Η αγγλική Wikipedia εξηγεί τα αστέρια: οι πέντε κατακτήσεις της Bundesliga επιτρέπουν στον σύλλογο να φορά δύο αστέρια πάνω από το σήμα. Η πέμπτη ήρθε το 2012, όταν η Ντόρτμουντ υπερασπίστηκε τον τίτλο της και, την ίδια σεζόν, κέρδισε και το Κύπελλο με 5-2 επί της Μπάγερν, στο πρώτο της νταμπλ. Γι’ αυτό η εκδοχή αυτή χρονολογείται από το 2012.

Η αγγλική Wikipedia δεν γράφει πότε ακριβώς πρωτοφάνηκαν τα αστέρια στη φανέλα, οπότε η χρονολογία 2012 είναι της σεζόν και όχι μιας συγκεκριμένης μέρας. Η ιστορία του [τελικού του Γουέμπλεϊ](https://jerseystories.gr/stories/ntortmount-mpagern-monachou-o-germanikos-telikos-tou-gouemplei/) είναι από τη σεζόν 2012-13, την πρώτη μετά το νταμπλ.

Δίπλα δίπλα: τι αλλάζει από σήμα σε σήμα

Τα έξι σήματα έχουν τρεις μορφές: ο απλός κίτρινος κύκλος με τα γράμματα (1945, 1974, 1993, 2012), ο μαύρος δακτύλιος με το όνομα (1964) και το λιοντάρι (1976).

Το όνομα του συλλόγου γράφεται σε τρία σήματα: το 1945 («DORTMUND»), το 1964 («BORUSSIA DORTMUND») και στο λιοντάρι. Από το 1974 και μετά, εκτός από τα δύο χρόνια του λιονταριού, δεν υπάρχει πια λέξη στο σήμα, μόνο γράμματα και αριθμός. Το BVB 09 ήταν αρκετό.

Και το μαύρο χάνει βάρος με τον καιρό. Στο 1964 είναι το μισό σήμα, στο 1974 ένας χοντρός δακτύλιος, το 1993 μια λεπτή γραμμή. Το κίτρινο, αντίθετα, μεγαλώνει από σήμα σε σήμα και γεμίζει όλο και περισσότερο τον κύκλο.

Τι δεν άλλαξε ποτέ

Ο κύκλος. Σε κάθε σήμα της σειράς, ακόμα και στο λιοντάρι, ο σύλλογος εμφανίζεται μέσα σε κύκλο. Η Ντόρτμουντ δεν δοκίμασε ποτέ θυρεό, ασπίδα ή άλλο σχήμα.

Τα γράμματα, με μία εξαίρεση. Το «BVB», με το χαρακτηριστικό «V» που μικραίνει ανάμεσα στα δύο «B», υπάρχει σε πέντε από τα έξι σήματα. Το μόνο που λείπει είναι εκείνο που ήταν δάνειο από έναν χορηγό. Και ακόμα και τότε το «09» έμεινε, μέσα στο όνομα «BV BORUSSIA 09 e.V.» που κύκλωνε το λιοντάρι.

Και τα χρώματα. Μαύρο και κίτρινο, από το 1945 μέχρι σήμερα, είτε το κίτρινο είναι πιο ωχρό (1945), είτε πιο φωτεινό (1993). Ακόμα και το λιοντάρι είναι κίτρινο πάνω σε μαύρο.

Το σήμα πάνω στη φανέλα

Το σήμα πάνω στη φανέλα φαίνεται καλύτερα στην ιστορία της [Ντόρτμουντ 1996-97](https://jerseystories.gr/stories/ntortmount-1996-97/), μιας φωσφοριζέ κίτρινης φανέλας της Nike με τρεις φαρδιές μαύρες ρίγες στα μανίκια και το σήμα του 1993 στο αριστερό στήθος. Στο [«Ντόρτμουντ – Μπάγερν Μονάχου: Ο γερμανικός τελικός του Γουέμπλεϊ»](https://jerseystories.gr/stories/ntortmount-mpagern-monachou-o-germanikos-telikos-tou-gouemplei/) η ομάδα παίζει με το σήμα της εποχής των δύο αστεριών.

Για τον Έλληνα που έζησε μέσα σε αυτό το σήμα, δες τον [Σωκράτη Παπασταθόπουλο, που έπαιξε πέντε χρόνια κίτρινος στον Κίτρινο Τοίχο](https://jerseystories.gr/stories/sokratis-papastathopoulos-pente-chronia-kitrinos-ston-kitrino-toicho/). Έπαιξε στη Ντόρτμουντ τα χρόνια του σήματος με τα δύο αστέρια.

Όλα τα σήματα

• 1945–1964: κίτρινος κύκλος με BVB, 09 και DORTMUND
• 1964–1974: μαύρος δακτύλιος με BORUSSIA DORTMUND και μικρό κίτρινο κύκλο
• 1974–1976 και 1978–1993: κίτρινος κύκλος με χοντρό μαύρο δακτύλιο, χωρίς όνομα
• 1976–1978: το λιοντάρι της Samson με το όνομα του συλλόγου γύρω του
• 1993–2012: φωτεινό κίτρινο, λεπτό μαύρο περίγραμμα, μεγάλα γράμματα
• από το 2012: το ίδιο σήμα με δύο αστέρια από πάνω