Λαμία: Τα 16 σήματα από ένα γυμνό Λάμδα του 1964 μέχρι τον Διάκο μέσα στα δάφνινα στεφάνια

Ένα Λάμδα, έναν Διάκο και δεκατέσσερα σήματα στη μέση

Οι περισσότεροι οπαδοί θα σου πουν ότι το σήμα της Λαμίας είναι ο Διάκος: μια ασπίδα με μια μορφή μέσα σε δάφνες, ένα διαγώνιο όνομα και γαλάζιες ρίγες. Είναι όμως το τελευταίο από δεκαέξι. Πριν από αυτό υπήρξαν ένα γυμνό Λάμδα, δύο κύκλοι, ασπίδες με ρίγες, δύο ουράνια τόξα με μπάλα και ένα κάστρο. Κάθε αλλαγή έχει δίπλα της ένα όνομα εταιρείας, μια ανάβαση, μια συγχώνευση ή μια πτώση.

Οι πηγές δεν συμφωνούν σε όλα: η αγγλική Wikipedia λέει ένα πράγμα για τα χρόνια της πρώτης ασπίδας, οι περιγραφές των αρχείων στην ελληνική άλλο, και για ένα σήμα το Commons δίνει μόνο μια δεκαετία. Όπου διαφωνούν, το γράφουμε.

1964: ένας γάμος μετά από δύο διαζύγια

Η Λαμία γεννήθηκε την 1η Ιουνίου 1964 και η γέννησή της δεν ήταν εύκολη. Η ελληνική Wikipedia γράφει ότι χρειάστηκαν «ατελείωτες ώρες διαπραγματεύσεων» ώσπου οι εκπρόσωποι των συλλόγων της Φθιώτιδας να αποφασίσουν κοινή πορεία. Το 1962 ο Ολυμπιακός Λαμίας πρότεινε συγχώνευση στην Παλλαμιακή, αλλά ο «γάμος κατέληξε σε διαζύγιο», γιατί δεν έγινε δεκτό το όνομα. Ο Ολυμπιακός ενώθηκε τότε με τον Παμφθιωτικό και βγήκε ο Λαμιακός. Το 1963–64 η πόλη είχε δύο ομάδες στη Β΄ Εθνική, και χρειαζόταν μία. Στις 27 Μαΐου 1964, με πρωτοβουλία του δημάρχου, δημιουργήθηκαν δύο νέοι σύλλογοι, ο Α.Σ. Λαμία και ο Α.Σ. Θερμοπυλών· μία εβδομάδα αργότερα ο δεύτερος συγχωνεύθηκε στον πρώτο.

Το σήμα του νέου συλλόγου ήταν το πιο απλό που θα μπορούσε να υπάρξει. Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι το έμβλημα είναι ιστορικά το γράμμα Λ, σε μπλε ή λευκό χρώμα, όπως αποφασίστηκε στην ίδρυση, και ότι έμεινε ως το 1978–79. Η ελληνική προσθέτει το γιατί: το Λάμδα παραπέμπει στο αρχικό γράμμα της πόλης και στις ασπίδες των Σπαρτιατών στις Θερμοπύλες, το 480 π.Χ. Το Commons έχει το «πρώτο έμβλημα του Α.Σ. Λαμία», ένα μεγάλο μπλε Λάμδα χωρίς τίποτα γύρω του.

Ο σύλλογος έμεινε στη Β΄ Εθνική από το 1964–65 ως το 1979–80, με μία απουσία, το 1972–73, όταν υποβιβάστηκε για εξωαγωνιστικούς λόγους (απόπειρα δωροδοκίας παίκτη του Βύζαντα Μεγάρων). Τερμάτισε τρίτος το 1964–65 και το 1967–68, και στο Κύπελλο του 1971–72 απέκλεισε την πρωταθλήτρια ΑΕΚ με 1–0, πριν χάσει με 2–0 από τον ΠΑΟΚ στον ημιτελικό.

1978–1986: οι τρεις κύκλοι

Εδώ οι πηγές αποκλίνουν. Η αγγλική Wikipedia λέει ότι από το 1978–79 χρησιμοποιήθηκε οικόσημο με κάθετες μπλε και λευκές ρίγες. Οι περιγραφές των αρχείων στην ελληνική δίνουν σειρά από κυκλικά σήματα: για το 1978–1982, έναν κύκλο με τα γράμματα «Α.Σ. ΛΑΜΙΑ» σε δύο γραμμές, για το 1983–84 έναν κύκλο με Λάμδα που στηρίζεται σε Άλφα και Σίγμα, και για το 1984–86 ξανά το Λάμδα μόνο του, πιο χοντρό, μέσα σε δακτύλιο.

Στην αρχή αυτής της περιόδου η ομάδα τερμάτισε 18η το 1979–80 και υποβιβάστηκε στην Εθνική ερασιτεχνική, τότε τρίτη κατηγορία. Στο τέλος της έκανε καλή πορεία στο Κύπελλο: το 1984–85 απέκλεισε την ΑΕΚ με 1–0 και την Καστοριά, και το 1985–86 τον Απόλλων Καλαμαριάς, πριν χάσει από τον Ολυμπιακό με 2–1 στο ΟΑΚΑ και 0–1 στη Λαμία.

Δεκαετία του ’80: η ασπίδα με τις ρίγες

Το Commons έχει ένα σήμα που περιγράφει ως «έμβλημα ΠΑΕ ΛΑΜΙΑ από τη δεκαετία του ’80»: λευκή και μπλε ασπίδα με κάθετες ρίγες και, στη μέση, μια ζώνη με τη λέξη «ΛΑΜΙΑ» σε κεφαλαία. Δεν έχει Λάμδα, ούτε χρονολογία, ούτε αρχικά εταιρείας. Είναι το πρώτο σχέδιο που μοιάζει με αυτά που ακολουθούν: ρίγες που κατεβαίνουν και μια ζώνη με το όνομα. Επειδή το Commons δεν δίνει ακριβές έτος, το βάζουμε μετά το 1984–86, με την ένδειξη «δεκαετία του ’80».

1995–1997: τα αρχικά της εταιρείας

Το 1994 η Λαμία αποκτά αθλητική ανώνυμη εταιρεία και η ελληνική Wikipedia καταγράφει την επωνυμία «Π.Α.Ε. Α.Σ. Λαμία» για το 1994–1997. Το σήμα του 1995–1997 γράφει «Π.Α.Ε. ΛΑΜΙΑ» σε διαγώνια ζώνη, με σκούρο μπλε επάνω και ρίγες κάτω. Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι το 1995–96 χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά οι λευκές και μπλε ρίγες μαζί με το Λάμδα μέσα στο οικόσημο. Η ομάδα έπαιζε τότε στην Γ΄ Εθνική και υποβιβάστηκε το 1996–97 για τρίτη φορά στην Δ΄ Εθνική.

1999–2001: το ουράνιο τόξο και η μπάλα

Το σήμα του 1999–2000 είναι το πιο ασυνήθιστο: μια γαλάζια ασπίδα με σκούρο μπλε πάνω μέρος και τα γράμματα «Α.Σ. ΛΑΜΙΑ», ένα ουράνιο τόξο, ένα μπαλάκι και το «1964». Η αγγλική Wikipedia το λέει «Rainbow Coat» και το συνδέει με τη σεζόν 1999–00, όταν η Λαμία κέρδισε τον 3ο όμιλο της Δ΄ Εθνικής και ανέβηκε στην Γ΄ Εθνική. Το 2000–01 το σήμα γίνεται ραβδωτή ασπίδα με λευκή ζώνη «Π.Α.Ε. ΛΑΜΙΑ», και η ομάδα υποβιβάζεται ξανά. Η επωνυμία της εταιρείας ήταν «Α.Σ. Λαμία Π.Α.Ε.».

2003–2006: το τόξο ξαναγυρίζει και μετά φεύγει

Η ελληνική Wikipedia έχει δεύτερο σήμα με ουράνιο τόξο, για το 2003–2004: λευκή ασπίδα, σκούρο μπλε πάνω μέρος, τόξο, μπάλα και «1964». Είναι η χρονιά που η Λαμία κέρδισε ξανά την Δ΄ Εθνική και, επειδή το γήπεδο ανακατασκευαζόταν, έπαιξε στη Ροδίτσα, όπου 6.000 φίλοι γιόρτασαν την άνοδο στην Γ΄ Εθνική. Το 2004–2005 το τόξο φεύγει: μια διαγώνια ζώνη με «ΛΑΜΙΑ» σε μεγάλα γράμματα, ένα μικρό Λάμδα σε κύκλο και ρίγες από κάτω. Το 2005–2006 το Λάμδα περιβάλλεται από τα γράμματα «Π.Α.Ε. ΛΑΜΙΑ». Η ομάδα πλησίασε την άνοδο στη Β΄ Εθνική το 2006–07, τερματίζοντας τέταρτη.

2008: ένα κάστρο, μια ασπίδα και τρία γράμματα

Στην ελληνική Wikipedia το σήμα του 2008 φαίνεται ως «το έμβλημα της Λαμίας τη σεζόν 2008»: τετράμοιρη ασπίδα με ένα μικρό κάστρο πάνω αριστερά, χρυσό περίγραμμα, το «LAMIA F.C.» στη μέση και το «1964» κάτω δεξιά. Η αγγλική γράφει ότι το 2008, στην προετοιμασία στο Πήλιο, χρησιμοποιήθηκε σε προπονητική φόρμα οικόσημο ανάμεσα σε δάφνες με τα γράμματα «LFC» και το «1964». Δεν ταιριάζει ακριβώς με την εικόνα, που δεν έχει δάφνες, γι’ αυτό μπορεί να είναι δύο διαφορετικά σχέδια. Είναι το μόνο σήμα της Λαμίας με λατινικά γράμματα και με τέσσερα τεταρτημόρια.

2009–2014: η ζώνη γυρίζει και η Λαμία αλλάζει όνομα

Μετά το 2008 η διαγώνια ζώνη επιστρέφει και μένει ως σήμερα. Το σήμα του 2009–2012 έχει Λάμδα σε κύκλο, ζώνη «Α. Σ. ΛΑΜΙΑ» και ρίγες με το «1964». Τότε η ομάδα έπαιζε στην Δ΄ Εθνική και το 2010–11 δεν δήλωσε καν συμμετοχή, οπότε υποβιβάστηκε στην Α1 της ΕΠΣ Φθιώτιδας.

Το καλοκαίρι του 2012 έρχεται το γύρισμα. Η ελληνική Wikipedia γράφει ότι ο Α.Σ. Λαμία συνεργάστηκε με τον Π.Σ. Αγρότης Φθιώτιδος, που έπαιζε στη Δ΄ Εθνική: ο Αγρότης μετονομάστηκε σε «Π.Α.Σ. Λαμία 1964» και ο παλιός σύλλογος σε «Α.Σ. Αγρότης Λιανοκλαδίου 1946». Στο σήμα του 2012–2014 το «Α. Σ.» φεύγει και μένει μόνο το «ΛΑΜΙΑ». Η ομάδα κέρδισε το 2012–13 τον 4ο όμιλο της Δ΄ Εθνικής και το Κύπελλο Φθιώτιδας (3–1 επί του Αχιλλέα Δομοκού), και το 2013–14 τον 3ο όμιλο της Γ΄ Εθνικής, ανεβαίνοντας στη Β΄ Εθνική μετά από 34 χρόνια.

2014: ο Διάκος μπαίνει στο σήμα

Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι το έμβλημα που χρησιμοποιεί η ομάδα σήμερα παρουσιάστηκε το 2014 και απεικονίζει τον Αθανάσιο Διάκο, τον ήρωα της Ρούμελης. Η ελληνική το λέει «δύο χρόνια μετά τη δημιουργία του Π.Α.Σ. Λαμία 1964», δηλαδή το 2014. Η ασπίδα είναι λευκή επάνω, με τον Διάκο μέσα σε χρυσά δάφνινα στεφάνια, και σκούρα μπλε διαγώνια ζώνη κάτω, με την επιγραφή «Π.Α.Ε. Π.Α.Σ. ΛΑΜΙΑ» και το «1964» πάνω από τις ρίγες. Το Λάμδα, που συνόδευε τη ζώνη στα προηγούμενα σήματα, δεν υπάρχει πια.

Ο Διάκος δεν είναι τυχαίος. Σύμφωνα με την ελληνική Wikipedia, οι Τούρκοι τον σκότωσαν μαρτυρικά στη Λαμία στις 24 Απριλίου 1824, μια μέρα μετά τη μάχη της Αλαμάνας, στην οποία είχε ηγηθεί. Από το 2020 το γήπεδο της πόλης φέρει και το όνομα «Αθανάσιος Διάκος».

2016: μια μικρή διόρθωση που μένει

Η ελληνική Wikipedia γράφει ότι το 2016 έγινε μια μικρή τροποποίηση, που ισχύει μέχρι σήμερα. Η μορφή είναι η ίδια, αλλά η επιγραφή γίνεται «Π.Α.Σ. ΛΑΜΙΑ» με το «1964», χωρίς τα αρχικά της εταιρείας.

Η σεζόν 2016–17 έφερε το μεγαλύτερο γεγονός της ιστορίας του συλλόγου: δεύτερη θέση στη Β΄ Εθνική και, για πρώτη φορά, άνοδος στην Α΄ Εθνική. Το 2017–18 η Λαμία έκανε 6 νίκες, 12 ισοπαλίες και 12 ήττες, 30 βαθμούς, και έμεινε στην κατηγορία, φτάνοντας και στα προημιτελικά του Κυπέλλου, αφού απέκλεισε τον Παναθηναϊκό. Το 2018–19 τερμάτισε έβδομη, ψηλότερα από κάθε επαρχιακή ομάδα εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης, και έφτασε σε ημιτελικό Κυπέλλου, αποκλείοντας Παναθηναϊκό και Ολυμπιακό. Το 2021–22 έφτασε ξανά σε ημιτελικό, με απόκρουση πέναλτι του Σαράνοφ στις καθυστερήσεις της παράτασης στο 1–0 επί του Άρη.

Το 2024–25 τερμάτισε τελευταία και υποβιβάστηκε στη Σούπερ Λιγκ 2 μετά από οκτώ χρόνια, με μια νίκη 3–1 επί του Παναθηναϊκού στις 23 Φεβρουαρίου 2025. Λόγω οικονομικών προβλημάτων αποφάσισε να παίξει στην Γ΄ Εθνική, και το 2025–26 τερμάτισε δεύτερη στον 3ο όμιλο, δύο βαθμούς από τα μπαράζ ανόδου.

Δίπλα δίπλα: τι αλλάζει από σήμα σε σήμα

Αν βάλεις τα δεκαέξι σήματα στη σειρά, φαίνονται τρεις περίοδοι. Η πρώτη είναι του γράμματος: ως τα μέσα της δεκαετίας του ’80 το σήμα είναι ένα Λάμδα, γυμνό ή σε κύκλο, ή το όνομα σε κύκλο, χωρίς ρίγες και χωρίς χρονολογία. Η δεύτερη είναι της ασπίδας και της εταιρείας: από τη δεκαετία του ’80 έρχονται οι ρίγες και, μετά το 1994, τα αρχικά «Π.Α.Ε.» και το «1964». Το ουράνιο τόξο με τη μπάλα, δύο φορές, είναι το πιο «εύθυμο» σχέδιο και το μόνο χωρίς ρίγες. Η τρίτη είναι του προσώπου: από το 2014 μια ιστορική μορφή παίρνει τη θέση του γράμματος.

Τι δεν άλλαξε ποτέ

Το μπλε και το λευκό. Η ελληνική Wikipedia γράφει ότι το προσωνύμιο «Κυανόλευκοι» προέρχεται από τα χρώματα του συλλόγου. Σε δεκαέξι σήματα, αυτό είναι το μόνο που δεν χάθηκε. Και το όνομα της πόλης: εκτός από το «LAMIA F.C.» του 2008, είναι πάντα γραμμένο με ελληνικά γράμματα.

Το σήμα πάνω στη φανέλα

Για τον συλλέκτη η χρονολογία του σήματος λέει την ηλικία της φανέλας. Λάμδα ή κύκλος σημαίνει φανέλα πριν από τα μέσα της δεκαετίας του ’80, ασπίδα με «Π.Α.Ε. ΛΑΜΙΑ» τη δεκαετία του ’90 και τις αρχές του 2000, και ο Διάκος σε δάφνες σεζόν από το 2014. Μέσα σε αυτόν, το «Π.Α.Ε. Π.Α.Σ. ΛΑΜΙΑ» δείχνει ως το 2016 και το «Π.Α.Σ. ΛΑΜΙΑ» από το 2016.

Όλα τα σήματα

• 1964–1978: ένα γυμνό Λάμδα, το πρώτο έμβλημα της Α.Σ. Λαμία (η αγγλική Wikipedia το βάζει ως το 1978–79)
• 1978–1982: κύκλος με τα γράμματα «Α.Σ. ΛΑΜΙΑ»
• 1983–1984: κύκλος με Λάμδα, Άλφα και Σίγμα
• 1984–1986: Λάμδα μέσα σε κύκλο
• δεκαετία του ’80: ασπίδα με κάθετες ρίγες και η λέξη «ΛΑΜΙΑ» (ακριβές έτος άγνωστο)
• 1995–1997: ασπίδα με διαγώνια ζώνη «Π.Α.Ε. ΛΑΜΙΑ»
• 1999–2000: γαλάζια ασπίδα με ουράνιο τόξο και μπάλα, «Α.Σ. ΛΑΜΙΑ», 1964
• 2000–2001: ραβδωτή ασπίδα με «Π.Α.Ε. ΛΑΜΙΑ»
• 2003–2004: λευκή ασπίδα με ουράνιο τόξο και μπάλα
• 2004–2005: διαγώνια ζώνη «ΛΑΜΙΑ», Λάμδα σε κύκλο, ρίγες, 1964
• 2005–2006: δαχτυλίδι «Π.Α.Ε. ΛΑΜΙΑ» με Λάμδα και διαγώνια ζώνη
• 2008: τετράμοιρη ασπίδα «LAMIA F.C.» με κάστρο και 1964 (η αγγλική Wikipedia περιγράφει δάφνες)
• 2009–2012: διαγώνια ζώνη «Α. Σ. ΛΑΜΙΑ» με Λάμδα σε κύκλο
• 2012–2014: η ίδια ζώνη, μόνο «ΛΑΜΙΑ»
• 2014–2016: ο Διάκος σε δάφνες πάνω από τη ζώνη «Π.Α.Ε. Π.Α.Σ. ΛΑΜΙΑ 1964»
• από το 2016: το ίδιο σχέδιο, με επιγραφή «Π.Α.Σ. ΛΑΜΙΑ 1964»