Μάντσεστερ Σίτι: Τα 5 σήματα από το «AAFC» της Άρντγουικ μέχρι το καράβι και το τριαντάφυλλο του 2016

Τέσσερα γράμματα, ένα καράβι και ένα τριαντάφυλλο

Το σημερινό σήμα της Μάντσεστερ Σίτι το ξέρει όλος ο κόσμος: ένας κύκλος με το όνομα της ομάδας, ένα καράβι με φουσκωμένα πανιά, ένα κόκκινο τριαντάφυλλο και, στα πλάγια, τα «18» και «94». Δεν είναι όμως το πρώτο. Πριν από αυτό υπήρχε ένας χρυσός αετός με τρία αστέρια και ένα λατινικό σύνθημα. Πριν από τον αετό ήταν ένας κύκλος με το όνομα «Manchester City F.C.», και πριν από τον κύκλο το οικόσημο ολόκληρης της πόλης. Και πιο πίσω, στα χρόνια που η ομάδα λεγόταν Άρντγουικ, μια ασπίδα με τέσσερα γράμματα.

Εδώ θα δεις πέντε σήματα. Δεν είναι όλα όσα φόρεσε ποτέ η Σίτι: για δύο ενδιάμεσες εκδοχές, τον κύκλο με το τριαντάφυλλο και το «roundel» του 1976, δεν βρήκαμε ελεύθερη εικόνα, και τις βρίσκεις μόνο στο κείμενο. Υπάρχει και κάτι που δεν θέλουμε να κρύψουμε: οι πηγές δεν συμφωνούν στα χρόνια του κύκλου των δεκαετιών του ’60 και του ’70. Όπου διαφωνούν, το γράφουμε.

Πριν από τη Σίτι: St. Mark’s και Άρντγουικ

Η ιστορία ξεκινά το 1880 στη συνοικία Γουέστ Γκόρτον του Μάντσεστερ, με τη St. Mark’s (West Gorton), μια ομάδα που βγήκε από εκκλησία. Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι αναφορές από το 1884 περιγράφουν την ομάδα με μαύρες φανέλες και λευκό σταυρό. Σήμα με τη σημερινή έννοια δεν υπήρχε: το σύμβολο ήταν ο σταυρός ή απλώς τα χρώματα.

Το 1887 η ομάδα γίνεται Άρντγουικ Α.Φ.Κ. (Ardwick Association Football Club), και στις 16 Απριλίου 1894 παίρνει το όνομα Μάντσεστερ Σίτι, όπως γράφει η Wikipedia στη σελίδα της Άρντγουικ. Το Wikimedia Commons περιγράφει το σήμα της Άρντγουικ ως «λογότυπο της Ardwick Association Football Club, περίπου 1890 ως 1894»: μια ασπίδα σε τέσσερα τεταρτημόρια, με ένα γράμμα σε καθένα, Α, Α, F, C. Μόνο τα αρχικά, χωρίς καράβι, χωρίς τριαντάφυλλο, χωρίς τίποτα που να θυμίζει Μάντσεστερ.

Μια σημείωση για τα χρώματα. Η εικόνα του Commons δείχνει την ασπίδα σε μωβ και λευκό. Το whatsbehindthebadge.com γράφει ανοιχτό και σκούρο μπλε και δείχνει δική του αναπαραγωγή από ασπρόμαυρο αντίγραφο. Δεν μπορούμε να σου πούμε ποια είναι τα αληθινά χρώματα. Ξέρουμε το σχήμα και τα γράμματα· τα υπόλοιπα είναι εικασία.

1894: το οικόσημο ολόκληρης της πόλης

Με τη μετονομασία, η ομάδα παίρνει το όνομα της πόλης και, σύμφωνα με το whatsbehindthebadge.com, και το σήμα της: το οικόσημο του Μάντσεστερ, που είχε δοθεί στην πόλη το 1842. Το ίδιο site γράφει ότι έμεινε σε χρήση για περίπου εβδομήντα χρόνια.

Η αγγλική Wikipedia είναι πιο προσεκτική: στα πρώτα χρόνια οι φανέλες δεν είχαν συνήθως σήμα, και το οικόσημο φοριόταν στους μεγάλους τελικούς κυπέλλου, ως σύμβολο περηφάνιας που η ομάδα εκπροσωπεί την πόλη. Τα δύο ταιριάζουν αν το οικόσημο ήταν το επίσημο έμβλημα του συλλόγου, χωρίς να υπήρχε σήμα ραμμένο σε κάθε φανέλα. Η Wikipedia γράφει ότι η πρακτική εγκαταλείφθηκε: στον τελικό του Κυπέλλου Αγγλίας του 2011, τον πρώτο της Σίτι στον 21ο αιώνα, χρησιμοποιήθηκε το κανονικό σήμα με ειδική επιγραφή, ενώ το οικόσημο μπήκε μόνο ως μικρό μονόχρωμο λογότυπο μέσα στα νούμερα της πλάτης.

Τα περισσότερα στοιχεία του οικόσημου θα τα ξαναδείς. Η ασπίδα είναι κόκκινη με τρεις διαγώνιες χρυσές ρίγες και, από πάνω, ένα καράβι πάνω σε κύματα. Κατά το whatsbehindthebadge.com, οι ρίγες έρχονται από τα οικόσημα των Λόρδων του Μάντσεστερ πριν από το 1301 και λέγεται ότι παριστάνουν τα τρία ποτάμια της πόλης, τον Ίργουελ, τον Ιρκ και τον Μέντλοκ. Το καράβι είναι σύμβολο εμπορίου. Στα πλάγια στέκονται ένα λιοντάρι και μια αντιλόπη, με τριαντάφυλλα της Λάνκαστερ. Στο κράνος υπάρχει μια υδρόγειος με μέλισσες, σύμβολο εργατικότητας, και κάτω ο λόγος «Concilio et Labore», «με σκέψη και δουλειά».

Η δεκαετία του ’70: ο κύκλος με το καράβι

Το επόμενο σήμα είναι ένας κύκλος με το όνομα «MANCHESTER CITY F.C.» γύρω γύρω και, στο κέντρο, η ασπίδα του οικόσημου χωρίς τα υπόλοιπα: το καράβι πάνω και οι τρεις διαγώνιες ρίγες κάτω. Στην εικόνα ο δακτύλιος είναι μπλε με χρυσό περίγραμμα και μια μικρή τελεία χαμηλά.

Για τη χρονολόγηση οι πηγές διαφωνούν. Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι ο κύκλος μπήκε στη φανέλα το 1970 και βασίστηκε σε σχέδια που χρησιμοποιούνταν από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 στα επίσημα έγγραφα του συλλόγου. Το whatsbehindthebadge.com τον βάζει στο 1964. Η γερμανική Wikipedia γράφει στη λεζάντα «από τη δεκαετία του 1930 ως το 1972», την πιο αμφίβολη εκδοχή, γιατί δεν τη στηρίζει άλλη πηγή. Εδώ τον χρονολογούμε μόνο ως «δεκαετία του ’70».

Το 1972, γράφει η αγγλική Wikipedia, ο κύκλος αντικαταστάθηκε από παραλλαγή όπου το κάτω μισό της ασπίδας έγινε το κόκκινο τριαντάφυλλο της Λάνκαστερ. Το whatsbehindthebadge.com βάζει την ίδια αλλαγή στο 1974. Το 1976 το Κολλέγιο Εραλδικής (College of Arms) παραχώρησε εραλδικό σήμα στην Αγγλική Λίγκα για χρήση της Σίτι: ένας κυκλικός δίσκος χωρισμένος οριζόντια, με τρικάταρτο καράβι πάνω και τριαντάφυλλο κάτω. Για αυτές τις δύο εκδοχές δεν έχουμε εικόνα.

1997: ο αετός, τα τρία αστέρια και το «Superbia in Proelio»

Το 1997 ήρθε το πιο διαφορετικό σήμα που φόρεσε ποτέ η Σίτι, και η αιτία ήταν πρακτική. Η αγγλική και η γερμανική Wikipedia συμφωνούν: το προηγούμενο σήμα δεν μπορούσε να καταχωρηθεί ως εμπορικό σήμα. Το whatsbehindthebadge.com προσθέτει ότι ο εκτελεστικός διευθυντής Μάικ Τέρνερ ζήτησε «μια νέα εικόνα για τον 21ο αιώνα», με σεβασμό στην παράδοση, και ότι το οικόσημο θα έμενε στα σακάκια και στα έντυπα.

Το νέο σήμα στηρίχθηκε πάλι στα εραλδικά της πόλης: ένας χρυσός αετός με ανοιχτά φτερά και μπροστά του μια ασπίδα. Ο αετός, γράφει η Wikipedia, είναι παλιό σύμβολο του Μάντσεστερ και προστέθηκε στο έμβλημα της πόλης το 1958, για την τότε αεροπορική βιομηχανία, ενώ είχε πια αφαιρεθεί. Η ασπίδα έχει πάνω ένα καράβι, που εδώ παριστάνει τη Διώρυγα Πλοίων του Μάντσεστερ, κάτω τρεις διαγώνιες ρίγες για τα τρία ποτάμια και ανάμεσα μια μαύρη λωρίδα με τα «M.C.F.C.». Η κορδέλα γράφει «Superbia in Proelio», «Περηφάνεια στη μάχη».

Πάνω από τον αετό υπάρχουν τρία αστέρια, και πολλοί τα διάβασαν ως τίτλους. Η γερμανική Wikipedia γράφει ξεκάθαρα ότι είναι διακοσμητικά και δεν είναι αστέρια πρωταθλημάτων.

Το σήμα έμεινε σε χρήση σχεδόν είκοσι χρόνια. Στο Jersey Stories δύο άρθρα για την Σίτι αυτής της περιόδου είναι η [μεταγραφή του Κάρλος Τέβες από τη Γιουνάιτεντ στη Σίτι](https://jerseystories.gr/stories/karlos-teves-i-metagrafi-apo-ti-giounaitent-sti-siti-pou-kremastike-se-mia-afisa) και το [1-6 της Σίτι επί της Γιουνάιτεντ](https://jerseystories.gr/stories/mantsester-giounaitent-mantsester-siti-to-1-6-pou-allaxe-ta-chromata-tis-polis).

2016: ένας κύκλος που γύρισε πίσω

Η αλλαγή ήρθε από τους οπαδούς. Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι στις 16 Οκτωβρίου 2015, μετά από χρόνια κριτικής για το σχέδιο του 1997, ο σύλλογος ανακοίνωσε διαβούλευση με τους οπαδούς. Στα τέλη Νοεμβρίου ανακοίνωσε ότι το σήμα θα αντικατασταθεί με εκδοχή στο στυλ των παλαιότερων κυκλικών. Στις 22 Δεκεμβρίου το βρετανικό Γραφείο Πνευματικής Ιδιοκτησίας (IPO) καταχώρισε το σχέδιο ως εμπορικό σήμα και αυτό διέρρευσε δύο μέρες πριν από την επίσημη παρουσίαση, στις 26 Δεκεμβρίου 2015, στο εντός έδρας ματς με τη Σάντερλαντ.

Η διαβούλευση ρωτούσε ποια σύμβολα νιώθουν πιο δικά τους οι οπαδοί. Σύμφωνα με το NBC Sports, τα τρία πρώτα ήταν το καράβι του Μάντσεστερ με 85%, τα τρία ποτάμια με 67% και το κόκκινο τριαντάφυλλο με 60%. Το τελικό σήμα κρατάει και τα τρία.

Είναι κύκλος, με τα «18» και «94», τη χρονιά που η Άρντγουικ έγινε Σίτι, αριστερά και δεξιά από την ασπίδα. Η ασπίδα έχει πάνω το καράβι σε χρυσό και κάτω γαλάζιες ρίγες με το τριαντάφυλλο της Λάνκαστερ. Λείπουν ο αετός, τα αστέρια και το σύνθημα. Το NBC Sports γράφει ότι το σχέδιο βασίζεται στο σήμα που χρησιμοποιούσε ο σύλλογος από το 1972 ως το 1997, και η γερμανική Wikipedia ότι η Σίτι βγαίνει επίσημα στο γήπεδο με το νέο σήμα από το καλοκαίρι του 2016. Σε πηγή για νέο σήμα το 2026-27 δεν βρήκαμε τίποτα, οπότε αυτό είναι το τρέχον.

Δίπλα δίπλα: τι αλλάζει από σήμα σε σήμα

Αν βάλεις τα πέντε σήματα στη σειρά, φαίνονται τρεις ιστορίες. Η πρώτη είναι του ονόματος. Η Άρντγουικ γράφει στο σήμα της μόνο τα αρχικά. Μόλις γίνεται Σίτι, παίρνει ό,τι αφορά την πόλη: το οικόσημο και, μετά, τα σύμβολά του ένα προς ένα. Το σήμα του 2016 γράφει ξανά το όνομα, «Manchester» πάνω, «City» κάτω.

Η δεύτερη είναι του σχήματος: ασπίδα, ασπίδα με στολίδια, κύκλος, ασπίδα με αετό, ξανά κύκλος. Η αιτία αλλάζει κάθε φορά: το 1997 ήταν το εμπορικό σήμα, το 2016 οι οπαδοί.

Η τρίτη είναι των συμβόλων που επιμένουν. Το καράβι υπάρχει σε τέσσερα από τα πέντε σήματα. Οι τρεις ρίγες υπάρχουν από το 1894 μέχρι σήμερα, με παράκαμψη στην εποχή του τριαντάφυλλου. Και το τριαντάφυλλο της Λάνκαστερ φάνηκε πρώτα στα στηρίγματα του οικόσημου, έγινε το 1972 το κάτω μισό της ασπίδας και το 2016 γύρισε στη νέα.

Τι δεν άλλαξε ποτέ

Το καράβι. Από το οικόσημο του 1894 ως το σήμα του 2016, κάθε σήμα που αναφέρεται στην πόλη έχει καράβι. Η Wikipedia το συνδέει με τη Διώρυγα Πλοίων του Μάντσεστερ, και οι οπαδοί το 2015 το διάλεξαν πρώτο, με 85%.

Το χρώμα. Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι η ομάδα φοράει γαλάζιο από το 1892 ή και νωρίτερα και ότι η Σίτι υιοθέτησε γαλάζιες φανέλες το 1894, στην πρώτη σεζόν με το σημερινό όνομα. Η αρχή των χρωμάτων είναι όμως ασαφής.

Και το Μάντσεστερ. Ακόμα και ο αετός του 1997, ο πιο «εταιρικός» σχεδιασμός, βγήκε από τα εραλδικά της πόλης.

Το σήμα πάνω στη φανέλα

Η Wikipedia καταγράφει τους κατασκευαστές και τους χορηγούς της φανέλας: Umbro από το 1974, με χορηγό πρώτα τη Saab (1982) και μετά τη Philips (1984), τη Brother (1987), τη Kappa (1997), τη Le Coq Sportif με την Eidos (1999), τη Reebok (2003), την Thomas Cook (2004), ξανά Le Coq Sportif (2007), Umbro (2009) με την Etihad Airways, τη Nike (2013), την Puma (2019) και το OKX από το 2023.

Στο Jersey Stories, δύο άρθρα για παίκτες της Σίτι της εποχής του σημερινού σήματος είναι η [φανέλα του Ράχιμ Στέρλινγκ με το Νο7](https://jerseystories.gr/stories/rachim-sterlingk-mia-synentevxi-sto-bbc-ena-1-3-me-tin-kristal-palas-kai-49-ekatommyria-gia-to-no7-tis-siti) και η [φανέλα του Ρόντρι με το Νο16](https://jerseystories.gr/stories/rontri-to-no16-tis-galazias-siti-kai-i-chrysi-mpala-pou-pige-sto-mantsester-gia-proti-fora).

Για τον συλλέκτη η διαφορά είναι απλή: αετός και αστέρια σημαίνει σεζόν από το 1997-98 ως το 2015-16, κύκλος με γαλάζιες ρίγες και «18» «94» σημαίνει από το 2016-17 και μετά.

Όλα τα σήματα

• 1890–1894: ασπίδα με τα γράμματα A, A, F, C, το σήμα της Άρντγουικ (τα χρώματα αμφισβητούνται)
• από το 1894: το οικόσημο της πόλης του Μάντσεστερ (στους μεγάλους τελικούς, κατά την αγγλική Wikipedia)
• δεκαετία του ’70: κύκλος με το όνομα της ομάδας, καράβι και τρεις ρίγες (1970 κατά την αγγλική Wikipedia, 1964 κατά το whatsbehindthebadge.com)
• 1972 ή 1974: ο ίδιος κύκλος με το τριαντάφυλλο στη θέση των ριγών (χωρίς εικόνα)
• 1976: το «roundel» του College of Arms, καράβι πάνω και τριαντάφυλλο κάτω (χωρίς εικόνα)
• 1997–2016: χρυσός αετός, ασπίδα με «M.C.F.C.», τρία αστέρια, «Superbia in Proelio»
• από το 2016: κύκλος με «Manchester City», καράβι, τριαντάφυλλο και «18» «94»