Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ 1968: Το μπλε του Γουέμπλεϊ που έφερε στην Αγγλία το πρώτο Κύπελλο Πρωταθλητριών

Δέκα χρόνια μετά το Μόναχο

Στις 29 Μαΐου 1968, ένα βράδυ Τετάρτης στο Λονδίνο, το Κύπελλο Πρωταθλητριών πέρασε για πρώτη φορά σε αγγλικά χέρια. Η Σέλτικ το είχε φέρει στη Βρετανία έναν χρόνο νωρίτερα, αλλά η Αγγλία περίμενε ακόμη. Εκείνο το βράδυ, στο Γουέμπλεϊ, η Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ του Ματ Μπάζμπι έπαιξε τον πρώτο της τελικό και τον κέρδισε 4-1 μετά από παράταση απέναντι στην Μπενφίκα του Εουζέμπιο.

Για τη Γιουνάιτεντ ο τελικός δεν ήταν απλώς ένας αγώνας. Τον Φεβρουάριο του 1958, επιστρέφοντας από το Βελιγράδι, όπου είχε αποκλείσει την Ερυθρό Αστέρα στα προημιτελικά, η ομάδα έχασε οκτώ παίκτες στην αεροπορική τραγωδία του Μονάχου και δύο ακόμη δεν ξαναέπαιξαν ποτέ. Η αγγλική ομοσπονδία δεν την άφησε να παίξει στο Κύπελλο της επόμενης χρονιάς, ακόμη κι αν η UEFA την είχε καλέσει. Δέκα χρόνια αργότερα, η νίκη του Γουέμπλεϊ έκλεισε αυτόν τον κύκλο. Στην ενδεκάδα ήταν δύο επιζώντες του Μονάχου, ο Μπόμπι Τσάρλτον και ο Μπιλ Φόουλκς.

Και κάτι ακόμη ξεχώριζε εκείνο το βράδυ, στις φανέλες. Η Γιουνάιτεντ δεν φόρεσε το κόκκινο που την κάνει γνωστή σε όλο τον κόσμο. Φόρεσε μπλε, με μακριά μανίκια, και η Μπενφίκα ήρθε στα λευκά.

Η φανέλα

Ο τύπος της φανέλας είναι απλός και πολύ δικός του εποχής: μπλε χρώμα, μακριά μανίκια με ελαστικές μανσέτες, στρογγυλός λαιμός με ριμπ γιακά και χωρίς κανένα κουμπί, και ένα μόνο σήμα στο αριστερό στήθος. Δεν υπάρχει χορηγός ούτε ονόματα. Ο κατασκευαστής, σύμφωνα με τον κατάλογο του Football Kit Archive, ήταν η Umbro, κάτι που δεν μπορέσαμε να επιβεβαιώσουμε με δεύτερη πηγή. Ο Football Kit Archive την παρουσιάζει ως τη φανέλα του τελικού του 1967-68, και το επίσημο store της Γιουνάιτεντ πουλά και σήμερα ρετρό εκδοχή της, από 100% βαμβάκι, ως «μπλε φανέλα που φορέθηκε στον τελικό του 1968».

Εδώ πρέπει να πούμε καθαρά τι δείχνουμε. Δεν βρήκαμε ελεύθερη ή επίσημη φωτογραφία της αυθεντικής φανέλας, ούτε φωτογραφία του ίδιου του τελικού με άδεια χρήσης. Η αυθεντική φανέλα του Νόμπι Στάιλς υπάρχει στο National Football Museum, αλλά οι φωτογραφίες του μουσείου δεν είναι ελεύθερες. Οι φωτογραφίες φανέλας σε αυτό το άρθρο είναι ρετρό αναπαραγωγές: από το επίσημο store της Γιουνάιτεντ, και από το Classic Football Shirts, που έχει φανέλες της Umbro του 1998-99 και των αρχών της δεκαετίας του 2000 για την επέτειο του 1968. Ό,τι είναι κέντημα, ετικέτα ή γράμμα σε αυτές, ανήκει στην αναπαραγωγή και όχι απαραίτητα στο 1968.

Ο γιακάς και τα μανίκια

Ο λαιμός της φανέλας είναι στρογγυλός και χαμηλός, με φαρδύ ριμπ. Η αναπαραγωγή του Classic Football Shirts με το κέντημα «E.C.F. Wembley 1968» τον δείχνει από κοντά, με τις μανσέτες από ριμπ στα μανίκια και μια μικρή σχισμή στο κάτω μέρος της φανέλας.

Μια άλλη φανέλα της Umbro του 1998-99, επίσης αναπαραγωγή, έχει ψηλό λαιμό που θυμίζει μισό ζιβάγκο, κάτι που δεν ταιριάζει με τις φωτογραφίες της εποχής. Την παρουσιάζουμε για σύγκριση: οι αναπαραγωγές δεν είναι όλες ίδιες.

Το σήμα

Το σήμα στο στήθος δεν είναι το λογότυπο του διαβόλου που ξέρουμε σήμερα. Είναι το σήμα με τον θυρεό της πόλης: το λιοντάρι και το μονόκερω να κρατούν την ασπίδα με το πλοίο και τις γραμμές της μάλλινης βιομηχανίας, και από κάτω η επιγραφή «Concilio et Labore», το λατινικό «με σύνεση και εργασία», το σύνθημα της πόλης του Μάντσεστερ. Το επίσημο store της Γιουνάιτεντ το περιγράφει ως κεντημένο σήμα του δημοτικού συμβουλίου του Μάντσεστερ.

Στις αναπαραγωγές το σήμα συνοδεύεται από γράμματα: «E.C.F.», για τον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών (European Cup Final), και «Wembley 1968» σε ταινία από κάτω. Οι πιο παλιές από αυτές γράφουν «European Cup Winners 1968». Αυτά τα γράμματα είναι της αναπαραγωγής. Στις φωτογραφίες της εποχής που μπορέσαμε να δούμε δεν διακρίνονται, και δεν επιβεβαιώθηκε αν η αυθεντική φανέλα είχε κάτι παρόμοιο.

Πώς φαίνεται το μπλε σε παίκτη

Ο καλύτερος τρόπος για να δούμε το μπλε της Γιουνάιτεντ πάνω σε παίκτη είναι μια φωτογραφία από το ίδιο φθινόπωρο, από το Διηπειρωτικό Κύπελλο. Στις 25 Σεπτεμβρίου 1968, στη Μπομπονέρα του Μπουένος Άιρες, ο Τσάρλτον χαιρετά τον αντίπαλο αρχηγό της Εστουδιάντες, πριν από τον πρώτο αγώνα, με τους διαιτητές γύρω τους. Ο Τσάρλτον φοράει μπλε φανέλα με μακριά μανίκια, σκούρο σορτς και γαλάζιες κάλτσες. Ο τίτλος του αρχείου στο Commons αναφέρει τον Μαλμπερνάτ της Εστουδιάντες, με τη ριγέ κόκκινη και λευκή φανέλα.

Η φωτογραφία δεν είναι από τον τελικό του Γουέμπλεϊ και δείχνει τη φανέλα τέσσερις μήνες μετά, αλλά είναι η πιο κοντινή ελεύθερη εικόνα που βρήκαμε της μπλε φανέλας πάνω σε παίκτη της Γιουνάιτεντ της ίδιας εποχής.

Η φανέλα της Μπενφίκα

Η Μπενφίκα, που παίζει κανονικά στα κόκκινα, ήρθε στο Γουέμπλεϊ με λευκή. Αυτό δείχνει το γραφικό φανέλας της αγγλικής και της πορτογαλικής Βικιπαίδειας. Μία δευτερεύουσα πηγή αναφέρει ότι ο γιακάς και οι μανσέτες ήταν κόκκινα, λεπτομέρεια που δεν επιβεβαιώθηκε αλλού. Και οι δύο ομάδες έπαιζαν κανονικά με κόκκινο, γι’ αυτό καμία δεν φόρεσε την πρώτη της φανέλα.

Δύο ομάδες, δύο δρόμοι

Η Μπενφίκα έφτασε στον πέμπτο της τελικό. Είχε κερδίσει το Κύπελλο το 1961 και το 1962, και είχε χάσει από τη Μίλαν το 1963 και την Ίντερ το 1965. Στον πρώτο γύρο ισοπάλεψε 1-1 στο Μπέλφαστ με τη Γκλεντόραν (Εουζέμπιο στο 86′) και 0-0 στη Λισαβόνα, και πέρασε με τα εκτός έδρας γκολ. Η Σεντ Ετιέν ήταν επόμενη: 2-0 στη Λισαβόνα με γκολ του Ζοζέ Αουγκούστο και πέναλτι του Εουζέμπιο, και 0-1 στη Γαλλία για 2-1 συνολικά. Στα προημιτελικά έφερε 0-0 από τη Βουδαπέστη και κέρδισε τη Βάσας 3-0 στη Λισαβόνα. Στα ημιτελικά νίκησε τη Γιουβέντους 2-0 και 1-0, με γκολ του Εουζέμπιο στο 66′ στο Τορίνο.

Η Γιουνάιτεντ ήρθε ως πρωταθλήτρια Αγγλίας του 1966-67. Έπαιξε πρώτα με τη Χιμπέρνιανς της Μάλτας: 4-0 στο Ολντ Τράφορντ, με δύο γκολ του Σάντλερ και δύο του Λο, και 0-0 στη Μάλτα. Στον δεύτερο γύρο η Σαράγεβο την κράτησε στο 0-0 στη Γιουγκοσλαβία, και στο Μάντσεστερ ο Άστον και ο Μπεστ έβαλαν τα γκολ της νίκης με 2-1. Στα προημιτελικά η Γκόρνικ Ζαμπρζε έχασε 0-2 στο Ολντ Τράφορντ, με αυτογκόλ μετά από σουτ του Μπεστ και ένα γκολ του Κιντ στις καθυστερήσεις, και νίκησε 1-0 στην Πολωνία με χιονισμένο γήπεδο και γκολ του Λουμπάνσκι στο 72′. Η Γιουνάιτεντ πέρασε 2-1.

Στα ημιτελικά περίμενε η Ρεάλ Μαδρίτης, με έξι Κύπελλα στην ιστορία της. Στο Ολντ Τράφορντ το μοναδικό γκολ του Μπεστ στο 36′ έδωσε στη Γιουνάιτεντ προβάδισμα 1-0. Στη Μαδρίτη το ημίχρονο έληξε 3-1 για τη Ρεάλ, με γκολ των Πίρι, Χέντο και Αμάνσιο και αυτογκόλ του Θόκο. Στο δεύτερο ημίχρονο ο Σάντλερ μείωσε στο 73′ και ο Φόουλκς ισοφάρισε στο 78′ για 3-3 και 4-3 συνολικά, και η Γιουνάιτεντ βρέθηκε στον πρώτο της τελικό.

Πριν από τον τελικό

Ο Τύπος έβλεπε φαβορί τη Γιουνάιτεντ. Στη Guardian ο Άλμπερτ Μπάραμ έγραφε ότι η Μπενφίκα ήταν μια γερασμένη ομάδα, ενώ ο Χιου ΜακΙλβάνεϊ του Observer έβρισκε στην άμυνα της Γιουνάιτεντ «μια ανησυχητική ευπάθεια». Ο Ντένις Λο, με χειρουργείο στο γόνατο το προηγούμενο Σάββατο, παρακολούθησε τον αγώνα από το νοσοκομείο. Ο Στάιλς είχε πρόβλημα με ένα μώλωπα στο γόνατο και πρόλαβε. Η Γιουνάιτεντ έμεινε στο Σάρεϊ και η Μπενφίκα στο Χάρλοου, και οι δύο κράτησαν την ενδεκάδα των ημιτελικών.

Το βράδυ του Γουέμπλεϊ

Ο τελικός ξεκίνησε στις 19:45 ώρα Αγγλίας, μπροστά σε 92.225 θεατές, με διαιτητή τον Ιταλό Κονκέτο Λο Μπέλο. Οι ενδεκάδες ήταν:

• Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ (Ματ Μπάζμπι): Στέπνεϊ, Μπρένναν, Φόουλκς, Σάντλερ, Ντάνι, Κρέραντ, Τσάρλτον (αρχηγός), Στάιλς, Μπεστ, Κιντ, Άστον. Αναπληρωματικός τερματοφύλακας ο Ρίμερ.
• Μπενφίκα (Οτο Γκλόρια): Ζοζέ Ενρίκε, Καλίστο, Ουμπέρτο, Ζασίντο Σάντος, Φερνάντο Κρουζ, Γκράσα, Κολούνα (αρχηγός), Ζοζέ Αουγκούστο, Τόρες, Εουζέμπιο, Σιμόες. Αναπληρωματικός ο Νασιμέντο.

Πρώτο ημίχρονο. Η Γιουνάιτεντ έχει το καλύτερο παιχνίδι αλλά η Μπενφίκα την σταματά με σκληρή άμυνα. Ο Μπεστ πέφτει έξι φορές, τρεις από τον Κρουζ και τρεις από τον Ουμπέρτο, που βλέπει κίτρινη στο 20′. Στο 28′ ο Κιντ δίνει στον Σάντλερ, δέκα γιάρδες από το τέρμα, και ο Σάντλερ σουτάρει άουτ. Οι τρεις καλύτερες ευκαιρίες της Μπενφίκα είναι του Εουζέμπιο: ένα φάουλ που αλλάζει πορεία στον τοίχο και σώζει ο Στέπνεϊ, ένα δεύτερο φάουλ ψηλά πάνω από το τέρμα και ένα σουτ στο οριζόντιο δοκάρι, που ο ανταποκριτής της Guardian Έρικ Τοντ είπε ότι ήταν «το καλύτερο σουτ του πρώτου ημιχρόνου». Το ημίχρονο λήγει 0-0.

Λεπτό 53. Ο Άστον έχει δύο σουτ στην αρχή του δευτέρου ημιχρόνου και ο Ζοζέ Ενρίκε τα αποκρούει. Μετά από οκτώ λεπτά, ο Ντάνι δίνει στον Σάντλερ, που ανεβάζει τη μπάλα στην περιοχή, και ο Τσάρλτον πηδά και την κεφαλιά στα δίχτυα: 1-0.

Λεπτό 79. Ο Αουγκούστο και ο Τόρες φτιάχνουν το γκολ του Γκράσα, και το σκορ γίνεται 1-1. Στα τελευταία πέντε λεπτά ο Εουζέμπιο έχει δύο ευκαιρίες και ο Στέπνεϊ αποκρούει και τις δύο. Σύμφωνα με την αγγλική Βικιπαίδεια, ο Εουζέμπιο χειροκρότησε τον Στέπνεϊ για τις αποκρούσεις. Σημείωση: η γερμανική Βικιπαίδεια καταγράφει το γκολ της Μπενφίκα στο 75′ και η αγγλική στο 79′.

Παράταση, λεπτό 92. Στο τρίτο λεπτό της παράτασης ο Στέπνεϊ κλωτσά μακριά την μπάλα, ο Κιντ την κεφαλιά, και ο Μπεστ την παίρνει, περνά τους αμυντικούς, ξεφεύγει από τον τερματοφύλακα και σπρώχνει την μπάλα στο άδειο τέρμα: 2-1.

Λεπτό 94. Δύο λεπτά αργότερα κεφαλιά του Σάντλερ αποκρούεται από τον Ζοζέ Ενρίκε, και η επαναφορά πηγαίνει στον Κιντ, που την κεφαλιά στα δίχτυα. Ήταν τα 19α γενέθλιά του. 3-1.

Λεπτό 99. Η Γιουνάιτεντ συνεχίζει να κυριαρχεί, με ένα ακόμη σουτ στο δοκάρι. Στο ένατο λεπτό της παράτασης ο Τσάρλτον παίρνει πάσα του Κιντ και σκοράρει το 4-1. Ο Τζον Άστον ήταν ο παίκτης του αγώνα.

Η φανέλα στον αγώνα

Για τα σορτς και τις κάλτσες των δύο ομάδων δεν βρήκαμε ελεύθερη φωτογραφία του τελικού και δεν γράφουμε χρώματα που δεν μπορούμε να επιβεβαιώσουμε. Η Βικιπαίδεια αριθμεί τους παίκτες της Γιουνάιτεντ από το 1 ως το 11, αλλά δεν βρήκαμε φωτογραφία της πλάτης της εποχής για να δούμε πώς ήταν τυπωμένοι οι αριθμοί.

Μετά τον τελικό

Η Γιουνάιτεντ έγινε η πρώτη αγγλική ομάδα που κέρδισε το Κύπελλο Πρωταθλητριών, ένα χρόνο μετά τη Σέλτικ και δέκα μετά το Μόναχο. Ως κάτοχος, έπαιξε στο Διηπειρωτικό Κύπελλο με την Εστουδιάντες, νικήτρια του Copa Libertadores του 1968, και έχασε 2-1 στα δύο παιχνίδια. Στην επόμενη διοργάνωση η Μπενφίκα αποκλείστηκε στα προημιτελικά από τον Άγιαξ και η Γιουνάιτεντ έφτασε στα ημιτελικά, όπου την νίκησε η Μίλαν.

Η φανέλα σε αριθμούς

• Κατασκευαστής: Umbro, σύμφωνα με τον κατάλογο του Football Kit Archive (δεν επιβεβαιώθηκε αλλού).
• Χορηγός: κανένας.
• Χρώμα: μπλε (η Μπενφίκα με λευκή φανέλα).
• Μανίκια: μακριά, με μανσέτες.
• Λαιμός: στρογγυλός, με ριμπ γιακά.
• Σήμα: κεντημένο, με το λιοντάρι, το μονόκερω και το «Concilio et Labore», στο αριστερό στήθος. Το «E.C.F. Wembley 1968» είναι των αναπαραγωγών.
• Υλικό της σημερινής ρετρό εκδοχής: 100% βαμβάκι.
• Αντίπαλος: Μπενφίκα, με λευκή φανέλα.
• Σκορ: 4-1 στην παράταση, με γκολ των Τσάρλτον (53′ και 99′), Μπεστ (92′) και Κιντ (94′), μετά το γκολ του Γκράσα (79′).