ΟΦΗ: Τα 4 σήματα από την ασπίδα μέχρι τον κύκλο του 2020

Μια ασπίδα και μια ταινία

Τα σήματα των περισσότερων ελληνικών συλλόγων έχουν κάτι από τη μυθολογία ή την ιστορία: ένα τριφύλλι, έναν δικέφαλο αετό, έναν θεό. Το σήμα του ΟΦΗ, για τις περισσότερες δεκαετίες της ιστορίας του, είχε κάτι πολύ πιο απλό: τρία γράμματα πάνω σε μια διαγώνια ταινία, μέσα σε μια ασπίδα.

Ήταν τόσο απλό που έγινε αναγνωρίσιμο από όλη την Ελλάδα. Μια ασπίδα σε δύο χρώματα, μαύρο και λευκό, και τα αρχικά του Ομίλου Φιλάθλων Ηρακλείου.

Μέσα σε έναν αιώνα, η ασπίδα άλλαξε λίγο. Και το 2020 έδωσε τη θέση της σε έναν κύκλο.

Το ασπρόμαυρο του 1925

Ο ΟΦΗ ιδρύθηκε στο Ηράκλειο το 1925. Σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia, τον έφτιαξε μια ομάδα Κρητικών αθλητών που προπονούνταν μαζί, και του έδωσαν το όνομα Όμιλος Φιλάθλων Ηρακλείου.

Τα χρώματα επιλέχθηκαν από την πρώτη στιγμή. Το επίσημο site του συλλόγου γράφει ότι ο ασπρόμαυρος χρωματικός κώδικας διαλέχτηκε το 1925 για να μη θυμίζει καμία άλλη ομάδα της Κρήτης. Η Wikipedia προσθέτει ότι το μαύρο είναι και το χρώμα της παραδοσιακής φορεσιάς των Κρητικών.

Από τότε, κάθε σήμα του ΟΦΗ είναι ασπρόμαυρο. Μόνο το πρώτο από όσα σώζονται σε εικόνα έχει και ένα τρίτο χρώμα: ένα χρυσό περίγραμμα.

Πότε εμφανίστηκε η ασπίδα

Για το πρώτο σήμα, οι πηγές δεν συμφωνούν απόλυτα.

Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι το παραδοσιακό σήμα, η ασπίδα με τη μαύρη ταινία, συνοδεύει τον σύλλογο από την ίδρυσή του, και βάζει την πρώτη εκδοχή στο διάστημα 1925–1980. Το επίσημο site του ΟΦΗ, όταν παρουσίασε το νέο σήμα το 2020, έγραψε κάτι διαφορετικό: ότι ως τη δεκαετία του 1960 το σήμα ξεχώριζε για τη στιβαρή του τυπογραφία, και ότι η ιδέα της ασπίδας συνοδεύει την ομάδα «από τη δεκαετία του 1960 ως σήμερα».

Και το αρχείο της παλαιότερης ασπίδας στο Wikimedia Commons έχει στο όνομά του «70s-80s».

Το πιο ασφαλές είναι λοιπόν αυτό: η ασπίδα με το χρυσό περίγραμμα είναι το παλαιότερο σήμα του ΟΦΗ που σώζεται σε εικόνα, και χρησιμοποιούνταν ως το 1980. Πώς ακριβώς έμοιαζε το σήμα στα πρώτα χρόνια του συλλόγου, πριν από την ασπίδα, δεν υπάρχει σε καμία από τις πηγές μας σε εικόνα.

Ως το 1980: Η ασπίδα με το χρυσό περίγραμμα

Το πρώτο σήμα είναι μια ασπίδα με στρογγυλεμένες άκρες και ένα φαρδύ χρυσό περίγραμμα. Το εσωτερικό είναι λευκό. Από κάτω αριστερά ως πάνω δεξιά τη διασχίζει μια φαρδιά μαύρη διαγώνια ταινία.

Στο πάνω μέρος, μια οριζόντια μαύρη ζώνη, και πάνω της, με λευκά κεφαλαία γράμματα χωρίς τελείες, τα αρχικά ΟΦΗ.

Είναι το σήμα της εποχής που ο ΟΦΗ ανέβηκε για πρώτη φορά στην Α’ Εθνική, το 1968, και επέστρεψε εκεί, ως πρωταθλητής της Β’ Εθνικής, το 1976.

1980–2016: Η ασπρόμαυρη ασπίδα

Από το 1980 το σήμα έγινε καθαρά ασπρόμαυρο. Το χρυσό χάθηκε. Η ασπίδα απέκτησε μαύρο περίγραμμα και πιο οξείες γωνίες. Η μαύρη ζώνη στο πάνω μέρος έφυγε, και τα αρχικά πέρασαν πάνω στη διαγώνια ταινία, με τελείες ανάμεσα: Ο.Φ.Η.

Η αγγλική Wikipedia γράφει ότι το σήμα αυτής της περιόδου είχε παραλλαγές. Η βασική ιδέα όμως έμεινε ίδια για τριάντα έξι χρόνια, και είναι το σήμα που θυμάται κανείς από τα πιο μεγάλα χρόνια του συλλόγου.

Με αυτό το σήμα ο ΟΦΗ κατέκτησε το πρώτο του Κύπελλο Ελλάδας, τη σεζόν 1986-87. Με αυτό έπαιξε στην Ευρώπη τις δεκαετίες του ’80 και του ’90.

Τα χρόνια του Γκέραρντς

Η ασπρόμαυρη ασπίδα του 1980 ήταν το σήμα της πιο λαμπρής περιόδου του ΟΦΗ. Σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia, το 1985 ο σύλλογος έφερε στον πάγκο τον Ολλανδό Εζέν Γκέραρντς, που έμεινε δεκαπέντε χρόνια, ως το 2000: η μακροβιότερη θητεία προπονητή στην ιστορία του ελληνικού πρωταθλήματος.

Τη σεζόν 1985-86 ο ΟΦΗ τερμάτισε δεύτερος, πέντε βαθμούς πίσω από τον πρωταθλητή. Στις 21 Ιουνίου 1987, στο Ολυμπιακό Στάδιο της Αθήνας, πήρε το πρώτο του Κύπελλο Ελλάδας, νικώντας τον Ηρακλή στα πέναλτι. Το 1989, στις Σέρρες, κατέκτησε και το Βαλκανικό Κύπελλο, νικώντας 3-1 τη Ράντνιτσκι Νις.

Η πιο μεγάλη ευρωπαϊκή του πορεία ήρθε τη σεζόν 1993-94, στο Κύπελλο UEFA. Το RSSSF καταγράφει τα αποτελέσματα: 1-1 και 1-0 με τη Σλάβια Πράγας, 0-1 στη Μαδρίτη και 2-0 στο Ηράκλειο με την Ατλέτικο, πριν από τον αποκλεισμό από την Μποαβίστα (1-4 και 0-2). Η Ατλέτικο Μαδρίτης αποκλείστηκε από μια ομάδα με μια απλή ασπρόμαυρη ασπίδα στο στήθος.

Ήταν χρόνια που το σήμα του ΟΦΗ έγινε γνωστό σε όλη την Ελλάδα και σε κομμάτι της Ευρώπης. Γι’ αυτό, όταν το 2016 ο σύλλογος ξεκίνησε από την αρχή, δεν άλλαξε την ασπίδα. Της πρόσθεσε τη χρονιά που γεννήθηκε και ένα πιο χοντρό περίγραμμα.

Η διάλυση του 2015

Η ιστορία του τρίτου σήματος ξεκινά με μια από τις πιο δύσκολες στιγμές του συλλόγου.

Σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia, στις 21 Μαρτίου 2015, με χρέη που έφταναν περίπου τα 12 εκατομμύρια ευρώ, ο ΟΦΗ αποσύρθηκε από τις επαγγελματικές διοργανώσεις. Οι δεκαπέντε παίκτες που είχαν απομείνει βγήκαν στο γήπεδο «Θεόδωρος Βαρδινογιάννης» για να αποχαιρετήσουν τον κόσμο. Μετά από 47 συνεχόμενα χρόνια στα επαγγελματικά πρωταθλήματα, η ομάδα ξεκινούσε από την αρχή, από τη Γ’ Εθνική.

Η επιστροφή ήταν γρήγορη. Ο ΟΦΗ κέρδισε τη Γ’ Εθνική το 2015-16, και δύο χρόνια αργότερα, ως πρωταθλητής της Football League, γύρισε στη Super League.

2016–2020: Το 1925 στην ασπίδα

Με την επιστροφή στις επαγγελματικές διοργανώσεις, το 2016, το σήμα άλλαξε. Η αλλαγή φαίνεται μικρή, αλλά είχε σημασία.

Σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia, προστέθηκε στην ασπίδα η χρονιά ίδρυσης, το 1925, και το μαύρο περίγραμμα έγινε πολύ πιο χοντρό. Ο λόγος ήταν να διαφέρει οπτικά το νέο σήμα από αυτό του παλιού, χρεοκοπημένου νομικού προσώπου που είχε διαλυθεί.

Το 1925 μπήκε κάτω δεξιά, με μαύρους αριθμούς πάνω στο λευκό πεδίο, κάτω από τη διαγώνια ταινία. Τα αρχικά Ο.Φ.Η. έμειναν στη θέση τους.

2020: Ο κύκλος

Τον Αύγουστο του 2020, με νέα διοίκηση, ο ΟΦΗ έκανε την πιο μεγάλη αλλαγή της ιστορίας του: άφησε την ασπίδα.

Το νέο σήμα είναι ένας κύκλος. Στο κέντρο του, τα τρία γράμματα, Ο, Φ και Η, σχεδιασμένα με παχιές, απλές γραμμές το ένα μέσα στο άλλο. Γύρω, σε έναν μαύρο δακτύλιο, γράφει «Όμιλος Φιλάθλων · 1925 · Ηρακλείου Κρήτης», και στο κάτω μέρος, ξεχωριστά, «ΟΦΗ».

Η ανακοίνωση του συλλόγου εξηγεί τον σχεδιασμό. Ο κύκλος συμβολίζει έναν ολοκληρωμένο κόσμο. Τα γράμματα είναι εμπνευσμένα από τις γραμμές ενός γηπέδου όπως φαίνεται από ψηλά: το Ο και το Η είναι οι δύο μεγάλες περιοχές, το Φ το κέντρο. Το επίσημο site γράφει ακόμη ότι το σχέδιο «ταξιδεύει» από τον Δίσκο της Φαιστού στο ιστορικό Γεντί Κουλέ, και ότι κρατά τους κανόνες της ταυτότητας του ΟΦΗ από την ίδρυσή του: το ασπρόμαυρο, τη στιβαρή τυπογραφία και την ιδέα της ασπίδας, έστω κι αν το σχήμα άλλαξε.

Δίπλα δίπλα: τι αλλάζει από σήμα σε σήμα

Αν μπουν τα τέσσερα σήματα στη σειρά, η εξέλιξη είναι καθαρή.

Το πρώτο έχει τρία χρώματα, χρυσό, μαύρο και λευκό, και τα γράμματα σε ξεχωριστή ζώνη. Το δεύτερο κρατά μόνο το μαύρο και το λευκό, και βάζει τα γράμματα πάνω στην ταινία. Το τρίτο κρατά το δεύτερο σχεδόν ίδιο, με πιο βαρύ περίγραμμα και τη χρονιά ίδρυσης. Το τέταρτο αφήνει εντελώς την ασπίδα και την ταινία, και κρατά μόνο τα γράμματα και τα χρώματα.

Υπάρχει και μια αλλαγή που δεν φαίνεται αμέσως: η κατεύθυνση. Στις τρεις ασπίδες, η μαύρη ταινία ανεβαίνει από κάτω αριστερά προς τα πάνω δεξιά, και τα γράμματα, όταν βρίσκονται πάνω της, διαβάζονται με την ίδια κλίση. Στον κύκλο του 2020 η κλίση χάνεται: τα γράμματα στέκονται όρθια, συμμετρικά, όπως οι γραμμές ενός γηπέδου.

Είναι μια πορεία από το διακοσμητικό προς το απλό. Και από το σήμα ενός τοπικού ομίλου προς ένα σύγχρονο λογότυπο.

Τι δεν άλλαξε ποτέ

Δύο πράγματα.

Πρώτον, τα χρώματα. Σε όλα τα σήματα υπάρχουν το μαύρο και το λευκό που διαλέχτηκαν το 1925.

Δεύτερον, τα τρία γράμματα. Είτε πάνω σε μια ζώνη, είτε πάνω σε μια διαγώνια ταινία, είτε σχεδιασμένα σαν γήπεδο, το ΟΦΗ είναι πάντα εκεί, πάντα ελληνικά. Δεν υπήρξε ποτέ ζώο, μορφή ή θυρεός πόλης. Μόνο τα αρχικά του ομίλου.

Το σήμα πάνω στη φανέλα

Πάνω στη φανέλα, το σήμα του ΟΦΗ ακολούθησε τις ίδιες αλλαγές. Τη χρονιά του πρώτου Κυπέλλου, το 1987, το σήμα του συλλόγου ήταν η ασπρόμαυρη ασπίδα με το Ο.Φ.Η. Τη χρονιά του δεύτερου, ο κύκλος του 2020.

Σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia και τον πίνακα τίτλων του συλλόγου, τη σεζόν 2025-26 ο ΟΦΗ κατέκτησε το δεύτερο Κύπελλο Ελλάδας της ιστορίας του, νικώντας τον ΠΑΟΚ με 3-2 στην παράταση στον τελικό του Βόλου. Ήταν ο πρώτος μεγάλος τίτλος του μετά από 39 χρόνια.

Τα δύο Κύπελλα, με τριάντα εννέα χρόνια απόσταση, έχουν έτσι δύο διαφορετικά σήματα: το ένα μια ασπίδα, το άλλο έναν κύκλο. Άρθρο για κάποια φανέλα του ΟΦΗ δεν υπάρχει ακόμη στο site. Το σήμα του όμως θα το βρείτε από σήμερα και εδώ.

Όλα τα σήματα

• Ως το 1980: ασπίδα με χρυσό περίγραμμα, μαύρη διαγώνια ταινία και τα ΟΦΗ σε μαύρη ζώνη στο πάνω μέρος
• 1980–2016: ασπρόμαυρη ασπίδα με τα Ο.Φ.Η. πάνω στη διαγώνια ταινία (με παραλλαγές)
• 2016–2020: η ίδια ασπίδα με πιο χοντρό περίγραμμα και το 1925
• Από το 2020: κύκλος με τα γράμματα ΟΦΗ σαν γραμμές γηπέδου και το «Όμιλος Φιλάθλων · 1925 · Ηρακλείου Κρήτης»