Μπαρτσελόνα: Τα 7 σήματα από το 1899 μέχρι σήμερα

Ένα σήμα που άλλαξε μόνο στις λεπτομέρειες

Η Μπαρτσελόνα λέει για το σήμα της κάτι που λίγοι σύλλογοι μπορούν να πουν: το σημερινό σήμα είναι στην ουσία εκείνο του 1910. Το σχεδίασε ένας ποδοσφαιριστής της ομάδας, μέσα από έναν διαγωνισμό ανάμεσα στα μέλη, και από τότε άλλαξε μόνο αισθητικά.

Αυτό το «μόνο αισθητικά» όμως κρύβει μια ολόκληρη ιστορία. Γιατί οι αλλαγές του σήματος της Μπαρτσελόνα δεν έγιναν για λόγους μόδας. Έγιναν όταν άλλαξε η Ισπανία. Τα γράμματα στη μέση του σήματος και οι λωρίδες της καταλανικής σημαίας ακολουθούν τα χρόνια της δικτατορίας και της επιστροφής της δημοκρατίας. Τα επτά σήματα, βαλμένα στη σειρά, διηγούνται έναν αιώνα Καταλονίας.

1899: Το σήμα της πόλης

Η Μπαρτσελόνα ιδρύθηκε στις 29 Νοεμβρίου 1899, με πρωτοβουλία του Ελβετού Ζοάν Γκάμπερ, που είχε δημοσιεύσει μια αγγελία ζητώντας παίκτες για μια νέα ποδοσφαιρική ομάδα στην πόλη. Η ομάδα που δημιουργήθηκε είχε από την αρχή ξένους και ντόπιους παίκτες, και ήθελε να είναι ομάδα της Βαρκελώνης. Τα πρώτα χρόνια ο σύλλογος δεν είχε δικό του σήμα. Χρησιμοποιούσε το οικόσημο της ίδιας της πόλης, ως ένδειξη ότι ταυτιζόταν με τη Βαρκελώνη και ήθελε να αναγνωρίζεται ως ομάδα της.

Το σήμα ήταν ένας ρόμβος χωρισμένος σε τέσσερα τεταρτημόρια: δύο με τον σταυρό του Αγίου Γεωργίου και δύο με τις κόκκινες και κίτρινες λωρίδες της καταλανικής σημαίας. Από πάνω, το στέμμα του Βασιλείου της Αραγονίας και πάνω από αυτό μια νυχτερίδα, το σύμβολο του βασιλιά Ιακώβου. Γύρω, δύο κλαδιά, ένα δάφνης και ένα φοίνικα. Ένα σήμα που ανήκε περισσότερο στην πόλη παρά στην ομάδα.

1910: Η ασπίδα ενός ποδοσφαιριστή

Το 1909 η Μπαρτσελόνα μετακόμισε στο πρώτο της γήπεδο, το Camp de la Indústria. Για να γιορτάσει το νέο σπίτι, ο σύλλογος οργάνωσε τον επόμενο χρόνο έναν διαγωνισμό ανάμεσα στα μέλη του για καινούργιο σήμα. Νικητής ήταν ο Κάρλες Κομαμάλα, που έπαιζε τότε στην ομάδα.

Το σχέδιο του Κομαμάλα κράτησε τα σύμβολα της πόλης αλλά τα έβαλε σε μια ασπίδα. Πάνω αριστερά ο σταυρός του Αγίου Γεωργίου, προστάτη της Καταλονίας. Πάνω δεξιά οι λωρίδες της καταλανικής σημαίας. Στη μέση μια λευκή ζώνη με τα αρχικά F.C.B., για το Futbol Club Barcelona. Και στο κάτω μέρος τα χρώματα της ομάδας, μπλε και γκρενά, σε κάθετες ρίγες, με μια μπάλα ποδοσφαίρου στο κέντρο.

Ο Κομαμάλα δεν ήταν επαγγελματίας σχεδιαστής. Έπαιζε στη Μπαρτσελόνα από το 1903 ως το 1912 και ήταν την ίδια εποχή φοιτητής ιατρικής, με κλίση στις καλές τέχνες. Το σήμα του πέρασε από τα χέρια ενός παίκτη και όχι ενός γραφείου, και ίσως γι’ αυτό άντεξε τόσο.

Αυτό είναι, σε όλα τα βασικά του σημεία, το σήμα που φοράει η Μπαρτσελόνα μέχρι σήμερα. Το σχήμα της ασπίδας, με τις μικρές κυρτές προεξοχές στις γωνίες, είναι από τα πιο αναγνωρίσιμα στο ποδόσφαιρο.

Τη δεκαετία του 1920 το σχήμα της ασπίδας και η ένταση των χρωμάτων άλλαξαν, και η ζώνη με τα αρχικά απέκτησε κίτρινο φόντο. Ως το 1936 το φόντο αυτό είχε γίνει μαύρο. Ήταν μικρές αλλαγές, μέσα στο ίδιο σχέδιο.

1941: Τα γράμματα του καθεστώτος

Μετά τον εμφύλιο, το καθεστώς του Φράνκο υποχρέωσε τη Μπαρτσελόνα να αλλάξει στοιχεία της ταυτότητάς της. Το όνομα του συλλόγου έγινε ισπανικό, Club de Fútbol Barcelona, και έτσι τα αρχικά στη ζώνη του σήματος άλλαξαν το 1941 από F.C.B. σε C.F.B.

Η αλλαγή δεν ήταν μόνο στα γράμματα. Στο πάνω δεξί τεταρτημόριο, η καταλανική σημαία απέκτησε λιγότερες λωρίδες: από τις τέσσερις κόκκινες λωρίδες έμειναν οι δύο. Στο σήμα του 1941, όπως το δείχνει η εικόνα του συλλόγου, το περίγραμμα έγινε επίσης πιο έντονο, πορτοκαλί-χρυσό, και η μπάλα μικρότερη.

1949: Οι τέσσερις λωρίδες επιστρέφουν

Το 1949 η Μπαρτσελόνα γιόρταζε τα 50 της χρόνια. Με αφορμή την επέτειο, οι τέσσερις λωρίδες επέστρεψαν στη σημαία του σήματος. Τα γράμματα όμως έμειναν ισπανικά, σε μια νέα μορφή: C. de F. B., για το Club de Fútbol Barcelona γραμμένο ολόκληρο με το «de».

Είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον σήμα της σειράς: μισό καταλανικό, με την πλήρη σημαία, και μισό ισπανικό, με τα γράμματα που είχε επιβάλει το καθεστώς. Το 1960, σύμφωνα με την ιστορία του σήματος, το C.F.B. επέστρεψε για λίγο, με κάποιες μικρές αισθητικές αλλαγές.

1974: Το F.C.B. ξανά

Στα τέλη του 1974, καθώς η Ισπανία πλησίαζε στο τέλος της δικτατορίας, η Μπαρτσελόνα ξαναπήρε τα αρχικά της. Η ζώνη έγραψε πάλι F.C.B. σε λευκό φόντο, όπως στο σήμα του Κομαμάλα. Ήταν η επιστροφή στο αρχικό σχέδιο του 1910, μετά από τριάντα τρία χρόνια.

Είναι και η εποχή του Γιόχαν Κρόιφ ως ποδοσφαιριστή της ομάδας, που είχε έρθει στη Βαρκελώνη το 1973.

1978: Μια χρυσή ζώνη

Λίγα χρόνια αργότερα το σήμα πήρε μια μικρή ανανέωση. Στην επίσημη εικόνα του συλλόγου αυτή η εκδοχή έχει τη χρονιά 1978. Άλλες πηγές τη χρονολογούν στο 1975. Η ζώνη με τα γράμματα έγινε χρυσή και τα γράμματα F.C.B. πιο παχιά και πιο μαύρα. Το υπόλοιπο σήμα έμεινε ίδιο.

Αυτό το σήμα έμεινε σε χρήση για σχεδόν τρεις δεκαετίες. Είναι το σήμα της «Ομάδας των Ονείρων» του Κρόιφ στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και του πρώτου Κυπέλλου Πρωταθλητριών της Μπαρτσελόνα, το 1992 στο Γουέμπλεϊ.

2002: Ο Κλαρέτ Σεραΐμα το καθαρίζει

Το 2002 ο σύλλογος ανέθεσε στον σχεδιαστή Κλαρέτ Σεραΐμα να ανανεώσει το σήμα. Ο Σεραΐμα δεν το ξανασχεδίασε. Το απλοποίησε. Αφαίρεσε τις τελείες ανάμεσα στα γράμματα, που έγιναν απλώς FCB. Έκανε τις γραμμές πιο στρωτές και μείωσε τις μυτερές απολήξεις του περιγράμματος. Το αποτέλεσμα είναι το σήμα που φοράει η Μπαρτσελόνα μέχρι σήμερα.

Αν συγκρίνεις τα δύο σήματα, του 1978 και του 2002, οι διαφορές είναι λεπτές αλλά καθαρές. Τα χρώματα είναι πιο φωτεινά: το μπλε πιο ζωηρό, το γκρενά πιο κόκκινο, η ζώνη πιο κίτρινη από χρυσή. Το περίγραμμα είναι ένα ενιαίο μαύρο και χρυσό πλαίσιο, χωρίς τις πολλές μικρές καμπύλες των παλαιότερων εκδοχών. Από μακριά, το σήμα διαβάζεται αμέσως.

Τα σύμβολα, ένα προς ένα

Ο σύλλογος περιγράφει ο ίδιος τι σημαίνει κάθε κομμάτι του σήματος:

• Ο σταυρός του Αγίου Γεωργίου, πάνω αριστερά: ο Άγιος Γεώργιος είναι ο προστάτης της Καταλονίας. Ο σταυρός υπάρχει και στο οικόσημο της Βαρκελώνης, από το οποίο ξεκίνησε το πρώτο σήμα του 1899.
• Η καταλανική σημαία, πάνω δεξιά: οι κόκκινες και κίτρινες λωρίδες της Senyera. Είναι το κομμάτι του σήματος που άλλαξε το 1941 και επέστρεψε το 1949.
• Τα χρώματα του συλλόγου, κάτω: μπλε και γκρενά, σε κάθετες ρίγες. Φορέθηκαν για πρώτη φορά σε αγώνα το 1900. Για την προέλευσή τους υπάρχουν διάφορες εκδοχές: ότι ήταν τα χρώματα του αγγλικού σχολείου Merchant Taylors’, ιδέα του πρώτου προέδρου Άρθουρ Γουίτι, ή ότι ήταν τα χρώματα της Βασιλείας, της ομάδας της πόλης του ιδρυτή Ζοάν Γκάμπερ, όπως πιστεύεται συνήθως στην Καταλονία.
• Η μπάλα, στο κέντρο: όπως γράφει ο σύλλογος, η μπάλα είναι κεντρική στο σήμα όπως είναι κεντρική και στο στυλ παιχνιδιού της Μπαρτσελόνα.
• Τα αρχικά, στη ζώνη: F.C.B., C.F.B., C. de F. B., ξανά F.C.B. και τελικά FCB. Είναι το στοιχείο που άλλαξε περισσότερες φορές και αυτό που δείχνει καλύτερα την εποχή κάθε σήματος.

Ένα σήμα που διαβάζεται σαν χρονολόγιο

Αν κάποιος δει μια παλιά φωτογραφία της Μπαρτσελόνα και θέλει να καταλάβει πότε τραβήχτηκε, αρκεί να κοιτάξει τα γράμματα στο σήμα. Αν γράφει C.F.B., είναι η δεκαετία του 1940. Αν γράφει C. de F. B., είναι μετά το 1949. Αν η ζώνη είναι χρυσή με παχιά F.C.B., είναι από το τέλος της δεκαετίας του 1970 ως το 2002. Λίγα σήματα στο ποδόσφαιρο δίνουν τόσο καθαρά τη χρονιά τους.

Δίπλα δίπλα: τι αλλάζει από σήμα σε σήμα

Από το 1899 στο 1910 αλλάζουν όλα: από το οικόσημο της πόλης σε μια ασπίδα της ομάδας. Τα σύμβολα όμως μένουν: ο σταυρός και η σημαία περνούν από τον ρόμβο στην ασπίδα.

Από το 1910 στο 1941 αλλάζουν τα γράμματα και οι λωρίδες. Είναι η μόνη φορά που το σήμα έχασε κάτι από τα καταλανικά του σύμβολα.

Από το 1941 στο 1949 οι λωρίδες επιστρέφουν, τα γράμματα όχι.

Από το 1949 στο 1974 επιστρέφουν και τα γράμματα.

Από το 1974 στο 1978 αλλάζει το χρώμα της ζώνης, από λευκό σε χρυσό.

Από το 1978 στο 2002 αλλάζει ο τρόπος που είναι σχεδιασμένο, όχι αυτό που δείχνει.

Τι δεν άλλαξε ποτέ

Από το 1910 και μετά, κάθε σήμα της Μπαρτσελόνα έχει το σχήμα της ασπίδας του Κομαμάλα, τον σταυρό του Αγίου Γεωργίου πάνω αριστερά, την καταλανική σημαία πάνω δεξιά, τις μπλε και γκρενά ρίγες κάτω και τη μπάλα στο κέντρο. Ακόμη και στα χρόνια που τα γράμματα έπρεπε να γίνουν ισπανικά, η μπάλα, ο σταυρός και τα χρώματα έμειναν στη θέση τους.

Το σήμα πάνω στη φανέλα

Πάνω στη μπλε-γκρενά φανέλα, το σήμα είναι από τα λίγα σημεία όπου εμφανίζονται το κίτρινο και το λευκό. Στις φανέλες της δεκαετίας του 1980 και του 1990, το σήμα με τη χρυσή ζώνη και τα F.C.B. ήταν κεντημένο στο αριστερό στήθος, σε μια εποχή που η Μπαρτσελόνα δεν είχε καν χορηγό στη φανέλα. Από το 2002, το καθαρό FCB του Σεραΐμα βρίσκεται στην ίδια θέση, πάνω από την καρδιά.

Τα 7 σήματα σε μία γραμμή

• 1899: το οικόσημο της Βαρκελώνης
• 1910: η ασπίδα του Κάρλες Κομαμάλα, F.C.B.
• 1941: C.F.B. και δύο λωρίδες αντί για τέσσερις, επί Φράνκο
• 1949: οι τέσσερις λωρίδες επιστρέφουν, C. de F. B.
• 1974: επιστρέφουν τα F.C.B.
• 1978: χρυσή ζώνη για τα γράμματα
• 2002: το απλοποιημένο FCB του Κλαρέτ Σεραΐμα