ΑΕΚ: Τα 5 σήματα του Δικεφάλου από τη δεκαετία του ’50 μέχρι σήμερα

Ένας αετός με δύο κεφάλια

Η ΑΕΚ δεν διάλεξε το σύμβολό της. Το κουβαλούσε μαζί της.

Το 1924, στην Αθήνα, πρόσφυγες από την Κωνσταντινούπολη ίδρυσαν την Αθλητική Ένωση Κωνσταντινουπόλεως. Ήταν άνθρωποι που είχαν χάσει τα σπίτια τους μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και ήθελαν ένα σωματείο που θα θύμιζε την Πόλη. Ως έμβλημα πήραν τον Δικέφαλο Αετό της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, και ως χρώματα το κίτρινο και το μαύρο.

Από τότε, σε κάθε σήμα της ΑΕΚ, ο αετός είναι εκεί, μαύρος πάνω στο κίτρινο, με τα δύο κεφάλια του να κοιτούν προς αντίθετες πλευρές. Γύρω του όμως άλλαξαν πολλά: το σχήμα, τα γράμματα, τα αντικείμενα που κρατά.

Αυτά είναι τα πέντε σήματα του Δικεφάλου που βρίσκουμε σήμερα σε εικόνα, από τη δεκαετία του ’50 ως σήμερα.

Το σύμβολο και τα χρώματα

Ο δικέφαλος αετός ήταν το σύμβολο της δυναστείας των Παλαιολόγων, της τελευταίας που κυβέρνησε το Βυζάντιο. Είναι ακόμη σήμερα σύμβολο του Οικουμενικού Πατριαρχείου, που έχει την έδρα του στην Κωνσταντινούπολη. Για τους πρόσφυγες του 1924, ήταν ο πιο άμεσος τρόπος να πουν από πού ερχόντουσαν.

Τα χρώματα συνδέονται κι αυτά με το Βυζάντιο. Η παράδοση του συλλόγου δίνει και μια δεύτερη ερμηνεία: το κίτρινο για την ελπίδα μετά τον ξεριζωμό, το μαύρο για τον πόνο της γενιάς που αναγκάστηκε να αφήσει την πατρίδα της.

Στα πρώτα χρόνια, σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia, ο αετός της ΑΕΚ άλλαζε συχνά σε μικρές λεπτομέρειες. Το σχέδιο στη φανέλα δεν ήταν πάντα ίδιο με αυτό στα έγγραφα και στα έντυπα του συλλόγου, και όλα θεωρούνταν «επίσημα». Ένα κατοχυρωμένο, ενιαίο επίσημο σήμα καθιερώθηκε μόλις το 1982. Γι’ αυτό η ιστορία του σήματος της ΑΕΚ δεν είναι μια καθαρή σειρά από χρονιές, αλλά μια σειρά από εποχές.

Δεκαετία του ’50: Ο αετός χωρίς γράμματα

Το παλαιότερο σήμα που βρίσκουμε σε εικόνα είναι αυτό της δεκαετίας του 1950. Είναι το πιο λιτό από όλα.

Ένας μεγάλος μαύρος δικέφαλος αετός, με ανοιχτά φτερά, γεμίζει σχεδόν όλο το σχήμα. Το φόντο είναι κίτρινο, και το περίγραμμα ένα οκτάγωνο με κομμένες γωνίες και διπλό σκούρο πλαίσιο. Δεν υπάρχουν γράμματα, ούτε στέμμα, ούτε ξίφος. Μόνο ο αετός, με τα δύο κεφάλια σε προφίλ και τα πόδια ανοιχτά.

Είναι το σήμα μιας εποχής που ο σύλλογος δεν χρειαζόταν να γράψει το όνομά του. Ο αετός αρκούσε.

Δεκαετία του ’70: Ο κύκλος και τα γράμματα

Στη δεκαετία του 1970 το σήμα έγινε κύκλος. Κίτρινος, με λεπτό μαύρο περίγραμμα, και για πρώτη φορά με τα γράμματα του συλλόγου: Α.Ε.Κ., σε μαύρα κεφαλαία, σε τόξο στο πάνω μέρος.

Ο αετός έγινε μικρότερος για να χωρέσουν τα γράμματα. Τα φτερά του είναι πιο ανοιχτά και πιο σχηματοποιημένα, με τα φτερά να σχηματίζουν σχεδόν γεωμετρικές βαθμίδες. Τα δύο κεφάλια κοιτούν προς τα έξω, προς τις δύο πλευρές του κύκλου.

Ήταν η δεκαετία των μεγάλων στιγμών της ΑΕΚ, με τα πρωταθλήματα και τη μεγάλη ευρωπαϊκή πορεία του 1977, όταν η Ένωση έφτασε στα ημιτελικά του Κυπέλλου ΟΥΕΦΑ.

Ως το 1993: Ξίφος και σφαίρα

Το τρίτο σήμα κράτησε τον κίτρινο κύκλο, αλλά άλλαξε τον αετό. Τώρα ο Δικέφαλος είναι πιο κοντά στο βυζαντινό πρότυπο: κρατά στο ένα πόδι ένα ξίφος και στο άλλο μια σφαίρα, τα σύμβολα της κοσμικής και της πνευματικής εξουσίας. Ανάμεσα στα δύο κεφάλια, ψηλά, ένας μικρός σταυρός.

Τα γράμματα Α, Ε και Κ είναι πια χωριστά, απλωμένα στο πάνω μέρος του κύκλου γύρω από τον σταυρό, με μια πιο «βυζαντινή» γραφή στο Ε.

Σύμφωνα με την αγγλική Wikipedia, η ΑΕΚ άλλαξε το σήμα της το 1989. Η ελληνική Wikipedia παρουσιάζει αυτό το σήμα ως το σήμα που χρησιμοποιήθηκε «έως το 1993, σε διάφορες παραλλαγές». Ήταν, σε κάθε περίπτωση, το σήμα της ΑΕΚ του Ντούσαν Μπάγεβιτς και των πρωταθλημάτων των αρχών της δεκαετίας του ’90.

1993: Η ασπίδα

Το 1993 έγινε η μεγαλύτερη αλλαγή στο σχήμα του σήματος. Ο κύκλος, που περιέβαλλε τον αετό για πάνω από δύο δεκαετίες, αντικαταστάθηκε από ασπίδα.

Η νέα ασπίδα έχει ένα λευκό πλαίσιο στο πάνω μέρος, όπου γράφεται Α.Ε.Κ. με μαύρα κεφαλαία. Από κάτω, σε κίτρινο φόντο, ο μαύρος δικέφαλος αετός, πιο συμπαγής από πριν, με τα φτερά ανοιχτά και τα κεφάλια στεφανωμένα. Στη βάση της ασπίδας, με μικρά γράμματα, το F.C.

Ήταν το σήμα μιας ΑΕΚ που άλλαζε, την εποχή που ο Δικέφαλος άρχισε να εμφανίζεται σχεδιασμένος και πάνω στις ίδιες τις φανέλες.

2013/14: Ο σταυρός στη σφαίρα

Η τελευταία αλλαγή ήρθε στις αρχές της δεκαετίας του 2010. Η ελληνική Wikipedia τη χρονολογεί το 2014, η αγγλική το 2013· γράφουμε και τις δύο χρονιές, γιατί δεν βρήκαμε επίσημη ανακοίνωση που να το ξεκαθαρίζει.

Η ασπίδα έμεινε ίδια. Οι αλλαγές είναι στις λεπτομέρειες: τα γράμματα Α.Ε.Κ. γράφονται με νέα γραμματοσειρά, πιο λεπτή και πιο κομψή, και πάνω στη σφαίρα που κρατά ο αετός προστέθηκε ένας σταυρός. Ο Δικέφαλος έγινε έτσι ακόμη πιο κοντά στο βυζαντινό και εκκλησιαστικό πρότυπο, εκείνο του Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης.

Αυτό είναι το σήμα που φοράει σήμερα η ΑΕΚ στη φανέλα της, στο νέο της σπίτι, την Αγιά Σοφιά της Νέας Φιλαδέλφειας.

Η αλλαγή είναι τόσο μικρή που από μακριά δεν φαίνεται. Ο σταυρός πάνω στη σφαίρα είναι ένα μικρό σχήμα σε κίτρινο, μέσα στο μαύρο του αετού, και χρειάζεται να κοιτάξει κανείς το σήμα από κοντά για να τον δει. Κι όμως, για έναν σύλλογο που γεννήθηκε από την Κωνσταντινούπολη, η λεπτομέρεια έχει σημασία: ο αετός κρατά πλέον, όπως στο πρότυπο του Πατριαρχείου, το ξίφος στο ένα πόδι και τη σφαίρα με τον σταυρό στο άλλο.

Τα στέμματα πάνω στα δύο κεφάλια, που υπήρχαν ήδη στην ασπίδα του 1993, έμειναν όπως ήταν.

Τα 100 χρόνια

Το 2024, για τα εκατό χρόνια από την ίδρυσή της, η ΑΕΚ χρησιμοποίησε και ένα επετειακό λογότυπο: έναν κίτρινο κύκλο με το πλήρες όνομα «Αθλητική Ένωσις Κωνσταντινουπόλεως» γύρω γύρω, έναν μεγάλο αριθμό 100 με τη λέξη «Χρόνια» και το σήμα του συλλόγου στη μέση, ανάμεσα στις χρονιές 1924 και 2024. Δεν αντικατέστησε το σήμα· στάθηκε δίπλα του για μια χρονιά.

Δίπλα δίπλα: τι αλλάζει από σήμα σε σήμα

• ’50s → ’70s: το οκτάγωνο γίνεται κύκλος, εμφανίζονται τα γράμματα Α.Ε.Κ.
• ’70s → ως το 1993: ο αετός κρατά ξίφος και σφαίρα, ένας σταυρός μπαίνει ανάμεσα στα κεφάλια, τα γράμματα απλώνονται.
• ως το 1993 → 1993: ο κύκλος γίνεται ασπίδα, τα γράμματα μπαίνουν σε λευκό πλαίσιο, προστίθεται το F.C.
• 1993 → 2013/14: νέα γραμματοσειρά, σταυρός πάνω στη σφαίρα.

Δύο αετοί, μία καταγωγή

Ο Δικέφαλος της ΑΕΚ δεν είναι ο μόνος στο ελληνικό ποδόσφαιρο. Τον έχει και ο ΠΑΟΚ, ο άλλος μεγάλος σύλλογος που ίδρυσαν Κωνσταντινουπολίτες, στη Θεσσαλονίκη. Οι δύο αετοί όμως διαφέρουν σε μια λεπτομέρεια που λέει πολλά.

Ο αετός της ΑΕΚ έχει, σε όλα τα σήματά της, τα φτερά ανοιχτά. Ο αετός του ΠΑΟΚ, που υιοθετήθηκε το 1929 όταν ο σύλλογος απορρόφησε την ΑΕΚ Θεσσαλονίκης, έχει τα φτερά κλειστά, πένθιμα, ως ένδειξη θλίψης για τις χαμένες πατρίδες. Είναι ο ίδιος βυζαντινός αετός, ειπωμένος με δύο διαφορετικούς τρόπους: ο ένας στέκεται όρθιος και ανοίγει τα φτερά, ο άλλος τα μαζεύει.

Πώς διαβάζεται ο αετός

Αν βάλει κανείς τα πέντε σήματα το ένα δίπλα στο άλλο, βλέπει πώς άλλαξε το σχέδιο του ίδιου του πουλιού.

• Τα κεφάλια: στο σήμα της δεκαετίας του ’50 είναι μεγάλα, με ανοιχτά ράμφη. Από τη δεκαετία του ’70 και μετά μικραίνουν και γίνονται πιο σχηματικά.
• Τα φτερά: στα πρώτα σήματα πέφτουν προς τα κάτω σε μακριές φτερούγες. Στον κύκλο της δεκαετίας του ’70 σχηματίζουν σχεδόν γεωμετρικά σκαλοπάτια. Στις ασπίδες γίνονται πιο κοντά και πιο συμπαγή, για να χωρέσουν στο σχήμα.
• Τα πόδια: στα πρώτα σήματα κρατούν απλώς το σώμα. Από τον κύκλο που κράτησε ως το 1993, κρατούν ξίφος και σφαίρα.
• Η κορυφή: στο σήμα που κράτησε ως το 1993 υπάρχει ένας σταυρός ανάμεσα στα κεφάλια. Στις ασπίδες τα κεφάλια φέρουν στέμματα.

Είναι ο ίδιος αετός, ζωγραφισμένος κάθε φορά από άλλο χέρι, για άλλη εποχή.

Τι δεν άλλαξε ποτέ

Ο αετός. Σε όλα τα σήματα της ΑΕΚ, από το παλαιότερο ως το σημερινό, είναι μαύρος, δικέφαλος, με ανοιχτά φτερά, πάνω σε κίτρινο φόντο. Δεν έγινε ποτέ πολύχρωμος, δεν χάθηκε ποτέ πίσω από γράμματα, δεν αντικαταστάθηκε ποτέ από κάποιο άλλο σύμβολο.

Και τα δύο χρώματα. Το κίτρινο και το μαύρο της ίδρυσης είναι τα ίδια που βλέπουμε σήμερα. Σε έναν αιώνα, η ΑΕΚ άλλαξε γήπεδα, γενιές και πρωταθλήματα, αλλά το σύμβολό της έμεινε το ίδιο που έφεραν μαζί τους οι πρόσφυγες του 1924.

Το σήμα πάνω στη φανέλα

Στη φανέλα της ΑΕΚ ο Δικέφαλος δεν έμεινε πάντα μικρός, στο στήθος. Τη δεκαετία του ’90 εμφανίστηκαν φανέλες με τον αετό σχεδιασμένο μεγάλο πάνω στο ίδιο το ύφασμα, να κυριαρχεί σε όλο το σχέδιο.

Μια από αυτές, η φανέλα της σεζόν 1995-96, έχει τη δική της ιστορία στο site, στα Ρετρό. Και η μεταγραφή του Ριβάλντο από τον Ολυμπιακό στην ΑΕΚ, το 2007, θυμίζει πώς ένας από τους μεγαλύτερους παίκτες της εποχής του φόρεσε κι αυτός τον Δικέφαλο στο στήθος.

Τα 5 σήματα σε μία γραμμή

• Δεκαετία του 1950: μαύρος αετός σε κίτρινο οκτάγωνο, χωρίς γράμματα
• Δεκαετία του 1970: κίτρινος κύκλος, γράμματα Α.Ε.Κ. από πάνω
• Ως το 1993: κύκλος, αετός με ξίφος και σφαίρα, σταυρός ανάμεσα στα κεφάλια
• 1993: ασπίδα, Α.Ε.Κ. σε λευκό πλαίσιο, F.C. στη βάση
• 2013/14 ως σήμερα: η ίδια ασπίδα, νέα γραμματοσειρά, σταυρός στη σφαίρα