Ρόμα: Από τη λύκαινα του 1927 στο «λυκάκι» του 1978 και πάλι πίσω στη Λύκαινα, 11 σήματα που κουβαλούν τη Ρώμη

Ένα σήμα που άλλαξε πρόσωπο

Τα περισσότερα σήματα αλλάζουν λίγο. Της Ρόμα άλλαξε ολόκληρο το θέμα, και μετά γύρισε. Η Λύκαινα της Ρώμης, η αρχαία μητέρα των δίδυμων Ρώμου και Ρωμύλου, βρισκόταν στο σήμα από την ίδρυση του συλλόγου. Το 1978 έφυγε, και στη θέση της μπήκε ένα κεφάλι λύκου. Το 1997 επέστρεψε.

Ο σύλλογος γεννήθηκε το 1927 από τη συγχώνευση τριών ρωμαϊκών ομάδων, και τα αρχικά ASR του πρώτου σήματος δίνουν ακόμη και σήμερα το όνομα στο μονόγραμμα που οι οπαδοί ζητούσαν πίσω. Η διαδρομή που ακολουθεί βασίζεται στην ιταλική Wikipedia, που παραπέμπει σε βιβλίο ιστορίας του συλλόγου και στο asroma.it, στο Virgilio Sport και στις περιγραφές των αρχείων του Wikimedia Commons.

Μια επιφύλαξη από την αρχή. Οι ιταλικές πηγές μιλούν για έναν αρχικό θυρεό που έμεινε ως τα τέλη της δεκαετίας του ’70. Τα αρχεία του Commons, όμως, δείχνουν και κυκλικά σήματα μέσα σε αυτά τα χρόνια, με δικές τους χρονολογίες. Δεν βρήκαμε δεύτερη πηγή που να λύνει τη διαφορά, οπότε τους πρώτους κύκλους τους δίνουμε όπως τους περιγράφουν τα αρχεία, με την επιφύλαξη αυτή.

1927: Ο θυρεός με τη Λύκαινα

Το πρώτο σήμα είναι ένας τριγωνικός θυρεός. Στο πάνω μισό, σε κίτρινο φόντο, η Λύκαινα της Ρώμης, από την οποία η ομάδα πήρε το παρατσούκλι «Λούπα». Στο κάτω μισό, σε κόκκινο φόντο, τα αρχικά ASR με κίτρινο χρώμα. Έτσι το περιγράφει η ιταλική Wikipedia, και το ίδιο λέει το Virgilio Sport.

Το αρχείο του Commons με τίτλο «As roma 1927 1930» δείχνει ένα σήμα που ταιριάζει σε αυτή την περιγραφή και το χρονολογεί από το 1927 ως το 1930. Η Λύκαινα είναι σκουρόχρωμη και σχεδιασμένη με λεπτομέρεια, και τα γράμματα ASR δένουν σε ένα μονόγραμμα μέσα στο κόκκινο.

1930–1934: Ο κύκλος με το μονόγραμμα

Σύμφωνα με το αρχείο «AS Roma 1930-34» του Commons, στις αρχές της δεκαετίας του ’30 το σήμα γίνεται κύκλος: ένας κίτρινος δακτύλιος μέσα σε σκούρο κόκκινο φόντο, και στη μέση τα τρία γράμματα ASR, με τα γράμματα ψηλά και στενά.

Δεν υπάρχει λύκαινα. Μένουν μόνο τα αρχικά και τα χρώματα. Είναι η πρώτη φορά που το σήμα της Ρόμα απλοποιείται, και δείχνει κάτι που θα επαναληφθεί αργότερα: όποτε ο σύλλογος ήθελε ένα σήμα που να «διαβάζεται» εύκολα πάνω στη φανέλα, πήγαινε σε κύκλο.

1942–1945: Ο θυρεός με τα επιπλέον στοιχεία

Το αρχείο «AS Roma 1942 logo» του Commons περιγράφει ένα σήμα που χρησιμοποιήθηκε από το 1942 ως το 1945. Είναι ξανά θυρεός. Η Λύκαινα με τα δίδυμα βρίσκεται στο κίτρινο πάνω πεδίο, και πάνω από αυτήν υπάρχει ένα μικρό έμβλημα, με τα στοιχεία της εποχής, που δεν θα ξαναδούμε. Στο κόκκινο κάτω πεδίο, το μονόγραμμα ASR σε κίτρινο.

Είναι η χρονιά του πρώτου πρωταθλήματος της Ρόμα, του 1941-42, και το σήμα είναι από τα πιο φορτωμένα της σειράς. Μετά τον πόλεμο, το αρχείο «AS-Roma-Logo-1945» δείχνει πιο καθαρό θυρεό, με το μονόγραμμα να πιάνει όλο το κέντρο και καμία Λύκαινα. Εδώ δεν το κρατάμε ως ξεχωριστό σήμα στη σειρά, γιατί η διαφορά με τα γειτονικά είναι μικρή.

1961: Ο κύκλος «A.S. ROMA» με το σχοινί

Το αρχείο «AS ROMA 1961» του Commons δείχνει έναν κόκκινο κύκλο με κίτρινο, σαν στριφτό σχοινί, περίγραμμα και με τη φράση «A.S. ROMA» σε δύο γραμμές. Δεν υπάρχουν αρχικά και δεν υπάρχει ζώο. Μόνο το όνομα, με σαφή και ευανάγνωστα γράμματα.

Είναι η χρονιά της Coppa delle Fiere, του πρώτου ευρωπαϊκού τίτλου της Ρόμα, που κατακτήθηκε το 1960-61. Ένας απλός κύκλος με το όνομα, χωρίς άλλη λεπτομέρεια. Το Commons έχει και παραλλαγή του ίδιου κύκλου χωρίς το σχοινί, που αποδίδεται στη δεκαετία του ’60.

1978–1980: Το «λυκάκι»

Το 1978 είναι η τομή. Η ιταλική Wikipedia γράφει ότι εκείνη τη χρονιά, τον τελευταίο του Γκαετάνο Αντσαλόνε στην προεδρία, η Ρόμα είδε πώς ο αθλητισμός στις ΗΠΑ ζούσε από το merchandising. Ο σύλλογος έφτιαξε γραφείο διαφήμισης, με επικεφαλής τον γραφίστα Πιέρο Γκράτον, και του ζήτησε ένα νέο λογότυπο.

Υπήρχε εμπόδιο. Η Λύκαινα της Ρώμης δεν μπορούσε να καταχωριστεί ως εμπορικό σήμα, γιατί ο Δήμος της Ρώμης δεν είχε δώσει άδεια. Ο Γκράτον έφτιαξε λοιπόν ένα στυλιζαρισμένο, μαύρο κεφάλι λύκου με κόκκινο μάτι, γνωστό ως «lupetto», δηλαδή «λυκάκι». Από το 1978 ως το 1980 ήταν μέσα σε δύο ομόκεντρους κύκλους, έναν κίτρινο και έναν κόκκινο, πάνω σε λευκό φόντο.

Το αρχείο της ιταλικής Wikipedia το δείχνει με λευκό κέντρο, κίτρινο εξωτερικό δακτύλιο και κόκκινο ενδιάμεσο. Το κεφάλι αυτό θα μείνει στη φανέλα για σχεδόν είκοσι χρόνια, με διαφορετικά χρώματα.

1980–1991: Το λευκό λυκάκι

Η ιταλική Wikipedia γράφει ότι το σήμα που χρησιμοποιήθηκε στις φανέλες από το 1980 ως το 1991 έδειχνε ένα λευκό λυκάκι μέσα σε κόκκινο κυκλικό σήμα. Στη φωτογραφία του αρχείου το λυκάκι είναι λευκό σε μπορντό φόντο, με κόκκινο μάτι, και κάτω η λέξη «as roma» με πεζά γράμματα.

Είναι η εποχή του δεύτερου πρωταθλήματος, το 1982-83, και του τελικού του Κυπέλλου Πρωταθλητριών της σεζόν 1983-84. Για μια ολόκληρη γενιά οπαδών, αυτό ήταν η Ρόμα: ένα κεφάλι λύκου με κόκκινο μάτι.

1991–1996: Το κίτρινο και το πορτοκαλί λυκάκι

Από το 1991 ως το 1996, γράφει η ιταλική Wikipedia, το λυκάκι ήταν πρώτα κίτρινο και μετά πορτοκαλί. Τα δύο αρχεία το χωρίζουν: το 1991-92 ένα κίτρινο λυκάκι με τα γράμματα «as roma» από κάτω, και το 1992-96 ένα πορτοκαλί λυκάκι, χωρίς καμία λέξη και χωρίς κύκλο.

Σε σχέση με το 1980, εδώ το σήμα χάνει το περίγραμμα. Μένει μόνο το σχήμα του κεφαλιού, μια σιλουέτα που διαβάζεται από μακριά. Είναι ένα σήμα για φανέλες και για προϊόντα, ακριβώς όπως το είχε φανταστεί ο Γκράτον.

1996–1997: Το λυκάκι μπαίνει σε θυρεό

Τη σεζόν 1996-97, γράφει η ιταλική Wikipedia, το λυκάκι πλαισιώθηκε από κόκκινο θυρεό με πορτοκαλί περίγραμμα. Είναι ένα σήμα ενός χρόνου. Το λυκάκι είναι κίτρινο μέσα σε μπορντό θυρεό, με την κίτρινη επιγραφή «as roma» από κάτω.

Ο θυρεός ήταν το σχήμα του πρώτου σήματος του 1927. Μόνο που στη θέση της Λύκαινας υπήρχε ακόμη το λυκάκι.

1997–2013: Η επιστροφή της Λύκαινας (χωρίς εικόνα)

Το Virgilio Sport γράφει ότι η επιστροφή της Λύκαινας ακολούθησε μια εκστρατεία των οπαδών, με 11.927 υπογραφές, μέσα στη σεζόν 1996-97. Η ιταλική Wikipedia δίνει και ημερομηνία: στις 20 Ιουλίου 1997, με συμφωνία με τον Δήμο της Ρώμης, ο σύλλογος πήρε ειδική άδεια να χρησιμοποιεί το σύμβολο της Λύκαινας, και παρουσίασε μια νέα εκδοχή του σήματος, εμπνευσμένη από το αρχικό.

Αυτό το σήμα κράτησε ως το 2013. Δεν βρήκαμε ελεύθερη εικόνα του, με πηγή που να επιτρέπεται, γι’ αυτό είναι το μόνο σημείο της σειράς που μένει χωρίς φωτογραφία. Από το κείμενο των πηγών ξέρουμε ότι είχε τα αρχικά ASR και ότι, όταν ήρθε το 2013, η αλλαγή αφορούσε την εξαφάνισή τους.

2013–2017: «ROMA 1927»

Στις 22 Μαΐου 2013, γράφει η ιταλική Wikipedia, με παραπομπή στο asroma.it, η Ρόμα παρουσίασε ανανέωση της ταυτότητάς της. Το ASR χάθηκε, και στη θέση του μπήκαν η λέξη «ROMA» και το έτος ίδρυσης 1927. Η Λύκαινα και τα δίδυμα ξανασχεδιάστηκαν και άλλαξαν χρώμα, από μαύρο σε ασημί.

Το νέο σήμα έχει πορτοκαλί πάνω πεδίο και μπορντό κάτω, με μαύρο περίγραμμα. Το «1927» μπαίνει κάτω από το όνομα, με μικρότερα γράμματα. Η αλλαγή δεν ήταν δημοφιλής. Η ανάγκη να γυρίσει το ASR ακούστηκε στα γήπεδα για χρόνια.

Από το 2017: Οι σκούρες αποχρώσεις

Στις 7 Ιουνίου 2017, γράφει η ιταλική Wikipedia, το σήμα αντικαταστάθηκε από μια εκδοχή με λίγο πιο σκούρο κόκκινο και πιο ανοιχτό κίτρινο. Ο τίτλος της ανακοίνωσης του συλλόγου ήταν «Η Ρόμα επιστρέφει στα χρώματα της παράδοσης».

Δεν άλλαξαν ούτε η Λύκαινα ούτε τα γράμματα. Άλλαξε μόνο η απόχρωση: το πορτοκαλί του 2013 έγινε κίτρινο, και το κόκκινο έγινε πιο σκούρο, πιο κοντά στο μπορντό που φορούν οι παίκτες.

2025: Ενημερωμένο σήμα (χωρίς εικόνα)

Το 2025 η Ρόμα ανακοίνωσε ενημερωμένο σήμα, με επιστροφή του μονογράμματος ASR και κίτρινο περίγραμμα στη θέση του μαύρου, σύμφωνα με δημοσιεύματα του Dezeen και του NSS. Δεν διαβάσαμε επίσημη ανακοίνωση του συλλόγου, και οι πηγές διαφωνούν για την ημερομηνία και για το πότε θα μπει στις φανέλες. Γι’ αυτό το αναφέρουμε χωρίς ημερομηνία και χωρίς εικόνα, και θα το συμπληρώσουμε όταν επιβεβαιωθεί.

Δίπλα δίπλα: τι αλλάζει από σήμα σε σήμα

Η σειρά έχει τέσσερις οικογένειες. Ο θυρεός με τη Λύκαινα (1927, 1942, 1997 και μετά). Ο κύκλος με γράμματα (1930, 1961). Το λυκάκι (1978–1997), σε τρεις χρωματικές εκδοχές και με ή χωρίς κύκλο. Και το σύγχρονο σήμα, με το όνομα «ROMA» και το 1927.

Το σχήμα πηγαίνει και έρχεται. Θυρεός το 1927, κύκλος το 1930, θυρεός το 1942, κύκλος το 1961, κύκλος το 1978, θυρεός το 1996. Σαν να ψάχνει ο σύλλογος τη φόρμα που ταιριάζει στην εποχή, και μετά να γυρνά στην αρχή.

Τα χρώματα, αντίθετα, δεν αλλάζουν ποτέ ουσιαστικά. Μπορντό και κίτρινο, με το πορτοκαλί να παίρνει τη θέση του κίτρινου για λίγα χρόνια (1992–1996 και στο σήμα του 2013). Το κόκκινο γίνεται πιο έντονο ή πιο σκούρο, ανάλογα με την εποχή.

Τι δεν άλλαξε ποτέ

Το κόκκινο και το κίτρινο. Σε κάθε σήμα της σειράς, από το 1927 ως το 2017, υπάρχουν και τα δύο, είτε ως φόντο είτε ως περίγραμμα, είτε ως ζώο. Ακόμη και το λευκό λυκάκι του 1980 βρίσκεται σε μπορντό.

Και η Ρώμη. Το σήμα της Ρόμα μιλάει πάντα για την πόλη, είτε με τη Λύκαινα, είτε με το κεφάλι του λύκου, είτε με τη λέξη ROMA. Δεν υπάρχει σήμα στη σειρά που να κρύβει από πού είναι η ομάδα.

Το σήμα πάνω στη φανέλα

Στο άρθρο μας για τον [Βασίλη Τοροσίδη στη Ρόμα](https://jerseystories.gr/stories/vasilis-torosidis-o-dexios-mpak-me-to-no35-sti-roma-ton-85-vathmon-kai-i-fanela-pou-den-echei-logotypo-kataskevasti/) φαίνεται το σήμα «ROMA 1927» πάνω στη φανέλα, σε μια φανέλα χωρίς λογότυπο κατασκευαστή. Η ιστορία του [τελικού Κυπέλλου Ρόμα – Λάτσιο του 2013](https://jerseystories.gr/stories/roma-latsio-o-protos-telikos-kypellou-ton-dyo-aionion-tis-romis-kai-o-loulits-sto-71/) είναι από τη χρονιά που παρουσιάστηκε το σήμα «ROMA 1927». Και στο άρθρο για την [τελευταία παράσταση του Φραντσέσκο Τότι με τη Ρόμα](https://jerseystories.gr/stories/frantsesko-toti-i-televtaia-parastasi-me-ti-roma/) μπορείς να δεις τη φανέλα της Ρόμα του Τότι.

Όλα τα σήματα

• 1927–1930: θυρεός με Λύκαινα στο κίτρινο πεδίο και ASR στο κόκκινο
• 1930–1934: κύκλος με το μονόγραμμα ASR
• 1942–1945: θυρεός με Λύκαινα και επιπλέον έμβλημα
• 1961: κόκκινος κύκλος «A.S. ROMA» με στριφτό περίγραμμα
• 1978–1980: μαύρο «λυκάκι» σε λευκό φόντο, σε δύο κύκλους
• 1980–1991: λευκό λυκάκι σε μπορντό κύκλο
• 1991–1992: κίτρινο λυκάκι με «as roma»
• 1992–1996: πορτοκαλί λυκάκι
• 1996–1997: λυκάκι σε θυρεό με πορτοκαλί περίγραμμα
• 1997–2013: η επιστροφή της Λύκαινας (χωρίς εικόνα)
• 2013–2017: «ROMA 1927», ασημένια Λύκαινα
• από το 2017: πιο σκούρο κόκκινο, πιο ανοιχτό κίτρινο