Ατλέτικο Μαδρίτης: Τα 5 σήματα από τη ζώνη του Athletic Club του 1903 μέχρι τον κύκλο που έκλεισε το 2024

Ένα σήμα δανεικό, ένα σήμα ακυρωμένο

Οι περισσότεροι σύλλογοι αλλάζουν σήμα επειδή ένας χορηγός, ένας γραφίστας ή ένας νέος πρόεδρος το θέλει. Ο Ατλέτικο Μαδρίτης έχει μια πιο ασυνήθιστη ιστορία. Ξεκίνησε με σήμα δανεικό από άλλη ομάδα, πέρασε από ένα σήμα με φτερά και στέμμα της Αεροπορίας, και το 2017 έβγαλε ένα νέο σήμα που οι οπαδοί του απέρριψαν τόσο έντονα ώστε ο σύλλογος να τους ρωτήσει με δημοψήφισμα αν το θέλουν. Δεν το θέλησαν.

Η αγγλική Wikipedia το συνοψίζει σε δύο γραμμές: το σήμα, που πρωτοεμφανίστηκε το 1917 με το οικόσημο της Μαδρίτης και μπήκε στη φανέλα το 1947, ανανεώθηκε το 2016, ώσπου μια ψηφοφορία στις 30 Ιουνίου 2023 έδειξε ότι το 88,68% των μελών ήθελε το ιστορικό σήμα πίσω. Η ισπανική Wikipedia μετράει επτά διαφορετικές εκδοχές του σήματος στη διάρκεια της ιστορίας του συλλόγου, και το επίσημο site του συλλόγου περιγράφει τα ίδια στάδια με δικά του λόγια.

Εμείς έχουμε ελεύθερες ή δημοσιεύσιμες εικόνες για πέντε από αυτά. Για τα υπόλοιπα, που υπήρξαν, θα τα γράψουμε χωρίς εικόνα, και θα σας πούμε ότι λείπουν.

1903: Ο Athletic Club de Madrid και ένα σήμα από το Μπιλμπάο

Ο σύλλογος γεννήθηκε το 1903 με το όνομα Athletic Club de Madrid, ως παράρτημα της Αθλέτικ Μπιλμπάο. Η ισπανική Wikipedia γράφει ότι το πρώτο του σήμα «πάρθηκε από την Athletic Club, με την ιδιότητα της ομάδας-παραρτήματος» και ότι είχε σχήμα ζώνης, με τα χρώματα λευκό και μπλε, όπως η αρχική φανέλα των δύο συλλόγων. Στο κέντρο φαίνονται τα αρχικά «A» και «C», από το «Athletic Club».

Στην εικόνα το βλέπουμε ακριβώς έτσι: ένας μπλε κύκλος με λευκό δακτύλιο και τα δύο γράμματα μπλεγμένα στο κέντρο, και από κάτω μια ζώνη με πόρπη που πέφτει σαν γραβάτα. Το αρχείο στο Commons το περιγράφει ως το σήμα της Athletic Club «και του παραρτήματός της, του Athletic Club de Madrid, του σημερινού Ατλέτικο Μαδρίτης, το 1903».

Το ρεπορτάζ της RTVE για τα 120 χρόνια του συλλόγου δίνει το άλλο μισό της εικόνας. Η πρώτη φανέλα ήταν μισή λευκή και μισή μπλε, όπως η Αθλέτικ της εποχής, και ο σύλλογος την φόρεσε για πρώτη φορά στον αγώνα της 2ας Μαΐου 1903 στο Campo del Retiro. Συνέχισε να παίζει έτσι σχεδόν οκτώ χρόνια. Στα ερυθρόλευκα ντύθηκε στις 22 Ιανουαρίου 1911.

Το 2023, για τα 120 χρόνια, ο σύλλογος έβγαλε ειδική φανέλα εμπνευσμένη από την πρώτη, με το πρώτο σήμα στο στήθος. Η RTVE σημειώνει ότι ο γιακάς ήταν διαφορετικός από της πρωτότυπης.

1912: Η σημαία και η μπάλα

Το δεύτερο σήμα φέρνει το ερυθρόλευκο. Η ισπανική Wikipedia το περιγράφει ως «πάρθηκε και αυτό από τον σύλλογο του Μπιλμπάο, ήδη με τα ερυθρόλευκα χρώματα (1913-17)». Το αρχείο του Commons λέει ότι είναι το σήμα της Athletic Club που υιοθετήθηκε το 1912-17.

Η εικόνα είναι από άλλο σύμπαν σε σχέση με το 1903: ένας λοξός ιστός με ένα κυματιστό ερυθρόλευκο λάβαρο που φέρει τα γράμματα «C» και «A», και από κάτω μια καφέ δερμάτινη μπάλα της εποχής, με λουριά, πάνω σε ένα δεύτερο ερυθρόλευκο ύφασμα. Δεν υπάρχει ακόμα τίποτα που να θυμίζει τη Μαδρίτη.

Εδώ υπάρχει ένα ζήτημα που οι πηγές δεν λύνουν. Η ισπανική Wikipedia δίνει αυτό το σήμα στον Ατλέτικο από το 1913 ως το 1917. Το επίσημο site του συλλόγου, στο κείμενό του για την ιστορία του σήματος, λέει ότι το σήμα του 1917 «αντικατέστησε το ιδρυτικό του 1903», χωρίς να αναφέρει κανένα ενδιάμεσο. Δεν μπορούμε να πούμε ποιο από τα δύο ισχύει, και το αφήνουμε ανοιχτό.

1917: Η Μαδρίτη μπαίνει στο σήμα

Στο επίσημο κείμενο του συλλόγου, αυτή είναι η αρχή της ιστορίας του σημερινού σήματος. Το 1917, όταν ο σύλλογος λεγόταν ακόμα Athletic Club, εμφανίστηκε το σήμα με τα αστέρια σε μπλε φόντο γύρω από την αρκούδα και το δέντρο, τα σύμβολα του οικόσημου της Μαδρίτης. Είχε δώδεκα ρίγες, έξι κόκκινες και έξι λευκές, και ίσχυσε μέχρι το 1939. Το επίσημο site προσθέτει ότι «δεν εμφανίστηκε ποτέ στη φανέλα των παικτών».

Η ισπανική Wikipedia το λέει με λίγο διαφορετικά λόγια: από το οικόσημο της Μαδρίτης πάρθηκαν τα αστέρια, η αρκούδα και το δέντρο, και το σήμα πήρε την πρώτη του «ουρά» μορφή, πολύ κοντά στη σημερινή. Έχει και τις μικρές αλλαγές της περιόδου: το 1929 οι ρίγες έπεσαν από έξι σε τέσσερις από κάθε χρώμα, το 1932 γύρισαν στις δώδεκα, και το 1935 το σήμα πλάτυνε.

Ελεύθερη εικόνα αυτού του σήματος δεν βρήκαμε, και γι’ αυτό λείπει από τη σειρά.

1939: Φτερά και στέμμα

Στις 4 Οκτωβρίου 1939, μετά τον Ισπανικό Εμφύλιο, ο Athletic Club de Madrid ενώθηκε με την Aviación Nacional και έγινε Athletic-Aviación. Από τον Ιανουάριο του 1941, επειδή ένας κανονισμός απαγόρευε τις ξένες λέξεις, ονομάστηκε Club Atlético-Aviación. Η ένωση έφερε νέο σήμα. Το επίσημο site το περιγράφει: χτισμένο πάνω στο προηγούμενο, αλλά με επτά ρίγες (τέσσερις κόκκινες, τρεις λευκές) και με το έμβλημα της Aviación Nacional, που έδινε τα φτερά και το βασιλικό στέμμα. Έμεινε σε ισχύ μέχρι το 1946.

Η ισπανική Wikipedia μιλά για την «πρώτη σημαντική» αλλαγή: το σήμα του συλλόγου «εγγράφεται» μέσα στο φτερωτό σύμβολο του στρατιωτικού αεροπορικού συλλόγου, σύμφωνα με τη συμφωνία που έγινε μετά τον Εμφύλιο. Δεν έχουμε εικόνα αυτού του σήματος για να σας το δείξουμε.

1947: Ο Ατλέτικο μένει μόνος του

Την 1η Ιανουαρίου 1947 ο σύλλογος ονομάστηκε Club Atlético de Madrid. Το επίσημο κείμενο γράφει ότι τα φτερά και το στέμμα, «τα διακριτικά στοιχεία της Αεροπορίας», χάθηκαν από το σήμα. Οι ρίγες έγιναν οκτώ, τέσσερις κόκκινες και τέσσερις λευκές. Έμειναν τα σύμβολα της Μαδρίτης: η αρκούδα, το δέντρο και τα επτά αστέρια πάνω σε μπλε πλαίσιο. Το σήμα, με μπλε περίγραμμα, μπήκε στη φανέλα από το 1947.

Από εκεί και μετά, το επίσημο site περιγράφει μια ασυνέχεια που δεν θα περίμενε κανείς: ανάμεσα στο 1948 και το 1968 το σήμα δεν εμφανίστηκε στις φανέλες, γιατί οι ομάδες είχαν σταματήσει να το φορούν. Το 1968, ήδη στο γήπεδο Manzanares, ξαναγύρισε, αλλά με χρυσό ή κίτρινο περίγραμμα, γιατί κεντιόταν στο χέρι.

Τη διαφορά την εξηγεί και η ισπανική Wikipedia, με άλλη ακρίβεια: το 1947 το πεδίο του σήματος έγινε ασημί αντί για πράσινο και άλλαξε σχήμα, γιατί η κάτω πλευρά έπαψε να είναι στρογγυλεμένη. Το «έκτο σήμα», που η Wikipedia το τοποθετεί από τη δεκαετία του 1980 ως το 2017, κρατά το ίδιο σχέδιο με το 1947 και προσθέτει ένα χρυσό ριμπέτο. Οι δύο πηγές διαφέρουν στην ημερομηνία: για το επίσημο site, το χρυσό περίγραμμα εμφανίζεται στη φανέλα το 1968, για τη Wikipedia το σήμα με το ριμπέτο υπάρχει από τη δεκαετία του ’80. Τις αναφέρουμε και τις δύο.

Η εικόνα που έχουμε είναι αυτής της εκδοχής: το γνωστό σήμα με το χρυσό περίγραμμα.

Τι βλέπουμε: μια ασπίδα με μυτερή βάση. Στο πάνω αριστερό τρίγωνο, ένα λευκό πεδίο με την αρκούδα που ακουμπά στο δέντρο, με τον καρπό του κόκκινο. Γύρω του, μια μπλε διαγώνια λωρίδα με τα αστέρια. Από κάτω και δεξιά, οι ρίγες, κόκκινες και λευκές. Όλο αυτό σε χρυσό πλαίσιο.

Τι σημαίνει το σήμα

Η ισπανική Wikipedia το χωρίζει σε τρία μέρη. Πρώτο, η αρκούδα και το δέντρο της Μαδρίτης, με ρίζες στον 13ο αιώνα, όταν η πόλη ονομαζόταν «Villa de la Osa y el Madroño», εξαιτίας των πολλών αρκούδων και δέντρων γύρω από την πόλη. Το κείμενο σημειώνει ότι η αρκούδα είναι στην πραγματικότητα θηλυκή, με παραπομπή στην ABC, και ότι έτσι υπάρχει διπλή αναφορά στη Μεγάλη Άρκτο. Δεύτερο, τα επτά αστέρια με πέντε ακτίνες, που είναι αυτά της Μεγάλης Άρκτου και βρίσκονται επίσης στο οικόσημο και στη σημαία της Κοινότητας της Μαδρίτης· οι πέντε ακτίνες αντιστοιχούν στις πέντε γειτονικές επαρχίες, Σεγκόβια, Άβιλα, Γουαδαλαχάρα, Κουένκα και Τολέδο. Τρίτο, οι ρίγες, που η Wikipedia μετρά τέσσερις κόκκινες και τρεις λευκές· το επίσημο site, για το σήμα του 1947, μιλά για οκτώ (τέσσερις και τέσσερις). Οι δύο μετρήσεις δεν συμφωνούν.

2017: Το σήμα που ο κόσμος δεν δέχτηκε

Η ισπανική Wikipedia χρησιμοποιεί τη λέξη «αμφιλεγόμενο» για το ανασχεδιασμό του 2017. Το ριμπέτο, που ήταν κίτρινο, έγινε μπλε. Η αρκούδα και το δέντρο έγιναν και αυτά μπλε και αντάλλαξαν προσανατολισμό. Η κορυφή του σήματος στρογγυλεύτηκε. Η αγγλική Wikipedia το χρονολογεί στο 2016, η ισπανική μιλά για την περίοδο 2017-2024, και το αρχείο της γαλλικής Wikipedia το δίνει ως σήμα που ισχύει από την 1η Ιουλίου 2017. Δεν βρήκαμε δεύτερη πηγή για την ακριβή ημερομηνία παρουσίασης, και την αφήνουμε χωρίς να τη διαλέξουμε.

Στην εικόνα, το σήμα είναι σκούρο μπλε παντού, με λευκά αστέρια και ρίγες κόκκινες και λευκές, και με την αρκούδα και το δέντρο σχεδιασμένα ως μια λευκή σιλουέτα πάνω στο μπλε. Δεν υπάρχει το πράσινο του δέντρου ούτε το μαύρο της αρκούδας.

2024: Το δημοψήφισμα

Η ισπανική Wikipedia εξηγεί πώς έκλεισε ο κύκλος. Στη διάρκεια του 2022 ο Ατλέτικο φόρεσε σε μερικούς αγώνες το «κλασικό» σήμα για τα 75 χρόνια από το σχέδιο του 1947, και το 2023 το πρώτο σήμα για τα 120 χρόνια. Τον Ιούνιο του 2023, μετά από μαζική πίεση μεγάλου μέρους του κόσμου για επιστροφή στο «κλασικό», ο σύλλογος δεσμεύτηκε να προκηρύξει δεσμευτικό δημοψήφισμα. Στις 30 Ιουνίου 2023, στη διαβούλευση, το 88,68% των μελών που συμμετείχαν ψήφισε υπέρ της επιστροφής στο προηγούμενο σήμα. Το σήμα ξαναμπήκε σε εφαρμογή την 1η Ιουλίου 2024.

Το επίσημο site, που δημοσίευσε το κείμενο για την ιστορία του σήματος την ίδια μέρα της ψηφοφορίας, λέει ότι το σήμα που διάλεξαν τα μέλη έχει καταγωγή το 1917.

Το σημερινό σήμα είναι αυτό με το μπλε πλαίσιο: η αρκούδα είναι μαύρη, το δέντρο πράσινο με κόκκινους καρπούς, τα αστέρια λευκά και οι ρίγες κόκκινες και λευκές. Η ισπανική Wikipedia γράφει ότι ο σύλλογος επανέφερε το «κλασικό» σχέδιο του διαστήματος 1947-2017. Η εικόνα που έχουμε για το 2024 είναι από την αγγλική Wikipedia.

Δίπλα δίπλα: τι αλλάζει από σήμα σε σήμα

• Η προέλευση: το 1903 και το 1912 είναι σήματα της Αθλέτικ Μπιλμπάο, μεταφερμένα στη Μαδρίτη. Από το 1917, το σήμα έχει στοιχεία της Μαδρίτης.
• Τα χρώματα: μπλε και λευκό το 1903, ερυθρόλευκο από το 1912, ερυθρόλευκο με μπλε διαγώνια από το 1917.
• Η σχέση με την Αεροπορία: μόνο το σήμα του 1939-46 έχει φτερά και στέμμα, και είναι το μόνο που το επίσημο site συνδέει με άλλο σύλλογο.
• Το περίγραμμα: μπλε το 1947, χρυσό από το 1968 (ή τη δεκαετία του ’80, ανάλογα με την πηγή), μπλε ξανά το 2017, μπλε το 2024.

Τι δεν άλλαξε ποτέ

Από το 1917, τρία πράγματα: η αρκούδα και το δέντρο, τα αστέρια και οι ερυθρόλευκες ρίγες. Ο αριθμός των ριγών άλλαζε (δώδεκα, τέσσερις και τρεις, οκτώ), αλλά η ιδέα ήταν πάντα ίδια: η Μαδρίτη πάνω και τα χρώματα του συλλόγου από κάτω. Το επίσημο site κάνει ακόμα μια παρατήρηση: για τρεις δεκαετίες υπήρχαν «διαφορετικές εφαρμογές» του σήματος στις φανέλες και στα έγγραφα, με πολλές εκδοχές της αρκούδας και του δέντρου. Στα τέλη της δεκαετίας του ’90, με τη βελτίωση της παραγωγής και του σιδερώματος, ο ορισμός των στοιχείων του σήματος στις φανέλες βελτιώθηκε αισθητά.

Το σήμα πάνω στη φανέλα

Το σήμα του Ατλέτικο και η φανέλα του δεν συνυπήρξαν πάντα. Σύμφωνα με το επίσημο site, το σήμα του 1917 «δεν εμφανίστηκε ποτέ στη φανέλα», και ανάμεσα στο 1948 και το 1968 οι ομάδες δεν φορούσαν σήμα. Το σήμα με το περίγραμμα που ξέρουμε από τη φανέλα επιστρέφει το 1968.

Αν θέλετε να δείτε το σήμα πάνω στη φανέλα της δεκαετίας του ’90, δείτε το [άρθρο μας για τον Ατλέτικο του 1995-96](https://jerseystories.gr/?p=9350), τη σεζόν του πρωταθλήματος και του κυπέλλου.

Όλα τα σήματα

• 1903–1917: το σήμα του Athletic Club, με ζώνη και τα αρχικά «A.C.», σε μπλε και λευκό
• 1912/1913–17: σημαία, μπάλα και ερυθρόλευκο ύφασμα, από το σήμα της Αθλέτικ (ανοιχτό ζήτημα ως προς την ακριβή χρήση)
• 1917–39: πρώτο σήμα με τα σύμβολα της Μαδρίτης και 12 ρίγες (χωρίς εικόνα)
• 1939–46/47: σήμα με φτερά και βασιλικό στέμμα και 7 ρίγες, μετά την ένωση με την Aviación Nacional (χωρίς εικόνα)
• 1947–68: μπλε πλαίσιο, 8 ρίγες· δεν εμφανιζόταν στις φανέλες 1948–68 (χωρίς εικόνα)
• 1968–2017: το κλασικό σήμα με το χρυσό περίγραμμα
• 2017–2024: το μπλε, στρογγυλεμένο σήμα
• 2024–σήμερα: επιστροφή του κλασικού, με μπλε πλαίσιο, μετά το δημοψήφισμα του 2023