Γιόχαν Κρόιφ: Ένα αντίο μέσα στην ομίχλη που κανείς δεν ήξερε ότι ήταν αντίο

Δεν το ήξερε κανείς

Ομίχλη. Προβολείς που μόλις τη διαπερνούν. Ένα πορτοκαλί πουκάμισο που φαίνεται γκρι στις ασπρόμαυρες φωτογραφίες.

Στις 26 Οκτωβρίου 1977 η Ολλανδία νίκησε 1-0 το Βέλγιο στο Άμστερνταμ και κλείδωσε την πρόκριση για το Μουντιάλ της Αργεντινής. Αρχηγός ήταν ο Γιόχαν Κρόιφ. Στο τέλος σήκωσε το χέρι προς την κερκίδα και χαιρέτησε.

Κανείς στο γήπεδο δεν ήξερε ότι ήταν η τελευταία φορά. Ούτε οι συμπαίκτες του, ούτε οι φωτογράφοι που προσπαθούσαν να τον πιάσουν μέσα στην ομίχλη.

Ήταν η 48η συμμετοχή του με την Ολλανδία. Δεν θα υπήρχε 49η.

Η τελευταία ημέρα

• Ημερομηνία: Τετάρτη 26 Οκτωβρίου 1977
• Πόλη: Άμστερνταμ
• Διοργάνωση: προκριματικά Μουντιάλ 1978, 4ος όμιλος Ευρώπης
• Αντίπαλος: Βέλγιο
• Τι κρινόταν: η πρόκριση της Ολλανδίας για την Αργεντινή

Η Ολλανδία είχε ξεκινήσει τον όμιλο με μια ισοπαλία 2-2 στο Ρότερνταμ με τη Βόρεια Ιρλανδία, όπου ο Κρόιφ είχε σκοράρει. Τον Μάρτιο του 1977, στην Αμβέρσα, είχε νικήσει το Βέλγιο 2-0, ξανά με γκολ του Κρόιφ. Μια νίκη στη ρεβάνς στην Ολλανδία έκλεινε την υπόθεση.

Ο Κρόιφ ήταν τότε 30 χρονών, παίκτης της Μπαρτσελόνα, κάτοχος τριών Χρυσών Μπαλών και ο άνθρωπος που τρία χρόνια νωρίτερα είχε οδηγήσει την Ολλανδία στον τελικό του Μουντιάλ της Γερμανίας. Είχε ντεμπουτάρει με την εθνική το 1966, στα 19 του, με γκολ απέναντι στην Ουγγαρία. Από τότε είχε γίνει και αρχηγός της.

Η φανέλα της τελευταίας παράστασης

Η Ολλανδία φόρεσε εκείνο το βράδυ την εντός έδρας φανέλα της, την πορτοκαλί, και το Βέλγιο τη λευκή. Στις φωτογραφίες του Εθνικού Αρχείου της Ολλανδίας, που είναι ασπρόμαυρες, το πορτοκαλί φαίνεται ως ένα μεσαίο γκρι, και οι λεπτομέρειες διαβάζονται καθαρά.

• Χρώμα: πορτοκαλί, το χρώμα του οίκου της Οράγγης, χωρίς μοτίβο στον κορμό.
• Μανίκια: μακριά, με μαύρες πλεκτές μανσέτες.
• Γιακάς: στρογγυλός, μαύρος, πλεκτός, σε φάρδος περίπου ενός δαχτύλου.
• Σήμα: το λιοντάρι της ολλανδικής ομοσπονδίας, κεντημένο σε μαύρο, στο αριστερό στήθος. Χωρίς ασπίδα και χωρίς γράμματα γύρω του.
• Κατασκευαστής: adidas. Δεν υπάρχει λογότυπο στο στήθος· η μάρκα φαίνεται μόνο στις ρίγες των μανικιών.
• Χορηγός: κανένας.
• Περιβραχιόνιο: στο αριστερό μανίκι του Κρόιφ, ένα φαρδύ τρίχρωμο περιβραχιόνιο, με τις οριζόντιες λωρίδες της ολλανδικής σημαίας.
• Σορτσάκι: λευκό, με ρίγες στο πλάι.

Δύο ρίγες, όχι τρεις

Το πιο ξεχωριστό στοιχείο της φανέλας του Κρόιφ δεν φαίνεται με την πρώτη ματιά. Πρέπει να κοιτάξει κανείς τα μανίκια.

Οι φανέλες της Ολλανδίας ήταν της adidas, και η adidas έβαζε τις τρεις ρίγες της στα μανίκια. Όλοι οι συμπαίκτες του Κρόιφ τις φορούσαν. Ο Κρόιφ όχι: στη δική του φανέλα, από τον ώμο ως τη μανσέτα, κατέβαιναν μόνο δύο μαύρες ρίγες.

Η ιστορία είναι γνωστή από το Μουντιάλ του 1974, και οι φωτογραφίες της 26ης Οκτωβρίου 1977 δείχνουν ότι ο Κρόιφ την κράτησε ως το τέλος. Στην κλήρωση, οι δύο ρίγες φαίνονται καθαρά πάνω και κάτω από το περιβραχιόνιο. Ακόμη και στο σορτσάκι του, στο πλάι, οι ρίγες είναι δύο.

Είναι ίσως η πιο προσωπική φανέλα που φόρεσε ποτέ ποδοσφαιριστής εθνικής ομάδας: ίδια με των άλλων δέκα, αλλά με μία ρίγα λιγότερη.

Το 14 και το 9

Ο Κρόιφ έμεινε στην ιστορία με το 14. Από το 1970, μετά από έναν τραυματισμό, φορούσε αυτό το νούμερο στον Άγιαξ, σε μια εποχή που οι βασικοί έπαιζαν σχεδόν πάντα με τα νούμερα 1 ως 11, και, σύμφωνα με τη Wikipedia, το κράτησε και στην εθνική.

Στη φωτογραφία της κλήρωσης της 26ης Οκτωβρίου 1977, όμως, στο λευκό σορτσάκι του Κρόιφ, κάτω από το λάβαρο, διακρίνεται ένα 9, το νούμερο που φορούσε στα πρώτα του χρόνια. Ποιο νούμερο είχε στην πλάτη εκείνο το βράδυ δεν το βρήκαμε επιβεβαιωμένο σε δεύτερη πηγή, και οι φωτογραφίες του αρχείου τον δείχνουν μόνο από μπροστά. Γι’ αυτό δεν το γράφουμε.

Η κλήρωση

Πριν από τη σέντρα, οι δύο αρχηγοί συναντήθηκαν στο κέντρο. Ο Βέλγος αρχηγός με τη λευκή μακρυμάνικη φανέλα, με τις τρεις ρίγες στο μανίκι. Ο διαιτητής με το σκούρο πουκάμισο και το σήμα της FIFA. Και ο Κρόιφ, χαμογελαστός, με το λάβαρο της ομοσπονδίας στο χέρι.

Είναι η πιο καθαρή φωτογραφία του Κρόιφ από εκείνο το βράδυ. Η ομίχλη δεν έχει ακόμη πέσει βαριά, και πίσω του διακρίνονται οι διαφημίσεις της κερκίδας και οι φακοί των φωτογράφων.

Ένα ματς μέσα στην ομίχλη

Ο φωτογράφος Τον ντεν Χάαν, που δούλευε εκείνο το βράδυ στο γήπεδο, θυμόταν χρόνια αργότερα ότι ήταν «ομιχλώδες και σκοτεινό». Οι φωτογραφίες του Εθνικού Αρχείου το δείχνουν: σε πολλές, οι παίκτες στο βάθος του γηπέδου είναι μόνο σιλουέτες και οι προβολείς μοιάζουν με θολά φωτεινά σύννεφα.

Μέσα σε αυτή την ομίχλη, η Ολλανδία βρήκε το γκολ που χρειαζόταν. Το σημείωσε ο Ρενέ φαν ντε Κέρκχοφ, και ήταν το μοναδικό του αγώνα. Στη φωτογραφία του πανηγυρισμού, γύρω από τον σκόρερ, είναι ο Ντουσμπάμπα, ο Κρολ, ο Κρόιφ και ο Νίσκενς.

Ο Κρόιφ μονομάχησε με τον Βέλγο μέσο Ρενέ φαν ντερ Έικεν, έτρεξε, ζήτησε την μπάλα, έπαιξε όπως έπαιζε πάντα: παντού. Το Βέλγιο δεν βρήκε την ισοφάριση.

Αναπαραγωγή βίντεο

Άνοιγμα στο YouTube ↗

Το τελευταίο σφύριγμα

Με το τέλος, οι παίκτες της Ολλανδίας μαζεύτηκαν μπροστά στην κερκίδα και χαιρέτησαν. Ο Νίσκενς, ο Σούρμπιρ, ο Χόβενκαμπ, ο Κρολ, ο Κρόιφ, ο Ντουσμπάμπα: όλοι με τα χέρια ψηλά.

Η πιο γνωστή φωτογραφία της βραδιάς δείχνει τον Κρόιφ από κοντά, με το δεξί χέρι σηκωμένο, τα μαλλιά βρεγμένα από την υγρασία και το βλέμμα κάπου πέρα από τον φακό. Πίσω του, ο Βίλι φαν ντε Κέρκχοφ. Η Ολλανδία είχε πάρει την πρόκριση.

Σήμερα, ξέροντας τη συνέχεια, η φωτογραφία μοιάζει με αποχαιρετισμό. Τότε ήταν απλώς ένας αρχηγός που χαιρετούσε μετά από μια νίκη.

Ο δρόμος ως το Άμστερνταμ

Ο όμιλος της Ολλανδίας για το Μουντιάλ του 1978 είχε τέσσερις ομάδες: Ολλανδία, Βέλγιο, Βόρεια Ιρλανδία και Ισλανδία. Μόνο η πρώτη θα πήγαινε στην Αργεντινή.

• 13 Οκτωβρίου 1976, Ρότερνταμ: Ολλανδία – Βόρεια Ιρλανδία 2-2, με ένα από τα δύο γκολ του Κρόιφ.
• 26 Μαρτίου 1977, Αμβέρσα: Βέλγιο – Ολλανδία 0-2, με ένα από τα δύο γκολ του Κρόιφ. Ήταν το 33ο και τελευταίο γκολ του Κρόιφ με την εθνική.
• 26 Οκτωβρίου 1977, Άμστερνταμ: Ολλανδία – Βέλγιο 1-0. Η πρόκριση.

Ο Κρόιφ, με άλλα λόγια, σκόραρε το τελευταίο του γκολ απέναντι στο Βέλγιο και έπαιξε το τελευταίο του ματς απέναντι στο Βέλγιο. Ανάμεσα στα δύο, μόλις επτά μήνες.

Ο Κρόιφ και η Ελλάδα

Στη λίστα με τα 33 γκολ του Κρόιφ με την Ολλανδία υπάρχει και ένα ματς στην Αθήνα. Στις 16 Φεβρουαρίου 1972, σε φιλικό, η Ολλανδία νίκησε την Ελλάδα 5-0, και ο Κρόιφ σκόραρε δύο φορές: το τρίτο και το πέμπτο γκολ.

Δεν ήταν η μόνη του επαφή με το ελληνικό ποδόσφαιρο εκείνα τα χρόνια. Λίγους μήνες νωρίτερα, τον Ιούνιο του 1971, ο Άγιαξ του Κρόιφ είχε νικήσει τον Παναθηναϊκό του Φέρεντς Πούσκας στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών στο Γουέμπλεϊ.

Τα νούμερα με την πορτοκαλί φανέλα

• Συμμετοχές: 48
• Νίκες, ισοπαλίες, ήττες: 31, 9, 8
• Γκολ: 33, σε 22 διαφορετικά ματς
• Πρώτη συμμετοχή: 7 Σεπτεμβρίου 1966, Ρότερνταμ, Ολλανδία – Ουγγαρία 2-2, στα 19 του
• Τελευταία συμμετοχή: 26 Οκτωβρίου 1977, Άμστερνταμ, Ολλανδία – Βέλγιο 1-0, στα 30 του
• Μουντιάλ 1974: τρία γκολ, δύο στην Αργεντινή και ένα στη Βραζιλία
• Τελευταίο γκολ: 26 Μαρτίου 1977, στην Αμβέρσα, με το Βέλγιο

Η Αργεντινή χωρίς τον Κρόιφ

Το καλοκαίρι του 1978 η Ολλανδία πήγε στο Μουντιάλ της Αργεντινής και έφτασε ξανά στον τελικό. Τον έχασε ξανά, αυτή τη φορά από τους οικοδεσπότες.

Ο Κρόιφ δεν ήταν εκεί. Οι λόγοι συζητήθηκαν για χρόνια, και ακόμη και οι συμπαίκτες του έλεγαν ότι είχαν ακούσει μόνο ιστορίες. Το βέβαιο είναι ότι η νίκη της 26ης Οκτωβρίου 1977 ήταν το τελευταίο του ματς με την πορτοκαλί φανέλα.

Τα στοιχεία της τελευταίας εμφάνισης

• Αγώνας: Ολλανδία – Βέλγιο 1-0
• Ημερομηνία: 26 Οκτωβρίου 1977
• Πόλη: Άμστερνταμ
• Διοργάνωση: προκριματικά Μουντιάλ 1978
• Γκολ: Ρενέ φαν ντε Κέρκχοφ
• Ρόλος του Κρόιφ: αρχηγός
• Συμμετοχή: η 48η και τελευταία με την Ολλανδία
• Γκολ με την εθνική: 33 σε 48 ματς
• Ντεμπούτο: 7 Σεπτεμβρίου 1966, με την Ουγγαρία, με γκολ
• Φανέλα: πορτοκαλί adidas, μακρυμάνικη, με δύο ρίγες

Το τέλος μιας εποχής

Όλα όσα ξέρουμε για τη φανέλα εκείνης της βραδιάς τα ξέρουμε χάρη σε έναν φωτογράφο. Ο Μπερτ Φέρχοφ του πρακτορείου Anefo τράβηξε το ματς από την κλήρωση ως τους πανηγυρισμούς, και οι φωτογραφίες του, που ανήκουν σήμερα στο Εθνικό Αρχείο της Ολλανδίας, είναι ελεύθερες για όλους. Χωρίς αυτές, δεν θα ξέραμε ότι ο Κρόιφ φόρεσε και εκείνο το βράδυ τη φανέλα με τις δύο ρίγες, ότι το περιβραχιόνιό του ήταν τρίχρωμο, ότι στο τέλος σήκωσε το χέρι.

Στις φωτογραφίες αυτές η ομίχλη είναι παντού. Μπροστά στον φακό, ο Κρόιφ είναι καθαρός· λίγα μέτρα πιο πίσω, οι συμπαίκτες του σβήνουν σιγά σιγά στο γκρι. Είναι μια εικόνα που ταιριάζει σε ένα αντίο που κανείς δεν αναγνώρισε ως αντίο.

Με τον Κρόιφ έφυγε από την εθνική ο άνθρωπος που είχε κάνει την Ολλανδία, μια χώρα χωρίς παράδοση σε Μουντιάλ, ομάδα που όλος ο κόσμος ήθελε να βλέπει. Το «ολοκληρωτικό ποδόσφαιρο» δεν σταμάτησε μαζί του, αλλά έχασε το πρόσωπό του.

Η φανέλα του, με τις δύο ρίγες, έμεινε ως σύμβολο ενός παίκτη που έκανε τα πράγματα με τον δικό του τρόπο, ακόμη και σε κάτι τόσο μικρό όσο μια ρίγα στο μανίκι.

Αναπαραγωγή βίντεο

Άνοιγμα στο YouTube ↗

Ο Κρόιφ θα συνέχιζε στους συλλόγους για αρκετά χρόνια ακόμη, και το τελευταίο του ματς σε σύλλογο είναι μια άλλη ιστορία, για μια άλλη φανέλα.